İlahiyat Fakültelerinde Arapça Hazırlık Eğitiminde Akademik Başarıyı Belirleyen Faktörler: Ondokuz Mayıs Üniversitesi Özelinde Veri Temelli Bir İnceleme

Yıl 2026, Cilt: 26 Sayı: 1, 71 - 103, 28.03.2026

Mustafa Kartal , Muhammed Ali Büyükkeleş

https://doi.org/10.33415/daad.1851661

https://izlik.org/JA96XW86SR

Öz

Bu çalışma, Ondokuz Mayıs Üniversitesi (OMÜ) İlahiyat Fakültesi Arapça hazırlık sınıflarındaki eğitim sürecini, karşılaşılan sorunları ve öğrenci başarı düzeylerini istatistiki veriler ışığında incelemeyi amaçlamaktadır. Bu araştırma, literatürdeki pek çok çalışmadan farklı olarak yalnızca öğrenci-öğretici merkezli anket verileriyle sınırlı kalmamış, öğrencilerin somut başarı puanlarını gösteren istatistiksel verilerden ve saha uygulamalarından yararlanmıştır. Bu bağlamda araştırma, hazırlık eğitiminin sorunlarını daha nesnel ve tutarlı bir şekilde tespit edebilmeyi ve bu sorunlara yönelik çözüm önerileri getirmeyi hedeflemektedir. Çalışmada, literatürde değinilen sorunlar genel bir çerçevede değerlendirilmiş daha sonra bu sorunlar istatistiksel veriler ve saha gözlemleriyle birlikte ele alınarak nitel araştırma yöntemi takip edilmiştir. Çalışmanın bulguları, literatürde zikredilen problemlerin giderilmesi durumunda dahi Arapça hazırlık eğitiminde bazı problemlerin devam ettiğini ortaya koymaktadır. Ayrıca daha nitelikli ve hedefine ulaşan bir eğitim sürecinin, öğrencilerin akademik başarı ve hazırbulunuşluk düzeyleriyle doğrudan ilişkili olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Arap Dili , Arapça Öğretimi , Akademik Başarı , Öğrenci Hazırbulunuşluğu

Factors Influencing Academic Achievement in Arabic Preparatory Education at Faculties of Theology: A Data-Driven Study at Ondokuz Mayıs University

https://izlik.org/JA96XW86SR

Öz

Arabic language education constitutes a central component of the curriculum in the Faculties of Theology in Türkiye, as proficiency in Arabic is essential for accessing primary Islamic sources such as the Qur’an and Sunnah. Arabic preparatory programs, which were suspended in the late 1990s, were reintroduced in 2009 and have since played a significant role in theological education. Despite the expanding body of research on Arabic preparatory education, many existing studies rely primarily on perception-based data obtained through student or instructor surveys. This study aims to contribute to the literature by providing a data-driven and practice-oriented evaluation of Arabic preparatory education at the Faculty of Theology of Ondokuz Mayıs University (OMU). The primary objective is to examine the structural characteristics, instructional practices, and student achievement levels at OMU and identify the factors underlying persistent challenges. Unlike studies that focus primarily on subjective evaluations, this research incorporates statistical data on students’ actual academic performance alongside qualitative field observations. In doing so, it seeks to offer a more objective assessment of preparatory Arabic education. The study adopts a mixed-methods research design. Data collection consists of three components: (1) a literature review, (2) quantitative analysis of student achievement data from the university’s information system, and (3) qualitative field observations of the instructional process. The statistical analysis covers the 2022–2023 and 2023–2024 academic years, examining variables such as gender, high school background (Imam Hatip versus General High School), and education type (First versus Second Education). Findings indicate that a considerable proportion of students, including Imam Hatip graduates, begin the program with insufficient linguistic readiness. Data further demonstrate the significant impact of instructional modality. During the 2022–2023 academic year, when instruction was partially online, the overall success rate was 48%. In the 2023–2024 year, following the return to complete face-to-face education, this rate increased to 58%. This improvement was particularly pronounced among students without prior Arabic exposure, highlighting the importance of classroom interaction. One of the most significant findings challenges the widespread assumption that prior Arabic education is the primary determinant of success. Instead, academic readiness and study discipline, reflected in university entrance scores, play a more decisive role than prior language exposure. Students enrolled in First Education consistently outperformed those in Second Education, regardless of background. In conclusion, the study emphasizes the need to align preparatory programs with students’ actual proficiency levels, prioritize essential language skills, and adopt realistic, needs-based approaches to achieve sustainable educational outcomes.

