Suriyeli Mültecilere Yönelik Sosyal Mesafe ve Dindarlık: İçsel Dinî Motivasyon ve Sosyoekonomik Düzeyin Düzenleyici Rolleri
Öz
Son on yılı aşkın sürede Türkiye, Suriye iç savaşı ve buna bağlı zorunlu yerinden edilme süreçleri sonucunda dünyanın en büyük mülteci nüfusuna ev sahipliği yapan ülke konumuna gelmiştir. Bu durum, hem devlet hem de toplum bazında daha önce benzeri bir göç tecrübesi yaşamamış Türkiye için çok yeni, kapsamlı ve aynı zamanda karmaşık bir sürecin başlangıcı olmuştur. Daha önce geçici misafirler olarak algılanan Suriyeli mültecilerin zaman içinde uzun süreli bir toplumsal gerçekliğe dönüşmesi, yerel halk ile mülteciler arasındaki ilişkilerin niteliğini daha görünür ve daha karmaşık hâle getirmiştir. Bu süreç, yalnızca gündelik karşılaşmaları değil, aynı zamanda uyum, aidiyet, kabul, dışlama ve gruplar arası temasın farklı biçimlerini de beraberinde getirmiştir. Türk ev sahibi toplum ile Suriyeli mülteciler arasındaki ilişkiler hem olumlu hem de olumsuz dinamikler üreten çok katmanlı bir etkileşim alanı oluşturmuştur. Bu nedenle söz konusu ilişkiler, Türkiye bağlamında sosyal uyum ve gruplar arası ilişkiler literatürünün temel tartışma başlıklarından biri hâline gelmiştir.
Mevcut araştırmalar, Türkler ile Suriyeliler arasındaki ilişkileri önyargı, tehdit algısı, sosyal uyum, kimlik, toplumsal kabul ve sosyal mesafe gibi çeşitli boyutlar üzerinden incelemiştir. Bununla birlikte, dindarlığın ve özellikle dindarlığın farklı boyutlarının sosyal mesafenin oluşumu ve sürdürülmesindeki rolü görece sınırlı düzeyde ele alınmıştır. Oysa Türkiye gibi dinin bireysel ve toplumsal yaşamda görünür biçimde etkili olduğu bir bağlamda, dini katılımın ve içsel dini motivasyonun göçmenlere yönelik tutumlar üzerindeki etkisinin daha sistematik biçimde incelenmesi önemli bir kuramsal boşluğu doldurma potansiyeline sahiptir. Bu çerçevede çalışma, dindarlık ile Suriyeli mültecilere yönelik sosyal mesafe arasındaki ilişkiyi ve içsel dinî motivasyon ile sosyoekonomik statünün bu ilişkideki düzenleyici rollerini incelemeyi amaçlamaktadır. Sosyal mesafe ölçeği uygulanmadan önce katılımcılardan Suriyeli mültecileri düşünerek tüm maddeleri yanıtlamaları açıkça istenmiştir.
Araştırma, Türkiye’nin Suriye sınırındaki iki kenti olan Gaziantep ve Kilis’te öğrenim gören üniversite öğrencilerinden elde edilen anket verilerine dayanmaktadır. Bu iki şehir, hem Suriyeli mültecilerle gündelik temasın daha yoğun yaşandığı, hem Suriyeli öğrencilerin buradaki yükseköğrenim kurumlarında daha fazla yer aldığı, hem de göçün sosyal etkilerinin daha yakından gözlemlenebildiği yerleşimler olmaları bakımından özel bir önem taşımaktadır. Çalışmada geliştirilen hipotezler, hiyerarşik çoklu doğrusal regresyon modelleri aracılığıyla test edilmiştir. Analizler, dindarlığın Suriyeli mültecilere yönelik sosyal mesafeyi olumsuz şekilde yordadığını göstermektedir. Başka bir ifadeyle, dindarlıkta meydana gelen olumlu değişimin sosyal mesafeyi aynı oranda azalttığı görülmüştür. Bulgular ayrıca, içsel dini motivasyonun dindarlığın sosyal mesafeyi olumsuz şekilde yordayıcı etkisini güçlendirdiğini, yani dindarlığın sosyal mesafeyi azaltıcı etkisinin içsel dini motivasyon yükseldikçe daha belirgin hâle geldiğini ortaya koymaktadır. Bununla birlikte, anlamlı üçlü etkileşim dindarlık ile Suriyeli mültecilere yönelik sosyal mesafe arasındaki ilişkide içsel dinî motivasyonun düzenleyici rolünün sosyoekonomik statüye göre farklılaştığını göstermiştir. Üçlü etkileşim, medeni durum değişkeninin modelden çıkarıldığı analizde anlamlılığını korumuş; ancak bootstrap duyarlılık analizinde istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Bu nedenle, önerilen üçlü düzenleyici etkiye ilişkin kanıtların ihtiyatla değerlendirilmesi gerekmektedir.
Bu sonuçlar, dindarlığın göçmenlere yönelik tutumlar üzerindeki etkisinin tek boyutlu ve doğrusal olmadığını; aksine, dini yönelimin niteliğine ve bireylerin sosyoekonomik konumlarına bağlı olarak farklılaşabildiğini göstermektedir. Çalışma, bu yönüyle sosyal mesafe literatürüne önemli bir katkı sunmakta; aynı zamanda din, göç ve gruplar arası ilişkiler alanındaki tartışmalara Türkiye örneğinden hareketle yeni bir ampirik çerçeve eklemektedir. Makalede elde edilen bulguların kuramsal ve pratik yansımaları ayrıntılı biçimde ele alınmakta; ayrıca araştırmanın sınırlılıkları ve gelecekte yürütülecek çalışmalara yönelik olası araştırma yönelimleri tartışılmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Destekleyen Kurum
Çalışmada herhangi bir kurumda destek almadığımı beyan ederim.
Etik Beyan
Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyduğumu ve yararlanılan tüm çalışmalara kaynakçada yer verdiğimi beyan ederim.
Teşekkür
Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi’nin editörüne, çalışanlarına ve hakemlerine, ayrıca araştırmanın anket sürecine katkı sağlayan katılımcılara teşekkür ederim.
Social Distance Toward Syrian Refugees and Religiosity: The Moderating Roles of Intrinsic Religious Motivation and Socioeconomic Status
Öz
Over the past decade, Türkiye has hosted the world’s largest refugee population, largely due to forced displacement following the Syrian civil war. As Syrian refugees moved from temporary arrival to long-term settlement, their interactions with host communities yielded both positive and negative outcomes. Although there is increasing research on Turkish host–Syrian refugee relations, the influence of religiosity on intergroup attitudes remains underexplored. To address this gap, the present study investigates associations among religiosity, intrinsic religious motivation, socioeconomic status, and social distance. Drawing on survey data from university students in Gaziantep and Kilis, the study tests hypotheses using a series of nested multiple linear regression models estimated by ordinary least squares (OLS). The findings indicate that (a) religiosity is negatively associated with social distance, (b) intrinsic religious motivation strengthens this negative association, and (c) this moderating effect disappears among participants with high socioeconomic status. I discuss the study findings, implications, limitations, and future research avenues in detail.
Anahtar Kelimeler
Destekleyen Kurum
This study did not receive financial support.
Etik Beyan
The author hereby declares that I adhered to scientific and ethical principles during the preparation of this study and that I cited all works listed in the references.
Teşekkür
The author thanks the editor, staff, and reviewers at Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, as well as the individuals who participated in the survey.
