Religious Culture and Moral Knowledge Course Learning Outcomes Achievement Level Scale (DKAB-KAGDÖ): A Validity and Reliability Study

Yıl 2026, Cilt: 26 Sayı: 1, 537 - 572, 28.03.2026

Fatma Nur Kalkavan , Nurullah Altaş

https://doi.org/10.33415/daad.1852874

https://izlik.org/JA99XE28NE

Öz

This research aimed to develop a scale to measure the the level of achievement of the learning outcomes in the Religious Culture and Moral Knowledge Course. In the goal-centered (objective-based) curriculum development approach, all dimensions of the educational program are tools for achieving the educational goals. This approach places the goal-setting stage at the center of curriculum development efforts. People's needs vary according to time, place, and events, and the learning outcomes defined in the program need to be updated to reflect these changing needs. Approaches to classifying cognitive objectives, beginning with Bloom, have enabled the creation of a standard language in education. Bloom's taxonomy has been very popular and has formed the basis for various curricula prepared by the Ministry of National Education. One of these programs is the Religious Culture and Moral Knowledge (DKAB) curriculum. As stated in the 2018 DKAB curriculum, a spiral curriculum structure has been adopted; a complementary process is aimed at by developing the achievements acquired in one level in the next level and supporting them with new achievements. This structure has made it possible to measure the level of achievement of the course outcomes based on the self-reports of high school seniors. A total of 732 high school seniors were surveyed within the scope of the study: 404 for Exploratory Factor Analysis (EFA) and 328 for Confirmatory Factor Analysis (CFA). A draft scale of 34 items was created that best reflects the overall learning outcomes included in the DKAB curriculum. Based on the evaluations of a language expert, two field experts/DKAB teachers, and six subject matter specialists, as well as the results of the pilot application, the number of items has been reduced to 21. To test the 2-factor, 15-item structure obtained from the AFA application, CFA has been performed, and the scale structure has been preserved. The Religious Culture and Moral Knowledge Achievement Level Scale (DKAB-KAGDÖ) consists of 2 factors: Awareness and Knowledge, and comprises 15 items. The total explained variance of the scale is 54.462%, with the Awareness factor accounting for 41.940% and the Knowledge factor for 12.522%. The KMO value of the scale is 0.924; the Bartlett's Sphericity Test value is 2662.379. Cronbach's Alpha coefficient is 0.895; the Split-Half coefficient is 0.688. The correlation value between the Intrinsic Religious Motivation Scale and the DKAB-KAGDÖ is 0.781, and as criterion validity, there is a significant relationship between the two scales (p<0.01). The excellent model fit indices indicate that the structure obtained from the DFA is consistent with theoretical principles and is statistically supported. In the convergent validity used to determine the relationships between the items themselves and between the factors in which they are grouped, the AVE values of the factors are above 0.50, respectively, with values ranging from 0.672 to 0.524. The CR values are above 0.70, respectively, with values ranging from 0.942 to 0.884. Thus, meeting the threshold values accepted in the literature. In conclusion, the findings indicate that the DKAB-KAGDÖ is a valid and reliable scale.

Anahtar Kelimeler

Religious Education , Learning Outcomes , Scale Development , Awareness , Knowledge

Etik Beyan

Ethical approval for this research was obtained from the Kocaeli University Rectorate Social and Human Sciences Ethics Committee with decision number E-94094268-044-738243 dated 25.02.2025.

Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Kazanımlarının Gerçekleşme Düzeyi Ölçeği (DKAB-KAGDÖ): Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması

https://izlik.org/JA99XE28NE

Öz

Bu araştırmada Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi kazanımlarının gerçekleşme düzeyinin ölçülmesine yönelik bir ölçek geliştirilmesi hedeflenmiştir. Çalışma kapsamında Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) için 404 ve Doğrulayıcı Faktör Analizi için 328 olmak üzere toplam 732 lise son sınıf öğrencisine ulaşılmıştır. İlk aşamada 21 madde (1 madde kontrol sorusu) ile AFA uygulaması yapılmıştır. Elde edilen 2 faktörlü ve 15 maddeden oluşan yapının test edilmesi amacıyla DFA yapılmıştır. Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Kazanımlarının Gerçekleşme Düzeyi Ölçeği (DKAB-KAGDÖ); “Farkındalık” ve “Bilgi” olmak üzere 2 faktörlüdür ve 15 maddeden oluşmaktadır. Farkındalık faktörü %41,940 ve Bilgi faktörü %12,522 olmak üzere ölçeğin toplam açıklanan varyansı %54,462’dir. Ölçeğin KMO değeri ,924; Bartlett Küresellik Testi değeri ise 2662,379’dur. Cronbach’s Alpha katsayısı ,895 ve Split-Half katsayısı ,688’dir. Model uyum indekslerinin mükemmel düzeyde olması DFA sonucunda elde edilen yapının kuramsal temellere uygun olduğunu ve istatistiksel açıdan desteklendiğini göstermektedir. Sonuç olarak elde edilen bulgular DKAB-KAGDÖ’nün geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Din Eğitimi , Öğrenme Çıktıları , Ölçek Geliştirme , Farkındalık , Bilgi

Etik Beyan

Bu araştırma için Kocaeli Üniversitesi Rektörlüğü Sosyal ve Beşerî Bilimler Etik Kurulu’ndan 25.02.2025 tarih ve E-94094268-044-738243 sayılı kararla izin alınmıştır.

