Karl Jaspers'te Din, Bilim ve Hakikat Sorunu: Felsefi İnanç Kavramı Üzerine Bir Değerlendirme

Öz

Bu çalışma, Karl Jaspers’in felsefi inanç kavramını, din-felsefe ve bilim-felsefe ilişkileri bağlamında incelemektedir. Jaspers’in düşüncesi, inancı ne dinsel dogma ile özdeşleştirmekte ne de bilimsel bilginin sınırları içine hapsetmektedir. Bu bağlamda çalışma, felsefi inancın dinin alternatifi mi yoksa din ve bilimi eleştirel bir zeminde yeniden yorumlayan bir imkân mı olduğu sorusunu tartışmaya açmaktadır. Araştırmada, akıl-iman ve bilgi-inanç karşıtlıklarının Jaspers tarafından nasıl dönüştürüldüğü ele alınmakta; özellikle aşkınlığın nesneleştirilemezliği ve “kuşatan” kavramı üzerinden felsefi inancın varoluşsal bir yönelim biçimi olduğu gösterilmektedir. Ayrıca Jaspers’in pozitivizm eleştirisi çerçevesinde bilimin mutlaklaştırılmasına karşı geliştirdiği yaklaşım analiz edilmektedir. Yöntem olarak kavramsal çözümleme ve metin yorumlamaya dayanan bu çalışma, Jaspers’in felsefi inanç kavramının doktriner bir yapıdan ziyade, anlamı açık tutan ve insan varoluşunu aşkınlık ufkunda konumlandıran eleştirel bir imkân olarak okunabileceğini ileri sürmektedir. Çalışmada felsefi inanç kavramının dinin alternatifi olan yeni bir inanç biçimi değil, din ile bilimi kendi sınırları içinde eleştirel olarak yeniden konumlandıran ve felsefi düşünmenin sınır bilinci içinde gerçekleşen varoluşsal bir düşünme imkânı olduğu görülmüştür. Bununla birlikte, aşkınlığın insan varoluşuna içkin mi yoksa aşkın bir referans alanı mı olduğu sorusu, Jaspers’in düşüncesinin hâlâ tartışmaya açık yönlerinden biridir.

Anahtar Kelimeler

• Jaspers
• Felsefî İnanç
• Perenniyal Felsefe
• Aşkınlık
• Felsefe-Din İlişkisi
• Felsefe-Bilim İlişkisi

The Problem of Religion, Science, and Truth in Karl Jaspers: An Assessment of the Concept of Philosophical Belief

Öz

This article examines the concept of philosophical belief (philosophischer Glaube) in Karl Jaspers through two interconnected lines of tension: the relationship between philosophy and religion, and that between philosophy and science. Although Jaspers is frequently situated within the tradition of existentialist thought, his philosophical project resists being reduced to any single tradition, not least because he attempts to articulate a conception of belief that neither coincides with religious dogma nor dissolves into scientific rationalism. In this respect, the study seeks to clarify whether Jaspers’ notion of philosophical belief constitutes an alternative to religion or, rather, a critical standpoint that reinterprets both religion and science within the horizon of human existence. The first part of the article addresses the tension between philosophy and religion by analyzing the traditional dichotomies of reason and faith, as well as of knowledge and belief. Rather than accepting these oppositions as fixed, Jaspers reconfigures them within an existential framework. Religious belief, in its historical and institutional forms, tends toward dogmatization, whereas philosophy risks losing its depth when confined to purely immanent rationality. Jasper’s notion of philosophical belief emerges precisely at this intersection—not as a synthesis in the strict sense, but as a mode of existential orientation that preserves transcendence without objectifying it. Accordingly, belief is reducible neither to subjective conviction nor to objective propositional content; instead, it expresses a mode of being that unfolds within the tension between subject and object. In this context, the article highlights Jaspers’ reinterpretation of transcendence as the “Encompassing” (das Umgreifende), which cannot be grasped as an object yet is nonetheless experienced in boundary situations. Philosophical belief, therefore, does not aim at demonstrative proof or certainty, but at existential elucidation. Jaspers’ well-known distinction, “Bruno believed, Galileo knew,” illustrates the epistemological difference between metaphysical commitment and scientific knowledge without subordinating one to the other. The second part of the study examines Jaspers’ critique of modern science, particularly his opposition to positivism, which he characterizes as a “new science” that has itself become a belief. While affirming the indispensability of scientific knowledge, Jaspers argues that the objectifying tendency inherent in science cannot exhaust the meaning of human existence. When science lays claim to total explanatory authority, it risks transforming into an ideological structure that suppresses transcendence. Against such absolutization, philosophical reflection reopens the question of meaning itself by situating scientific knowledge within the broader horizon of existence. Methodologically, the study employs conceptual analysis alongside a close reading of Jaspers’ texts, aiming to reconstruct the internal coherence of his thought rather than imposing external categorizations upon it. By engaging in comparative analysis with the domains of religion and science, the article demonstrates that philosophical belief functions not as a doctrinal position but as a critical and mediating stance. In conclusion, Jasper’s philosophy shows that transcendence is not an object to be known, but a horizon that orients human existence without ever being fully graspable. His concept of philosophical belief offers a way to navigate a path between dogmatic religion and reductive scientism, preserving the openness of meaning and the freedom of existential self-understanding. In doing so, it contributes to contemporary debates concerning the limits of knowledge, the role of faith, and the possibility of a non-dogmatic relation to transcendence.

