İlköğretim DKAB Öğretim Programlarında 4. Sınıf Ahlak Öğrenme Alanının Dönüşümü

Öz

Bu araştırma, Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi (DKAB) dersi öğretim programlarında yer alan 4. sınıf ahlak öğrenme alanını; 2006, 2010, 2018 ve 2024 Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM) öğretim programları çerçevesinde karşılaştırmalı olarak analiz etmeyi amaçlamaktadır. Söz konusu programlar, 2005 sonrası yapılandırmacı yaklaşım doğrultusunda DKAB öğretim programlarında ortaya çıkan temel pedagojik ve içeriksel dönüşümleri yansıtmaları nedeniyle inceleme kapsamına alınmıştır. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı benimsenerek durum çalışması deseninde yürütülmüştür. Çalışmanın verileri doküman incelemesi tekniğiyle elde edilmiştir. Millî Eğitim Bakanlığı tarafından 2006–2024 yılları arasında yayımlanan DKAB öğretim programları bu çalışmanın veri kaynağını oluşturmaktadır. Araştırma kapsamında program metinleri, öğretim programı literatüründe yaygın olarak kabul edilen amaçlar, kazanımlar, içerik, öğrenme–öğretme süreçleri ve ölçme değerlendirme olmak üzere beş temel unsur üzerinden analiz edilmiştir. Verilerin çözümlenmesinde betimsel analiz tekniğinden yararlanılmıştır. Bu doğrultuda analiz süreci; amaçlar, kazanımlar/öğrenme çıktıları, içerik, öğrenme-öğretme süreçleri ve ölçme-değerlendirme olmak üzere önceden belirlenen program inceleme boyutları çerçevesinde yürütülmüş ve dönemler arasında karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Araştırma bulguları, 2006–2024 döneminde DKAB öğretim programlarında 4. sınıf ahlak öğrenme alanının belirgin bir dönüşüm sürecinden geçtiğini ortaya koymaktadır. Bu dönüşüm, bilgi aktarımı ve dinî referanslara dayalı değer öğretimini önceleyen yaklaşımdan uzaklaşarak; öğrencinin bilişsel, duyuşsal ve davranışsal boyutlarını birlikte ele alan, erdem, değer ve eylem bütünlüğüne dayalı daha bütüncül bir karakter eğitimine yönelim şeklinde gerçekleşmiştir. Bu bağlamda, ahlak öğrenme alanının yalnızca içerik düzeyinde değil, aynı zamanda pedagojik yaklaşım, öğrenme hedefleri ve öğrenci merkezli uygulamalar bakımından da önemli bir yeniden yapılanma süreci geçirdiği söylenebilir. Bu dönüşümün özellikle öğrenme–öğretme süreçlerinde belirginleştiği; zamanla daha etkinlik temelli, sorgulamaya dayalı, öğrencinin günlük yaşam deneyimlerini, becerilerini merkeze alan bir nitelik kazandığı görülmüştür. Ölçme–değerlendirme yaklaşımında da benzer bir gelişim gözlenmiş; özellikle 2024 TYMM DKAB öğretim programıyla birlikte, yalnızca sonuç odaklı değerlendirmeler yerine sürece yayılan ve öğrencinin öğrenmesini çok boyutlu biçimde izlemeyi amaçlayan “öğrenme kanıtları” temelli bir anlayışın benimsendiği tespit edilmiştir. Araştırma sonuçları, DKAB öğretim programlarında ahlak eğitimine yönelik pedagojik yaklaşımın güçlendiğini; öğrencilerin değerleri içselleştirmesini ve erdemli bireyler olarak toplumsal yaşama aktif biçimde katılmalarını hedefleyen bir anlayışın giderek belirginleştiğini ortaya koymaktadır. Programlar arası benzerlik ve farklılıkların ahlak öğrenme alanı çerçevesinde incelenmesi, hem program geliştirme süreçlerinin daha iyi anlaşılmasına hem de DKAB dersinin ahlak eğitimi boyutunda yaşanan dönüşümün daha sistematik biçimde yorumlanmasına ve değerlendirilmesine katkı sağlayacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Din Eğitimi
• Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi
• Öğretim Programı
• Ahlak Öğrenme Alanı
• İlkokul 4. Sınıf
• Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli

