Zakāt on Real Estates from a Fiqh Perspective

Öz

As it is well known, one of the five main principles of Islam is zakāt. Zakāt, whose obligation (fardh) is evidenced by the Holy Qur'an, sunnah, and ijmaa, is a vital worship with individual and social dimensions. There is no disagreement among the scholars that a Muslim who fulfills the conditions is obliged to worship zakāt. Nevertheless, there are important disputes in the details. In this manner, some agonies continue to exist today. The issues discussed in this context include, for example, the zakāt of real assets acquired for investment purposes. Undoubtedly, the primary function of real assets is to meet essential needs such as shelter and food. Therewithal, real assets are among the most preferred investment tools for long-term earnings. Therefore, for many people in today's economy, real assets have become one of the ways to make a profit beyond meeting basic needs. When the subject is considered in terms of zakāt, it should be kept in mind that the provisions regarding zakāt on real assets will differ according to the method and purpose of acquisition of these properties. Therefore, it would not be accurate to talk about a general principle or ruling about the zakāt of real assets. However, categorising real assets by considering the purpose and method of acquisition, and determining the principles accordingly, would be more accurate. For that reason, this article discusses the zakāt of real assets purchased for investment purposes. To begin with, it should be noted that real assets held for commercial purposes are within the scope of zakāt with the consensus of the fiqh schools other than the Zāhirīs. Whether real assets are subject to zakāt or not depends on how they are acquired, such as through inheritance, grant, donation, charity, bequest, or purchase, and whether they acquire a commercial nature after they are transferred to ownership or not. Scholars agree that zakāt is not due on real assets inherited by inheritance. Scholars also agree that zakāt is not due on real assets acquired through non-paid contracts, such as donations, charity, and bequests, unless there is an intention to trade. However, if there is an intention to trade while the real asset is transferred under non-paid contracts, it is also not subject to zakāt according to the Mālikī, Shāfi'ī madhhabs, and the opinion accepted by the Hanafīs. According to Hanbalī schools’ thoughts (also in an opinion of Hanafī’s), such goods are subject to zakāt if they acquire a commercial qualification. It is understood from the opinions of the four madhhabs that they are unanimous that real assets purchased for investment purposes are subject to zakāt. Because this kind of real asset is considered a commercial commodity, however, unlike the others, the Mālikīs took into account the frequency with which the estate is bought and sold and stated that the zakāt of the estate, which is not the active subject of trade, should be paid after it is sold. As a result of the research, it is seen that there is a firm conviction among the experts in the field of fiqh and the fatwa boards of Islamic countries that the real assets purchased for the purpose of raising the capital are subject to zakāt at the rate of one-fortieth, both in the classical era and today. However, there are different opinions on whether zakāt should be paid annually or when the real asset is sold. In conclusion, it is evident that real assets have become one of the most important investment tools for utilizing cash, increasing wealth, and earning profits. Therefore, all real assets such as houses, land, buildings, fields, residences, workplaces, warehouses, hotels, timeshares, etc., which are not for personal use and are purchased for investment purposes only to sell them in the future, are subject to zakāt. Since it is commercial, zakāt on real assets purchased for this purpose should be paid annually and at the rate of one-fortieth of the immediate sale price. However, immovable properties purchased with the idea of ‘let it stand aside, I may use it as a vineyard, garden, house, residence, or commercial undertaking in the future; I may leave it to my child or grandchild; or I may sell it if I need it’ are not subject to zakāt.