Anahtar Kelimeler

• Jaspers
• Philosophical Belief
• Perennial Philosophy
• Transcendence
• Religion-Philosophy Relationship
• Philosophy-Science Relationship

Kaynakça

1. Akgün, Tuncay. “Karl Jaspers’te İmanın Felsefi Temelleri”. İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 26 (2012), 5-30.
2. Anselm, Saint. “Klasik Ontolojik Argüman”. Din Felsefesi Seçme Metinler. (ed.) Peterson vd., çev. Rahim Acar vd., İstanbul: Küre Yayınları, 2013, 231-232.
3. Aquinas, Thomas. “Klasik Kozmolojik Argüman”. Din Felsefesi Seçme Metinler. (ed.) Peterson vd., çev. Rahim Acar vd., İstanbul: Küre Yayınları, 2013, 233-235.
4. Aquinas, Thomas. “Akıl ve Vahiy Uyumu”. Din Felsefesi Seçme Metinler. (ed.) Peterson vd., çev. Rahim Acar vd., İstanbul: Küre Yayınları, 2013, 137-140.
5. Ayer, Alfred Jules. Dil, Doğruluk ve Mantık. Çev. Vehbi Hacıkadiroğlu, İstanbul: Metis Yayınları, 2010.
6. Barret, William. İrrasyonel İnsan. çev. Salih Özer, İstanbul: Hece Yayınları, 2003.
7. Bayraktar, Fulya. “Gabriel Marcel’de Bağlanma”, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Basılmamış Doktora Tezi), Ankara 2004.
8. Bochenski, Jozef Maria. Çağdaş Avrupa Felsefesi. çev. Rifat Kırkoğlu, İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 1997.