The Transformatıon Of The Fourth Grade Ethics Learnıng Area In Prımary Educatıon DKAB Teachıng Programmes

Öz

This study examines the fourth-grade ethics learning area within the primary education Religious Culture and Ethics (DKAB /RCEK) course curricula, offering a comparative analysis across the 2006, 2010, 2018, and 2024 Türkiye Century Education Model (TYMM) frameworks. These programs were selected because they reflect the fundamental pedagogical and content-related changes that emerged in RCEK curricula following the adoption of the constructivist approach after 2005. The research employs a qualitative case study design, using document analysis as the data collection method. The primary data sources consist of the RCEK curricula published by the Turkish Ministry of National Education between 2006 and 2024. The program texts were analyzed based on five key elements widely accepted in curriculum literature: objectives, learning outcomes, content, teaching–learning processes, and assessment. Descriptive analysis was used, and the analysis was carried out within the framework of these predefined curriculum review dimensions, with comparative evaluation across different curricular periods. The findings reveal that the fourth-grade ethics learning area underwent a significant transformation between 2006 and 2024. This transformation represents a shift away from an approach prioritizing knowledge transmission and value teaching based on religious references, toward a more holistic character education model that addresses students’ cognitive, affective, and behavioral dimensions together, grounded in the unity of virtue, values, and action. Accordingly, ethics education is undergoing substantial restructuring not only in content but also in pedagogical approaches, learning objectives, and student-centered practices. This transformation is particularly evident in teaching–learning processes, which have become more activity-based and inquiry-driven, centering on students’ everyday life experiences and skills. A similar development is observed in assessment: with the 2024 TYMM RCEK curriculum, an understanding based on “evidence of learning” has been adopted, aiming to monitor students’ learning multidimensionally throughout the process rather than relying solely on outcome-focused assessments. Overall, the pedagogical approach to moral education in RCEK curricula has been strengthened, with an increasingly evident focus on helping students internalize values and actively participate in social life as virtuous individuals. Examining the similarities and differences among these curricula within the framework of ethics education contributes both to a better understanding of curriculum development processes and to a more systematic interpretation of the transformation taking place in the ethics education dimension of the RCEK course.

Anahtar Kelimeler

• Religious Education
• Religious Culture and Ethics
• Curriculum
• Ethics Learning Area
• Primary Education 4th Grade
• Turkey’s Century Education Model

Kaynakça

1. Akpınar, Burhan. Eğitimde Program Geliştirme ve Değerlendirme. Ankara: Data Yayınları, 2017.
2. Arı, Hatice – Akyürek, Süleyman. “Din Kültürü Ve Ahlak Bilgisi Derslerinde Farklı İnanç Ve Dinlerin Öğretimine İlişkin Kazanımların Öğrenci İlgi Ve İhtiyaçlarına İlişkin Düşünceleri İle Uygunluğunun İncelenmesi: Karma Bir Araştırma”. Bilimname 51 (2024), 377-404. https://doi.org/10.28949/bilimname.1323700.
3. Aydın, İnayet. Eğitim ve Öğretimde Etik. Ankara: Pegem A Yayıncılık, 2003.
4. Bayrakdar, Nazım- Aksu Halil İbrahim. “İlköğretim Din Kültürü Ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programı’nın Kültürlerarası Din Eğitimi Açısından Değerlendirilmesi”. ODÜ Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi 11/2 (2021), 563-580. Doi:10.48146/odusobiad.936074.
5. Berg, Bruce. L - Lune, Howard. Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. çev. Asım Arı. Konya: Eğitim Yayınevi, 2019.
6. Creswell, John W. Nitel Araştırma Yöntemleri. çev. Selçuk Beşir Demir - Mesut Bütün. Ankara: Siyasal Kitabevi, 2021.
7. Çekin, Abdulkadir. “İlköğretim Din Kültürü Ve Ahlak Bilgisi Öğretim Programı İle Ortaokul Temel Dini Bilgiler Dersi (İslam; I-II) Öğretim Programı Kazanımlarındaki Duyuşsal Hedefler Üzerine Karşılaştırmalı Bir Araştırma”. Amasya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 6, (2016), 55-97. https://doi.org/10.18498/amauifd.251529.
8. Çöl, Mustafa. “2018, 2023 ve 2024 Sosyal Bilgiler Öğretim Programlarının Karşılaştırılması”. Türk Eğitim Dergisi 7/4 (2022), 123-142.