Kaynakça

• Aktan, Osman - Yurtcu, Gülseher. “Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretim Programı Ders Kazanımlarının 21. Yüzyıl Becerileri Açısından İncelenmesi”. Türkiye Din Eğitimi Araştırmaları Dergisi 17 (2018), 13-50.
• Aktan, Sümer. “Bir Öncü ve Eseri: Planlı Eğitim ve Değerlendirme-Türkiye’de Bilimsel-Teknik Program Geliştirme Paradigmasının Doğuşu”. Turkish Studies 10/11 (2015), 39-56. https://doi.org/http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.8617
• Akyüz, Yahya. Türk Eğitim Tarihi. Ankara: Pegem Akademi, 33. Basım, 2020.
• Alismail, Halah. “21st Century Standards and Curriculum: Current Research and Practice”. Journal of Education and Practice 6/6 (2015), 150-155.
• Alkın Şahin, Senar. “Eğitim Programının Amaç Boyutu”. Cumhuriyetin 100. Yılına Armağan Çağdaş Gelişmeler Işığında Türkiye’de Program Geliştirme ve Değerlendirme. 196-215. Ankara: Pegem Akademi, 1. Basım, 2023.
• Arı, Hatice - Akyürek, Süleyman. “Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Derslerinde Farklı İnanç ve Dinlerin Öğretimine İlişkin Kazanımların Öğrenci İlgi ve İhtiyaçlarına İlişkin Düşünceleri ile Uygunluğunun İncelenmesi: Karma Bir Araştırma”. Bilimname 51 (2024), 377-404.
• Beavers, Amy S. vd. “Practical Considerations for Using Exploratory Factor Analysis in Educational Research”. Practical Assessment, Research, and Evaluation 18/6 (2013), 1-13.
• Birgin, Osman. “Bloom Taksonomisi”. Matematik Eğitiminde Teoriler. Ankara: Pegem Akademi, 1. Basım, 2016.
• Bloom, Benjamin S vd. Handbook on Formative and Summative Evaluation of Student Learning. United States of America: McGraw-Hill, 1971.
• Bloom, Benjamin S vd. Taxonomy of Educational Objectives: The Classification of Educational Goals. Handbook I: Cognitive Domain. Longman New York, 1956.
• Brooks, Nancy J. “Spiral Curriculum”. Encyclopedia of Curriculum Studies. 808-809. London: Sage Publications, 2010.
• Bümen, Nilay T. “Program Geliştirmede Bir Dönüm Noktası: Yenilenmiş Bloom Taksonomisi”. Education and Science 31/142 (2006), 3-14.
• Büyüköztürk, Şener. Eğitimde Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi, 33. Basım, 2022.
• Ceylan, Tuncay. “Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli DKAB Öğretim Programlarının Öğretmen Görüşlerine Göre Değerlendirilmesi”. İlahiyat Tetkikleri Dergisi 63 (Nisan 2025), 55-70. https://doi.org/10.29288/ilted.1598481
• Çakmak, Ahmet - Ay, Mustafa Fatih. “Ortaöğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Genel Amaçlarına Erişim Düzey Ölçeği: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması”. Değerler Eğitimi Dergisi 14/31 (2016), 43-66.
• Çeliktaş, Hasan Sabri. “Kazanımların Kazandırdıkları: Din Kültürü ve Ahlâk Bilgisi Dersi Ortaöğretim Programı Kazanımlarının Bilişsel, Duyuşsal ve Devinişsel Alanlara Göre Değerlendirilmesi”. BEÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi 11/1 (2024), 1-27.
• Demirel, Özcan. “Öğretim Programlarını İnceleme”. Öğretim İlke ve Yöntemleri: Öğretme Sanatı. Ankara: Pegem Akademi, 23. Basım, 2017.
• Demirtaş, Zeynep. “Eğitimde Program Değerlendirme Yaklaşımlarına Genel Bir Bakış”. Sakarya University Journal of Education 7/4 (2017), 756-768.
• DeVellis, Robert F. Ölçek Geliştirme: Kuram ve Uygulamalar. ed. Tarık Totan. Ankara: Nobel Yayıncılık, 3. Basım, 2022.
• Doğan, Durak - Semerci, Nuriye. “Eğitim Programlarının Uygulanmasında Karşılaşılan Sorunlar ve Sorunların Çözümüne İlişkin Yönetici Görüşleri”. Turkish Studies 11/9 (2016), 279-304.
• Duman, Abdullah. “Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersinin Ahlaki Kazanım Amacına Erişim Düzeyi Ölçeği (DKAB- AKÖ): Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 24/2 (2024), 607-637.
• Elmas, Betül. 6. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Müfredatının" İnanç, Hz Muhammed, Ahlak" Öğrenme Alanı Öğrenci Kazanımlarının Öğretmenler Tarafından Değerlendirilmesi. Konya: Necmettin Erbakan University, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, 2017.