Anahtar Kelimeler

• Fiqh
• Islamic Law
• Zakāt
• Real Asset
• Property
• Investment
• Commerce

Fıkhî Açıdan Taşınmaz Malların Zekâtı

Öz

Yüce dinimiz İslâm toplumsal birtakım dengeleri dikkate alarak dinen zengin kabul edilen Müslümanlardan, sahip oldukları malvarlıklarının bir kısmını fakirlerle paylaşmalarını istemiş; bunun için zekât ibadetini meşru kılmıştır. Ancak bir Müslümanın zekâtla mükellef olabilmesi için bazı şartlar aranmıştır. Bu şartları taşıyanlar zekât ibadetini yerine getirmekle yükümlüdür. Söz konusu şartlardan biri, sahip olunan malvarlığının altın, gümüş, para, hayvan, tarım ürünü, ticarî eşya gibi zekâta tabi mallardan olmasıdır. Ticareti yapılan taşınmaz mallar da ticarî nitelikte olduğu için zekâta tabidir. Fakat yatırım amaçlı olan yani değerlendiği zaman satmak üzere alınan taşınmazların zekâta tabi olup olmadığı, güncel bir problem olması itibarıyla henüz zihinlerde tam anlamı ile açıklığa kavuşabilmiş değildir. Çünkü günümüzde bu konuda iki farklı görüş ortaya çıkmıştır. Bu da zekât hassasiyeti taşıyan mükelleflerin zihninde birtakım soru işaretlerini beraberinde getirmiştir. Zekât hakkına sahip olan fakirler de bu durumdan, dolaylı olarak etkilenmişlerdir. Bu problemin çözüme kavuşması şüphesiz ki, zekâtla mükellef olan Müslümanların sorumluluklarını yerine getirmelerine ve zekâttan hak sahibi olanların haklarını almalarına vesile olacaktır. Mezkûr problemin çözümüne katkı sunacağına inandığımız çalışmamız ile zekât sorumluluğu açısından bütün taşınmazların aynı kategoride olmadığı, satın alma niyetine göre taşınmazların farklı hükümlere tabi olduğu görülecektir. Dokümantasyon ve tümevarım yöntemi ile verilerin, fıkıh ekolleri, fetva kurulları ve alan uzmanlarının görüşlerinin analiz edildiği makalede sonuç olarak, değerlendiğinde satmak üzere yatırım amacıyla satın alınan taşınmazların zekâta tabi olduğu kanaatine varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Fıkıh
• İslam Hukuku
• Zekât
• Taşınmaz
• Gayrimenkul
• Yatırım
• Ticaret

Kaynakça

1. Atılgan, Yusuf. Hazine Taşınmaz Mallarının Değerlemesi ve Türkiye Ekonomisine Etkileri. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2010.
2. Aynî, Bedrüddîn. el-Binâye fî şerhi’l-Hidâye. thk. Eymen Sâlih. 13 Cilt. Lübnan: Dârul’l-Kütübi’l-ʽİlmiyye, 1433/2012.
3. Balta, Yusuf. İslam Hukûku’nda Zekât Malları ve Nisapları. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2015.
4. Bayyiğit, Mehmet (ed.). I. Uluslararası İslâm Ticaret Hukukunun Günümüzdeki Meseleleri Kongresi. Konya: Kombad Yayınları, 1997.
5. Beyhakî, Ebû Bekr. es-Sünenü’l-kübrâ. thk. Abdülkâdir Atâ. 10 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-ʽİlmiyye, 1424/2003.
6. Bilmen, Ömer Nasuhi. Büyük İslâm İlmihali. İstanbul: Nesa A.Ş., ts.
7. Bulut, Mehmet (ed.). Güncel Dini Meseleler İstişare Toplantısı-I. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2004.
8. Candan, Abdurrahman. Kavram Atlası İslam Hukuku I. Ankara: Gazi Kitapevi, 2020.