9. Demirel, Özcan. Eğitimde Program Geliştirme. Ankara: Pegem A Yayıncılık, 1999.
10. Demirel, Özcan. Öğretme Sanatı. Ankara: Pegem A Yayıncılık, 2007.
11. Doğan, Recai - Tosun, Cemal. İlköğretim 4. Ve 5. Sınıflar İçin Din Kültürü Ve Ahlak Bilgisi Öğretimi. Ankara: Pegem A Yayıncılık, 2. Basım, 2003.
12. Durmuş, Burak. “4. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programı Kazanımlarının Bloom ve Revize Edilmiş Bloom Taksonomilerine Göre Değerlendirilmesi” Akdeniz Eğitim Araştırmaları Dergisi, 21, (2017), 44-58.
13. Ege, Remziye. “Sınıf Öğretmeni Adaylarının 4. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersine ve Kendilerine Yönelik Algı ve Beklentileri Üzerine Bazı Düşünceler”. Journal of Islamic Research. 33/1 (2022), 334-346.
14. Erden, Münire. Eğitim Bilimlerine Giriş. Ankara: Arkadaş Yayınevi, 2017.
15. Erol, Hüseyin. İlköğretim DKAB Dersi Öğretim Programında Yer Alan Ahlak Öğrenme Alanı İçerik Ve Etkinliklerinin Değerlendirilmesi. Samsun: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2014.
16. Gümüş, Süleyman. “İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretim Programının (2010) Hedefleri Üzerine Bir Değerlendirme”. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 17(34), (2018), 597-618.
17. Kalaycı, Nurdan - Yıldırım, Nilay. “Türkçe Dersi Öğretim Programlarının Karşılaştırmalı Analizi ve Değerlendirilmesi (2009-2017-2019)”. Trakya Eğitim Dergisi 10/1 (2020), 238-262. https://doi.org/10.46423/izujed.1273192.
18. Karasar, Niyazi. Bilimsel Araştırma Yöntemi. Ankara: Nobel Yayınları, 2014. Karataş, Meryem. “Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programlarında Birlikte Yaşama Kültürü (2010 ve 2018 DKAB Programları Özelinde)”. Mütefekkir 11/22 (2024), 485-510. https://doi.org/10.30523/mutefekkir.1600714
19. Sığrı, Ünsal. Nitel Araştırma Yöntemleri. İstanbul: Beta Basım Yayım Dağıtım, 2021. Kaymakcan, Recep - Meydan Hasan. “Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Programları ve Öğretmenlerine Göre Değerler Eğitimi”. Değerler Eğitimi Dergisi 9/21 (2011), 29-55.
20. Kızılabdullah, Yıldız. “Yapılandırmacılık Yaklaşımının İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersinin Amaçlarının Gerçekleşmesine Etkisi”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 49/2 (2008), 197-215. https://doi.org/10.1501/Ilhfak_0000000975
21. Korkmaz, Mustafa - Çetin, Abdullah. “Yedinci Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretim Programının Öğretmen Görüşlerine Göre İncelenmesi”. Necmettin Erbakan Üniversitesi Ereğli Eğitim Fakültesi Dergisi 7/1 (2025), 31-49. https://izlik.org/JA43BX44KC
22. Küçükahmet, Leyla. Program Geliştirme ve Öğretim. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 2009. Millî Eğitim Bakanlığı. Milli Eğitim Temel Kanunu. “1739 Sayılı Kanun”. Resmi Gazete, 14574, 24 Haziran, 1973.
23. Millî Eğitim Bakanlığı Din Öğretimi Genel Müdürlüğü. İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi (4, 5, 6, 7 ve 8. Sınıflar) Öğretim Programı ve Kılavuzu. Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları, 2006.
24. Millî Eğitim Bakanlığı. İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi (4, 5, 6, 7 ve 8. Sınıflar) Öğretim Programı ve Kılavuzu. Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları, 2010.