• Erkuş, Adnan. “Ölçek Geliştirme ve Uyarlama Çalışmalarında Karşılaşılan Sorunlar”. Türk Psikoloji Bülteni 13/40 (2007), 17-25.
• European Parliament and the Council of the European Union. Recommendation on the Establishment of the European Qualifications Framework for Lifelong Learning. 111 01. Official Journal of the European Union: European Parliament and the Council of the European Union, 06 Mayıs 2008.
• Fokkema, Marjolein - Greiff, Samuel. “How Performing PCA and CFA on the Same Data Equals Trouble: Overfitting in the Assessment of Internal Structure and Some Editorial Thoughts on It”. European Journal of Psychological Assessment 33/6 (2017), 399-402. https://doi.org/10.1027/1015-5759/a000460
• Fornell, Claes - Larcker, David F. “Evaluating Structural Equation Models With Unobservable Variables and Measurement Error”. Journal of Marketing Research 18/1 (1981), 39-50.
• Güven, Bülent. “Öğretimi Planlama”. Öğretim İlke ve Yöntemleri. 49-80. Ankara: Anı Yayıncılık, 2. Basım, 2022.
• Hair Jr., Joseph F. vd. Multivariate Data Analysis. Harlow: Pearson Education Limited, 7th ed., 2014.
• Hoge, D. R. “A Validated Intrinsic Religious Motivation Scale”. Journal for the Scientific Study of Religion 11 (1972), 369-376.
• Hooper, Daire vd. “Evaluating Model Fit: a Synthesis of The Structural Equation Modelling Literature”. 7th European Conference on Research Methodology for Business and Management Studies. 2008/195-200. London, 2008.
• Hu, L. T. - Bentler, P. M. “Cutoff Criteria for Fit Indexes in Covariance Structure Analysis: Conventional Criteria versus New Alternatives”. Structural Equation Modeling 6/1 (1999), 1-55.
• İslamoğlu, A. Hamdi - Alnıaçık, Ümit. Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri. İstanbul: Beta Basım Yayım, 2016.
• Karaca, Faruk. “Din Psikolojisinde Metot Sorunu ve Bir Dindarlık Ölçeğinin Türk Toplumuna Standardizasyonu”. EKEV Akademi Dergisi 3/1 (2001), 187-202.
• Kasneci, Enkelejda vd. “ChatGPT for Good? On Opportunities and Challenges of Large Language Models for Education”. Learning and Individual Differences 103 (2023), 1-9. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.lindif.2023.102274
• Kline, Paul. An Easy Guide to Factor Analysis. New York: Routledge, 2002.
• Koca, Hüseyin Kasım. “Ortaöğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programı’nda Bulunan Bilişsel Kazanımların Yenilenmiş Bloom Taksonomisi’ne Göre İncelenmesi”. Marife Dini Araştırmalar Dergisi 22/1 (2022), 293-313. https://doi.org/10.33420/marife.1073909
• Kuzu, Hateme Aysel - Erdem, Cahit. “Eğitim Programı Teorisi: Ralph Winfred Tyler’ın Katkıları”. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi 19/44 (2024), 3126-3156.
• MacCallum, Robert C. vd. “Sample Size in Factor Analysis”. Psychological Methods 4/1 (1999), 84-99. https://doi.org/10.1037/1082-989X.4.1.84
• Meade, Adam W. - Craig, S. Bartholomew. “Identifying Careless Responses in Survey Data”. Psychological Methods 17/3 (2012), 437-455. https://doi.org/10.1037/a0028085
• MEB. 2018 İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programı. Milli Eğitim Bakanlığı, 2018.
• MEB Din Öğretimi Genel Müdürlüğü. İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretim Programı (4-8). Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı Din Öğretimi Genel Müdürlüğü, 2018. http://mufredat.meb.gov.tr/ProgramDetay.aspx? PID=318
• Mesleki Yeterlik Kurumu. Öğrenme Kazanımları Rehberi. Ankara: Mesleki Yeterlilik Kurumu, 2020. https://www.myk.gov.tr/images/stories/myk_tanitim/3-ogrenme_kazanimlari_rehberi.pdf
• Milli Eğitim Bakanlığı Din Öğretimi Genel Müdürlüğü. Ortaöğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretim Programı (9-12). Ankara: MEB Din Öğretimi Genel Müdürlüğü, 2018.