Anahtar Kelimeler

Arabic Language , Arabic Language Teaching , Academic Achievement , Student Readiness

Kaynakça

• Akmeşe, Serpil. İlahiyat Fakültesi Arapça Hazırlık Sınıfı Öğrencilerinin Arapça Dersine Ait Tutumları ve Kaygıları Üzerine Bir İnceleme. İstanbul: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
• Altıntaş, Muhammed Esat. “İlahiyat Fakültelerinde Arapça Öğretiminde Karşılaşılan Sorunlar: Bir Meta-Sentez Çalışması”. Eskiyeni 52 (26 Mart 2024), 405-433. https://doi.org/10.37697/eskiyeni.1410082
• Arpaçukuru, Osman - Üzümcü, Muzaffer. “İlahiyat Fakültesi Hazırlık Sınıfı Öğrencilerinin Arapça Dersine İlişkin Tutumları (Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi Örneği)”. Tasavvur / Tekirdağ İlahiyat Dergisi 6/2 (31 Aralık 2020), 853-886. https://doi.org/10.47424/tasavvur.786030
• Balaman, Fatih - Tiryaki, Sevil Hanbay. “Corona Virüs (Covid-19) Nedeniyle Mecburi Yürütülen Uzaktan Eğitim Hakkında Öğretmen Görüşleri”. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 10/1 (30 Mart 2021), 52-84. https://doi.org/10.15869/itobiad.769798
• Can, Ertuğ - Can, Canan. “Türkiye’de İkinci Yabancı Dil Öğretiminde Karşılaşılan Sorunlar”. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 4/2 (24 Temmuz 2014), 43-63.
• Cebeci, Suat. “Cumhuriyet Döneminde Yüksek Din Öğretimi”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 41/4 (01 Aralık 1999), 227-236.
• Civelek, Yakup. “Türkiye’de Arapça Öğretimine Dair Bazı Teklifler -Riyad Arap Dil Enstitüsü Örneği-”. Yüzüncü Yıl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 2/2 (01 Haziran 1998), 225-283.
• Deliçay, Tahsin. “İlahiyat Fakültesi Öğrencilerinin Arapça Öğrenmedeki Motivasyon Düzeyleri (Fırat Ün. İlahiyat Fak. Örneği)”. Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 10/1 (30 Haziran 2005).
• Dolmacı, Mustafa - Dolmacı, Ahmet. “Yabancı Dil Hazırlık Sınıfındaki Üniversite Öğrencilerinin Eş Zamanlı Uzaktan Eğitim İle İlgili Görüşleri”. Milli Eğitim Dergisi 49/1 (29 Aralık 2020), 657-684. https://doi.org/10.37669/milliegitim.782906
• Dursun, Hüseyin. “İlahiyat Fakültelerinde Arapça Hazırlık Eğitiminin Sorunları ve Çözüm Yolları: Türkiye Örneği”. Kalemname 10/19 (30 Haziran 2025), 112-136.
• Dündar, Ahmet İhsan. “İlahiyat Fakültesi Arapça Hazırlık Sınıfı Öğrencilerinin Arapça Dersine İlişkin Tutumlarının İncelenmesi (Kocaeli Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi Örneği)”. Kocaeli İlahiyat Dergisi 4/1 (26 Haziran 2020), 85-100.
• Ecer, Münir. “Bir Anlatı Araştırması: Yüksek Din Öğretimi Kurumlarındaki Arapça Derslerinde Karşılaşılan Sorunlar”. Yakın Doğu Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 9/1 (15 Haziran 2023), 1-22. https://doi.org/10.32955/neu.ilaf.2023.9.1.01
• Ekinci, İsmail. “İlahiyat Fakültesi Öğrencilerine Verilen Arapça Hazırlık Eğitimine Dair Bir İnceleme”. Van İlahiyat Dergisi 7/11 (15 Aralık 2019), 144-161. https://doi.org/10.5281/zenodo.3566872
• Erpay, İlyas. “Öğrencilerin İlahiyat Fakültesine Yönelik Görüşleri”. Amasya İlahiyat Dergisi 13 (30 Aralık 2019), 423-473. https://doi.org/10.18498/amailad.547095
• Fetḥî, Suveyfî. el-Kitâbu’t-taʿrîfî bi-silsileti’l-menheci’l-ʿâlemî. Samsun: Güven Ofset, 2023.
• Güceyüz, İsa. “Arapça Hazırlık Sınıflarında Derse Devam ve Akademik Başarı İlişkisi”. BEÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi 10/2 (30 Aralık 2023), 391-412. https://doi.org/10.33460/beuifd.1375996
• Gündüzöz, Soner. “Arapça Öğretiminde Başvurulacak Bazı Yöntem ve Teknikler: Pedagojik Bir Değerlendirme”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 29/29 (01 Mart 2010), 35-53. https://doi.org/10.17120/omuifd.71352