25. Milli Eğitim Bakanlığı. 19.05.2012 tarihli “12 Yıllık Zorunlu Eğitime Yönelik Uygulamalar” konulu, B.08.0.ÖKM. O.OO-00.00/401 sayılı genelge. Ankara, 2012.
26. Millî Eğitim Bakanlığı. İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi (4, 5, 6, 7 ve 8. Sınıflar) Öğretim Programı. Ankara: Devlet Kitapları Müdürlüğü, 2018.
27. Millî Eğitim Bakanlığı. Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretim Programı (İlkokul 4 ve Ortaokul 5, 6, 7 ve 8. Sınıflar). Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları, 2024.
28. Öncel, Eyyüp Serkan. “İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretim Programının Eleştirel Düşünme Becerileri Açısından İncelenmesi” Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi-International Journal of Society Researches 11/18 (2019), 2797-2829. https://doi.org/10.26466/opus.572254
29. Özçelik, Durmuş Ali. Eğitim Programları ve Öğretim. Ankara: ÖSYM Eğitim Yayınları, 1989.
30. Özkul, Ebrar Saliha - Gümrükçüoğlu, Süleyman. “2018 Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi (DKAB) Öğretim Programına Sosyolojik Bir Bakış: Türkiye’nin Sosyal Yapısının İzleri”. Talim: Journal of Education in Muslim Societies and Communities, 10/1 (2026), 67-95.
31. Sönmez, Veysel - Alacapınar, Füsun Gülderen. Sosyal Bilimlerde Ölçme Aracı Hazırlama. Ankara: Anı Yayıncılık, 2016.
32. Tetik, Hayati. “İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi 2010-2018 Öğretim Programı Ünite ve Kazanımları Üzerine Bir Değerlendirme”. Universal Journal of Theology 3 (1 ), (2018), 64-86.
33. Tosun, Cemal. “Din Öğretiminde Öğretim Programı ve Program Okuryazarlığı”. Değişen ve Dönüşen Dünyada Din Eğitimi ve Öğretimi. ed. Cemal Tosun vd. 17-24. Ankara: Pegem Akademi, 1. Basım, 2024.
34. Üzümcü, Muzaffer - Abanoz, Süleyman. “Program Tasarımı Yaklaşımları Bağlamında Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programı”. Mevzu: Sosyal Bilimler Dergisi, 12 (2024), 795-826. Doi: 10.56720/mevzu.1495250 .
35. Varış, Fatma. Eğitimde Program Geliştirme: Teori ve Teknikler. Ankara: Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Yayınları, 1988.
36. Yaşar, Mehmet. “Yeni Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretim Programları Üzerine Bir Değerlendirme”. Disiplinlerarası Sosyal Bilimler Dergisi 16 (2024), 19–47.
37. Yıldırım, Ali - Şimşek, Hasan. Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 11. Baskı, 2018.
38. Yürük, Tuğrul. “Temel Dini Bilgiler Dersi ile DKAB Derslerinde İbadet Öğretiminin İçerik Açısından Karşılaştırılması”. Toplum Bilimleri Dergisi 9/17 (2015), 223-249.
39. Yürük, Tuğrul - Düzenli, Ahmet. “Din Kültürü Ve Ahlak Bilgisi Öğretim Programlarının Kazanımlarının Değerler Eğitimi Açısından İncelenmesi”. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), 21/2 (2021), 715-740. https://doi.org/10.30627/cuilah.987645.
40. Yürük, Tuğrul - Topchubaev, Kubatali. “Din Kültürü Ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programlarının İncelenmesi”. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD) 22/1 (2022), 415-436. https://doi.org/10.30627/cuilah.1100948.
41. Zengin, Mahmut. “Yeni İlköğretim DKAB Öğretim Programının Uygulamadaki Etkililiğinin Değerlendirilmesi”. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 12/22 (2010), 121-160. https://doi.org/10.17335/suifd.00182. https://dogm.meb.gov.tr/www/egitim-programlari-arsiv/icerik/2064 (Erişim 01/06/2025).