Araştırma Makalesi

Mervân B. Muhammed Döneminde Askerî Reformlar ve Emevî Devletinin Çözülme Süreci

Cilt: 26 Sayı: 2 26 Haziran 2026
PDF İndir
TR EN

Mervân B. Muhammed Döneminde Askerî Reformlar ve Emevî Devletinin Çözülme Süreci

Öz

Bu çalışma, Emevî Devleti’nin son halifesi II. Mervân b. Muhammed (744–750) döneminde gerçekleştirilen askerî reorganizasyon girişimlerini devlet kapasitesi ile siyasal meşruiyet arasındaki ilişki bağlamında incelemektedir. Klasik tarih yazımında Emevî Devleti’nin yıkılışı çoğunlukla 132/750 yılında gerçekleşen Zâb Savaşı’ndaki askerî yenilgi ile açıklansa da, bu makale söz konusu sürecin daha uzun vadeli kurumsal dönüşümlerin sonucu olduğunu ileri sürmektedir. Çalışmada klasik kaynaklar ile modern tarih yazımı birlikte değerlendirilmiş, tarihsel sosyoloji ve tarihsel kurumsalcılık yaklaşımlarından yararlanılarak askerî reformların devlet-toplum ilişkileri üzerindeki etkileri analiz edilmiştir. II. Mervân’ın uyguladığı askerî rasyonalizasyon politikaları, ordunun disiplinini ve operasyonel etkinliğini artırmayı amaçlamış, karâdîs sistemi, profesyonel askerî birliklerin teşkili ve başkentin Harrân’a taşınması gibi reformlarla merkezî otorite güçlendirilmeye çalışılmıştır. Bununla birlikte bu dönüşüm, Emevî siyasal düzeninin dayandığı kabile temelli sadakat ağlarını zayıflatmış ve özellikle Suriye merkezli askerî aristokrasinin sistem içindeki konumunu aşındırmıştır. Makale, askerî kapasitenin artmasının siyasal meşruiyetin korunmasını garanti etmediğini ve merkezîleşme girişimlerinin toplumsal destek zeminini daraltabildiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Aksu, Ali. “Abbâsî İhti̇lal Hareketi̇nde Etni̇k Gruplarin Rolü”. İstem 12 (2008), 53-70.
  2. Aksu, Ali. “Asr-ı Saadet ve Emevîler Döneminde Lakap Takma ve Halifelerin Lakapları”. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 5/2 (2001), 229-248.
  3. Aksu, Ali. Emevi Devleti’nin Yıkılışı. İstanbul: Kitabevi Yayınları, 2007.
  4. Aksu, Ali. “Mervan b. Muhammed Dönemi̇nde Harran”. İslâm Tarihi ve Medeniyetinde Harran. ed. Kasım Şulul vd. 1/47-54. Ankara: Berikan Yayıncılık, 2018.
  5. Arslan, İhsan. Müslümanların Tarihi II (Emevîler Dönemi). İstanbul: Okur Akademi, 2025.
  6. Belâzürî, Ahmed b. Yahyâ b. Câbir. Ensâbü’l-Eşrâf. thk. Süheyl Zekkâr - Riyad Zeriklî. 13 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Fikr, 1996.
  7. Blankinship, Khalid Yahya. The End of the Jihād State: The Reign of Hishām ibn ‘Abd al-Malik and the Collapse of the Umayyads. Albany: State Universty of New York Press, 1994.
  8. Chase, F. Robinson. Empire and Elites after the Muslim Conquest. Cambridge: Cambridge University Press, 2000.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Tarihsel Çalışmalar (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

26 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

15 Mart 2026

Kabul Tarihi

6 Mayıs 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 26 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Kazdal, M. (2026). Mervân B. Muhammed Döneminde Askerî Reformlar ve Emevî Devletinin Çözülme Süreci. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 26(2), 1253-1279. https://doi.org/10.33415/daad.1909958
AMA
1.Kazdal M. Mervân B. Muhammed Döneminde Askerî Reformlar ve Emevî Devletinin Çözülme Süreci. daad. 2026;26(2):1253-1279. doi:10.33415/daad.1909958
Chicago
Kazdal, Mehmet. 2026. “Mervân B. Muhammed Döneminde Askerî Reformlar ve Emevî Devletinin Çözülme Süreci”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 26 (2): 1253-79. https://doi.org/10.33415/daad.1909958.
EndNote
Kazdal M (01 Haziran 2026) Mervân B. Muhammed Döneminde Askerî Reformlar ve Emevî Devletinin Çözülme Süreci. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 26 2 1253–1279.
IEEE
[1]M. Kazdal, “Mervân B. Muhammed Döneminde Askerî Reformlar ve Emevî Devletinin Çözülme Süreci”, daad, c. 26, sy 2, ss. 1253–1279, Haz. 2026, doi: 10.33415/daad.1909958.
ISNAD
Kazdal, Mehmet. “Mervân B. Muhammed Döneminde Askerî Reformlar ve Emevî Devletinin Çözülme Süreci”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 26/2 (01 Haziran 2026): 1253-1279. https://doi.org/10.33415/daad.1909958.
JAMA
1.Kazdal M. Mervân B. Muhammed Döneminde Askerî Reformlar ve Emevî Devletinin Çözülme Süreci. daad. 2026;26:1253–1279.
MLA
Kazdal, Mehmet. “Mervân B. Muhammed Döneminde Askerî Reformlar ve Emevî Devletinin Çözülme Süreci”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, c. 26, sy 2, Haziran 2026, ss. 1253-79, doi:10.33415/daad.1909958.
Vancouver
1.Mehmet Kazdal. Mervân B. Muhammed Döneminde Askerî Reformlar ve Emevî Devletinin Çözülme Süreci. daad. 01 Haziran 2026;26(2):1253-79. doi:10.33415/daad.1909958