• Karaca, Mahmut. Türkiye’de Yüksekeğitim Kurumlarında Arapça Öğretimi (İlahiyat Fakülteleri Örneği). Bursa: Uludağ Üniversitesi, Doktora Tezi, 2000.
• Korkmaz, Mehmet. “İlahiyat Fakültesi Öğrencilerinin Fakülteyi Tercih Nedenleri: Erciyes Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Örneği”. Bilimname : Düşünce Platformu 8/18 (Ocak 2010), 167-204.
• Korukcu, Adem - Acuner, H. Yusuf. “İlahiyat Fakültesi Arapça Hazırlık Sınıfı Öğrencilerinin Yabancı Dil Yetkinlik Beklentisi ve Yabancı Dil Öğrenme Kaygısı -Hitit Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Örneği”. Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 17/2 (30 Aralık 2012), 0-0.
• Öncü, Mustafa - Baltacı, Ali. “Yüksek Din Öğretiminde Arapça Öğretimi Sorunsalı: Dicle Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Örneği”. Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 25/2 (30 Aralık 2020), 55-82.
• Önder, Emine - Tulunay Ateş, Öznur. “Sınıf Tekrarı Yapan ve Yapmayan Öğrencilerde Okul Aidiyeti”. Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi Yayıncılık, 2018.
• Özcan, Yusuf - Geçioğlu, Ahmet Rifat. “İlahiyat Fakültesi Hazırlık Sınıfı Öğrencilerinin Yabancı Dil Öğrenme Gayretlerinin İncelenmesi (Ç.Ü. İlahiyat Fakültesi Örneği)”. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD) 21/1 (22 Haziran 2021), 386-409. https://doi.org/10.30627/cuilah.814722
• Özcan, Yusuf - Yapıcı, Asım. “İlahiyat Fakültesi Öğrencilerinin Arapça Dersine İlişkin Tutumlarının İncelenmesi (Ç.Ü. İlahiyat Fakültesi Örneği)”. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD) 16/2 (27 Aralık 2016), 113-142.
• Rençber, Bahman Alp. “Üniversite Öğrencilerinin Akademik Başarılarını Etkileyen Faktörler”. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 3/1 (01 Aralık 2012), 191-198.
• Soyipek, Hasan. “İlahiyat Fakülteleri Hazırlık Sınıflarında Yürütülen Arapça Öğretimine İlişkin Öğrenci Başarılarının Tespit Edilmesi: Isparta İlahiyat Fakültesi Örneği”. Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 32 (01 Haziran 2014), 71-88.
• Soysaldı, Mehmet. “Türkiye’deki İlahiyat Fakültelerinde Arapça Öğretiminde Karşılaşılan Problemler ve Çözüm Yolları”. EKEV Akademi Dergisi XIV/45 (2010), 247-280.
• Turan, İbrahim - Vural, Esra Ermiş. “İlahiyat Fakültesi Öğrencilerinin Arapça Hazırlık Eğitimine Bakışı: Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Örneği”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 25/2 (30 Eylül 2025), 1277- 1307. https://doi.org/10.33415/daad.1709894
• Uçar, Recep. “İlahiyat Fakültesi Öğrencilerinin Arapça Dersine Karşı Tutumları (İnönü Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Örneği)”. Marife: Bilimsel Birikim (Marife: Dini Araştırmalar Dergisi) XV/2 (2015), 371-394.
• Yıldız, Musa - Çilek, Ersin. “Arapça Konuşma Öğretiminde Öğrenci Görüşlerinin Değerlendirilmesi”. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi 40/1 (30 Nisan 2020), 159-181. https://doi.org/10.17152/gefad.672143
• 2000 Yılı Yükseköğretim Programları ÖSYM Yerleştirme Puanları. İstatistik Verileri. Ankara: Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM), 2000. Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM). https://oidb.ksu.edu.tr/depo/duyuru_belge/2000%20y%C4%B1l%C4%B1%20%C3%B6sym%20yerle%C5%9Ftirme %20puanlar%C4%B1_1602021147539507.pdf
• Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi. “Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Arapça Hazırlık Sınıfları Eğitim-Öğretim ve Sınav Yönergesi”. 2022. Erişim 12 Aralık 2025. https:// İlahiyat.marmara.edu.tr/dosya/ilh/Duyuru/2022/Haz%C4%B1rl%C4%B1k%20yo%CC%88nergesi%20son.pdf
• “Nahiv Bilgisi Dersleri”. haz. İsmail Temiz. Youtube. Yayın Tarihi 13 Mayıs 2022. https://www.youtube.com/watch?v=IJvwVMJk3eM&list=PLzXgl9ky20e7aPCSwn8gGCN-833r0SpT4