9. Çeker, Orhan. “Havâic-i asliyye”. DİA. 16/504-507. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı, 1997.
10. Dalgın, Nihat. Gündemdeki Tartışmalı Dinî Konular. İstanbul: Ensar Neşriyat, 9. Basım, 2015.
11. Demirel, Muhsin. İktisadi Gelişmeler Bağlamında Zekâta Tabi Mallar ve Zekât Oranları. Malatya: İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2020.
12. Demirel, Muhsin. İslam Hukukunda Yatırım Mallarının Zekâtı. Van: Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2012.
13. Din İşleri Yüksek Kurulu. Fetvalar. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 5. Basım, 2019.
14. Doymaz, Cafer Tayyar (ed.). Zekât Kongresi. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2023.
15. Döndüren, Hamdi. Delilleriyle İslâm İlmihali. İstanbul: Erkam Yayınları, 2002.
16. Dumlu, Emrullah. Ticaret Mallarının Zekâtı. İstanbul: Rağbet Yayınları, 2012.
17. Ebû Dâvûd. es-Sünen. thk. Şuayb Arnavût vd. Beyrut: Dâru’r-Risâleti’l-Âlemiyye, 1430/2009.
18. Ebû İshâk eş-Şîrâzî. el-Mühezzeb. 3 Cilt. Lübnan: Dâru’l-Kütübi’l-ʽİlmiyye, 1416/1995.
19. Ebü’l-Berekât en-Nesefî. el-Müstasfâ fî şerhi’n-Nâfiʽ. thk. Hasan Özer - Muhammed Çaba. 3 Cilt. İstanbul: İrşad Kitabevi, 1438/2017.
20. Erkal, Mehmet. “Zekât”. İlmihal. 419-509. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2006.
21. Görgülü, Ülfet. 101 Soruda Fıkıh. İstanbul: Duruş Yayınları, 2022.
22. Günay, Hacı Mehmet. “Mal Varlığı Kavramı ve Yeni Gelir Kalemlerinin Zekâtı”. Tarihte ve Günümüzde Zekât Uygulamaları. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2017.
23. Ğamrâvî. es-Sirâcü’l-vehhâc. Beyrut: Müessesetü’l-Kütübi’s-Sekâfiyye, 1. Basım, ts.
24. İbn Hazm. el-Muhallâ bi’l-eser. 12 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr, ts.
25. İbn Kudâme. el-Muğnî. thk. Muhammed Abdülkâdir Atâ. 8 Cilt. Lübnan: Dâru’l-Kütübi’l-ʽİlmiyye, 1429/2008.
26. İbn Mâce. es-Sünen. thk. Şuayb Arnavût vd. Beyrut: Dâru’r-Risâleti’l-Âlemiyye, 1430/2009.
27. İbn Rüşd el-Cedd. el-Mukaddimâtü’l-mümehhidât. 2 Cilt. Lübnan: Dâru’l-Kütübi’l-ʽİlmiyye, 1423/2002.
28. İbn Rüşd el-Hafîd. Bidâyetü’l-müctehid ve nihâyetü’l-muktesıd. thk. Alî Muhammed Muavvaz. Lübnan: Dâru’l- Kütübi’l-ʽİlmiyye, 1425/2005.
29. İbn Teymiye, Takıyyüddîn. Mecmûʽu’l-fetâvâ. thk. Âmir el-Cezzâr. 37 Cilt. Mansura: Dâru’l-Vefâ, 3. Basım, 1426– 2005.
30. İbnü’l-Kattân. el-İknâʽ fî mesâili’l-icmâʽ. thk. Zekeriyyâ ʽUmeyrât. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-ʽİlmiyye, 1426/2005.
31. İbnü’l-Münzir, Ebû Bekr. el-İşrâf alâ mezâhibi’l-ulemâ. thk. Sağîr Ahmed el-Ensârî. 10 Cilt. Birleşik Arap Emirlikleri: Mektebetü Mekke es-Sekâfe, 2004/1425.
32. İmam Muhammed. el-Asl. thk. Mehmet Boynukalın. 12 Cilt. Beyrut: Dâru İbn Hazm, 1433/2012.
33. Karadâvî, Yûsuf. Fetâvâ Muʽâsıra. 4 Cilt. Beyrut: el-Mektebetü’l-İslâmî, 1421/2002.