9. Cevizci, Ahmet. Felsefe Tarihi. İstanbul: Say Yayıncılık, 8. Baskı, 2018.
10. Cevizci, Ahmet. Felsefe Sözlüğü. İstanbul: Paradigma Yayıncılık, 7. Baskı, 2010.
11. Clifford, K.William. “İnanma Ahlakı”. Din Felsefesine Dair Okumalar. Recep Alpyağıl (der.), İstanbul: İz Yayıncılık, 4. Baskı, 2014, 153-161.
12. Coşkun, Seyit. “Varoluşçuluk ve Özgürlük Problemi”. Felsefe Dünyası, 61 (2015 Yaz), 80-106.
13. Çelebi, Vedat. “Kierkegaard ve Jaspers’in Varoluş Felsefesinde Akıl, Din ve İman İlişkisi”. Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi, 7 (2017), 101-123.
14. Derrida, Jacques. Wattimo, Giovanni. Din. çev. Durdu Kundakçı-Mehmet Emin Özcan, Ankara: Dost Yayınevi, 2014.
15. Erdem, H. Haluk. Karl Jaspers Felsefesine Giriş. İstanbul: Bilge Kültür Sanat Yayınları, 2014.
16. Erdem, Hüsamettin. “Din ve Felsefe”. Yeni Harran Çevresi: İnsan Bilimleri Araştırmaları, 2/5-6 (Şubat-Mayıs 1994), 1-19.
17. Gazali, İhyâu Ulûmi’d – Din. çev. Ahmed Serdaroğlu, İstanbul: Bedir Yayınevi, Cilt 3, 1986.
18. İbn Rüşd, “Felsefe ve Kur’an’ın Uyumu”. Din Felsefesi Seçme Metinler. (ed.) Peterson vd., çev. Rahim Acar vd., İstanbul: Küre Yayınları, 2013, 132-136.
19. Jaspers, Karl. The Perennial Scope of Philosophy. trans. Ralph Mannheim, London: Routledge & Kegan Paul Ltd, 1950.
20. Jaspers, Karl. Felsefi İnanç. çev. Akın Kanat, İzmir: İlya Yayınevi, 2001.
21. Jaspers, Karl. Felsefe Nedir?. çev. İsmet Zeki Eyuboğlu, İstanbul: Say Yayıncılık, 7. Baskı, 2007.
22. Jaspers, Karl. Felsefe Konuşmaları. çev. Abdurrahman Aliyy, İstanbul: Pinhan Yayıncılık, 2018.
23. Kearney, Richard. Twentieth-Century Continental Philosophy Routledge History of Philosophy, Volume VIII, London and New York: Routledge, 1994.
24. Kiel, Albrecht. “The Logic of Karl Jaspers as an Intercultural Basic Knowledge”, Existenz, 13/2 (2018), 8-18. https://kielkonstanz.de/text/the-logic-of-karl-jaspers-as-an intercultural-basic-knowledge/ son erişim: 20.01.2026
25. Kierkegaard, Soren. “Doğruluk Öznelliktir”. Din Felsefesi Seçme Metinler. (ed.) Peterson vd., çev. Rahim Acar vd., İstanbul: Küre Yayınları, 2013, 159-162.
26. Locke, John. İnsan Anlığı Üzerine Bir Deneme. çev. Vehbi Hacıkadiroğlu, İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 1996.
27. Magill, Frank. Egzistansiyalist Felsefenin Beş Klasiği. çev. Vahap Mutal, İstanbul: Dergâh Yayınları, 1992.
28. Olson, M. Alan, Transcendence and Hermeneutics-, An Interpretation Of the Philosophy Of Karl Jaspers. Boston: Martinus Nijhoff Publishers, 1979.
29. Otto, Rudolf. Kutsala Dair. çev. Sevilay Ghaffari, İstanbul: AltıKırkbeş Yayın, 2014.
30. Örnek, Yusuf. “Karl Jaspers – Varoluş Felsefesi Mi, Akıl Felsefesi Mi?”. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 3/2 (Aralık 1985), 177-185.
31. Özcan, Hanifi. Maturidi’de Bilgi Problemi. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 1993.
32. Pascal, Blaise. “Bahis”. Din Felsefesi Seçme Metinler. (ed.) Peterson vd., çev. Rahim Acar vd., İstanbul: Küre Yayınları, 2013, 141-142.
33. Peterson, Michael William Hasker, Bruce Reichenbach, David Basinger. Akıl ve İnanç, çev. Rahim Acar , İstanbul: Küre Yayınları, 7. Baskı, 2017.
34. Plantinga, Alvin, “Klasik Temelciliğe Reformcu İtiraz”. Din Felsefesi Seçme Metinler, (ed.) Peterson vd., çev. Rahim Acar vd., İstanbul: Küre Yayınları, 2013, 329-341.
35. Prichard, H. Arthur. “Bilme ve İnanma”. çev. İsmail Çetin, Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 6/6 (1994), 413-419.
36. Reyhani, Nebil. “Şifre Kavramı Işığında Karl Jaspers’de Felsefi İnanç”. Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Güz 2001/6, 1-17.
37. Tatar, Burhanettin. İslam Düşüncesine Giriş. İstanbul: Dem Yayınları, 2009.
38. Timuçin, Afşar. Düşünce Tarihi , 3. Cilt, İstanbul : Bulut Yayınları, 3. Baskı, 2001.
39. Türker, Mübahat. “Üç Tehafüt Bakımından Felsefe-Din Münasebeti”. Ankara Üniversitesi Dil Tarih ve Coğrafya Fakültesi Doktora Tezi. Ankara 1956.
40. Tüzer, Abdullatif. “(Batı Felsefesi Çerçevesinde) Epistemolojik ve Etik Açıdan İnanç. Dini Araştırmalar, 6/16 (Mayıs-Ağustos 2003), 87-110.
41. Ülken, Hilmi Ziya. Varlık ve Oluş. Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi, 1968.
42. Wildermuth, E. Armin. “Karl Jaspers and the Concept of Philosophical Faith”. Existenz, 2 (2007), 8-18.
43. Yaran, Cafer Sadık. “Dînî Epistemolojide Eleştirel Akılcılık ve Tahkîkî İmancılık”. Din Felsefesine Dair Okumalar. (edt.) Recep Alpyağıl, İstanbul: İz Yayıncılık, 2014.
44. Yaran, Cafer Sadık. Bilgelik Peşinde. Ankara: Araştırma Yayınları, 2002.
45. Yaran, Cafer Sadık. Tanrı İnancının Akliliği. İstanbul: Rağbet Yayınları, 2000.