• Milli Eğitim Temel Kanunu. Milli Eğitim Temel Kanunu 43 (1973). Erişim 07 Ağustos 2020. https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.1739.pdf
• Nas, Mehmet. “Ortaöğretim DKAB Öğretim Programındaki Değerler ile İlgili Kazanımların Gerçekleşme Düzeyi (Manisa İli Örneği)”. Disiplinlerarası Eğitim Araştırmaları Dergisi 8/17 (2023), 52-74.
• Özdemir, Soner Mehmet. “Eğitimde Program Değerlendirme ve Türkiye’de Eğitim Programlarını Değerlendirme Çalışmalarının İncelenmesi”. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 6/2 (2009), 126-149.
• Pallant, Julie. SPSS Survival Manual: A Step by Step Guide to Data Analysis Using SPSS for Windows. Maidenhead: Open University Press, 3rd ed., 2007.
• Sathyanarayana, S - Mohanasundaram, T. “Fit Indices in Structural Equation Modeling and Confirmatory Factor Analysis: Reporting Guidelines” 24/7 (2024), 561-577. https://doi.org/https://doi.org/10.9734/ajeba/2024/v24i71430
• Simpson, Elizabeth. “The Classification of Educational Objectives in the Psychomotor Domain”. The Psychomotor Domain. 43-56. Washington, D.C.: Gryphon House, 1972.
• Slattery, Patrick. Curriculum Development in The Postmodern Era: Teaching and Learning in An Age of Accountability. New York: Routledge, 2. Edition., 2006.
• Sönmez, Veysel - Alacapınar, Füsun Gülderen. Örnekleriyle Eğitimde Program Değerlendirme. Ankara: Anı Yayıncılık, 2015.
• Steiger, James H. “Notes on the Steiger–Lind (1980) Handout”. Structural Equation Modeling: A Multidisciplinary Journal 23/6 (01 Kasım 2016), 777-781. https://doi.org/10.1080/10705511.2016.1217487
• Suhr, D. D. Exploratory or Confirmatory Factor Analysis. Cary: SAS Institute, 2006.
• Şahin, Çavuş. “Öğrenme Kazanımları”. Sosyal Bilimler Ansiklopedisi. C. 3. Ankara: Tübitak Bilim Yayınları, 2022.
• Tabachnick, Barbara G. - Fidell, Linda S. Çok Değişkenli İstatistiklerin Kullanımı. ed. Mustafa Baloğlu. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 6. bs.dan çev., 2020.
• Tan, Şeref. “Öğretim Hedeflerinin Belirlenmesi”. Öğretim İlke ve Yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi, 17. Basım, 2022.
• Tavşancıl, Ezel. Tutumların Ölçülmesi ve SPSS ile Veri Analizi. Ankara: Nobel Yayıncılık, 6. Basım, 2018.
• Tepe, Mustafa Enes. “Program Geliştirmede Hedeflerin Belirlenmesi”. Eğitimde Program Geliştirme. 98-120. Ankara: Pegem Akademi, 1. Basım, 2023.
• Tetik, Hayati. “İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi 2010-2018 Öğretim Programi Ünite ve Kazanımları Üzerine Bir Değerlendirme”. Universal Journal of Theology 3/1 (2018), 64-86.
• Tezbaşaran, A. Ata. Likert Tipi Ölçek Hazırlama Kılavuzu. Ankara: Türk Psikologlar Derneği Yayınları, 3. Sürüm., 2008.
• Tyler, Ralph W. Eğitim Programlarının ve Öğretimin Temel İlkeleri. Ankara: Pegem Akademi, 1. Basım, 2014.
• Yakar, Ali. “Geleceğin Eğitimi Üzerine Program ve Tasarım Modeli Önerileri: ‘Yaşamsal Eğitim Programları’ ve ‘Yaşamsal Öğretim Tasarımları’”. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 3/2 (2016).
• Yıldız, Mehmet. “Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi (4-8) Öğretim Programı’ndaki Bilişsel Kazanımların Yenilenmiş Bloom Taksonomisine Göre İncelenmesi”. Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 19/19 (2021), 307-342.
• Yılmaz, Hasan. Öğretimde Planlama ve Değerlendirme. thk. Ali Murat Sünbül. Konya: Çizgi Kitabevi, 2003.
• Yiğit, Yasin. Maneviyat Eğitimi-Manen Güçlenmenin Yollarını Aralayan Dinî, Manevi, Tasavvufi, Psikolojik ve Pedagojik Bir Değerlendirme. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 3. Basım, 2023.
• Yurdabakan, İrfan - Çüm, Sait. “Davranış Bilimlerinde Ölçek Geliştirme (Açıklayıcı Faktör Analizine Dayalı)”. Türkiye Aile Hekimliği Dergisi 11/2 (2017), 108-126.
• Yürük, Tuğrul - Topchubaev, Kubatali. “Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programlarının İncelenmesi”. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD) 22/1 (ts.), 415-436.