34. Karadâvî, Yûsuf. Fıkhu’z-zekât. 2 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 2. Basım, 1393/1973.
35. Karâfî, Şihâbüddîn. ez-Zehîra. thk. Ebû İshâk Ahmed Abdurrahmân. 11 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-ʽİlmiyye, 1438/2017.
36. Karaman, Hayreddin. İslâm’ın Işığında Günün Meseleleri. İstanbul: İz Yayıncılık, 2001.
37. Kâsânî, Alâüddîn. Bedâiu’s-sanâi fî tertîbi’ş-şerâiՙ. 10 Cilt. Kahire: Dâru’l-Hadîs, 1426/2005.
38. Kurt, İsmail - Seyit Ali Tüz (ed.). Tarihte ve Günümüzde Zekât Uygulamaları. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2017.
39. Makdisî, Bahâüddîn. el-ʽUdde Şerhu’l-ʽUmde. thk. Abdürrezzâk el-Mehdî. Beyrut: Dâru’l-Kitâbi’l-Arabî, 1429/2008.
40. Manav, Ahmet Başaran. Gayrimenkul Malların Zekâtı. Ankara: Diyanet Vakfı Yayınları, 2023.
41. Manav, Ahmet Başaran - Haçkalı, Abdurrahman. “Günümüzde Gayrimenkul Malların Zekâtına Dair Görüşlerin Değerlendirilmesi”. Trabzon İlahiyat Dergisi 7/2 (29 Aralık 2020), 263-296. https://doi.org/10.33718/tid.735749
42. Mehâcine, Hüseyn Velîd. Zekâtü’l-akâr: Mefhûmühâ ve ahkâmüha’l-fıkhiyye. Amman: el-Câmiʽatü’l- Ürdüniyye, 2006.
43. Mergînânî, Burhânüddîn. el-Hidâye şerhu Bidâyeti’l-mübtedî. thk. Muhammed Tâmir. 4 Cilt. Kahire: Dâru’s- Selâm, 1433/2012.
44. Mevsılî, Abdullah b. Mahmûd. el-İhtiyâr li taʽlîli'l-Muhtâr. 5 Cilt. Lübnan: Dâru'l-Erkam, ts.
45. Paçacı, İbrahim. Günümüz Ekonomik Şartlarına Göre Zekâta Tabi Mallar (Nisap ve Zekât Oranları). Ankara: Ayrıntı Basımevi, 2015.
46. Serahsî, Ebû Bekr Şemsü’l-Eimme Muhammed b. Ahmed. el-Mebsût. thk. Halîl Muhyiddîn el-Meys. 30 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikir, 1431/2010.
47. Sözen, Hüseyin. İslam Hukukunda Gayrimenkul Malların Zekâtı. Ankara: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2010.
48. Şafak, Ali, "Akar", DİA, 2/221. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı, 1989.
49. Şâfiî, Muhammed b. İdrîs. el-Ümm. thk. Rifʽat Fevzî Abdülmuttalib. 11 Cilt. Dâru’l-Vefâ, 1440–2019.
50. Taberânî, Süleymân. el-Muʽcemü’l-kebîr. thk. Hamdî b. Abdülmecîd. 25 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, 1403/1983.
51. Tirmizî. el-Câmiu’s-sahîh. thk. Beşşâr Avvâd. Beyrut: Dâru’l-Ğarbi’l-İslâmî, 1419/1998.
52. Yücel, Fatih. “Fetvanın Değişim Gerçeklerine Güncel Bir Bakış -Din İşleri Yüksek Kurulu Karar ve Fetvaları Örnekliği”. Diyanet İlmi Dergi 58/3 (2022), 1125-1156. https://doi.org/10.61304/did.1147374.
53. Yücel, Fatih. “Türkiye’de Güncel Zekât Problemleri”. Tarihte ve Günümüzde Zekât Uygulamaları. ed. İsmail Kurt - Seyit Ali Tüz. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2017.
54. Zerkâ, Mustafâ. Fetâvâ. Dımaşk: Dâru’l-Kalem, 4. Basım, 1431/2010.
55. Zihnî, Mehmet. Niʽmet-i İslâm. İstanbul: Osmanlı Yayınevi, ts.