An Examination of the Religious Beliefs and Social Anxieties of Imam Hatip High School Students

Öz

This study explores the relationship between religious beliefs and social anxiety among Imam Hatip High School students. The concept of belief, derived from the verb “to believe,” has been defined in various ways due to its broad usage in everyday language and its association with different meanings and values. Belief can refer to commitment to an idea, trust, doctrine, or faith, and it finds expression in multiple domains such as thought, relationships, art, and religion. Religious belief, as a specific form of belief, refers to the acceptance of a transcendent and absolute being and the regulation of individuals’ thoughts, behaviors, and relationships in accordance with divine principles. In this respect, religious belief not only provides a framework of meaning but also plays a significant role in shaping personality and guiding individuals’ worldview. However, the impact of religious belief may vary depending on individual, social, cultural, and educational factors. Anxiety, another key concept of the study, is generally defined as a feeling of worry or distress arising from perceived threats to important values or aspects of the self. While moderate levels of anxiety are considered a normal part of life, excessive and irrational anxiety may lead to maladaptive responses, known as anxiety disorders. Among these, social anxiety disorder (social phobia) is characterized by an intense fear of negative evaluation, embarrassment, or rejection in social or performance situations. Adolescence is a critical developmental period in which social interactions intensify and peer acceptance becomes highly important. The heightened sensitivity to others’ evaluations during this period may increase the risk of developing social anxiety. In this context, religion is considered an important coping resource that can enhance psychological resilience, provide emotional support, and help individuals manage stress and negative emotions. Data were collected using the Adolescent Religious Belief Scale (ARBS) and the Adolescent Social Anxiety Scale (ASAS). The study group included 446 volunteer students from four Imam Hatip High Schools in Diyarbakır during the spring semester of the 2024–2025 academic year. Of these, 193 were female and 253 male; 169 were 15 years old, 204 were 16, and 73 were 17 or older. A correlational survey model was employed in the analysis of the data. The findings indicated a significant negative relationship between religious belief and social anxiety, including its subdimensions. The study also examined differences in ARBS and ASAS scores according to demographic variables and found that age and gender did not significantly affect this relationship. In the conclusion, higher levels of religious belief were associated with lower levels of social anxiety, suggesting that religious belief may serve as a protective factor against social anxiety among adolescents, while demographic characteristics such as age and gender did not influence this association.

Anahtar Kelimeler

• Psychology of Religion
• Religious Education
• Imam Hatip High Schools
• Religious Belief
• Social Anxiety.

İmam Hatip Lisesi Öğrencilerinin Dinî İnanç ve Sosyal Kaygılarının İncelenmesi

Öz

Bu çalışmada İmam Hatip Lisesi öğrencilerinin dinî inanç ve sosyal kaygıları arasındaki ilişki incelenmiştir. Araştırmada veri toplama araçları olarak Ergenler İçin Dinî İnanç Ölçeği (EDİÖ) ve Ergenler İçin Sosyal Kaygı Ölçeği (ESKÖ) kullanılmıştır. Katılımcıların 193’ü kız, 253’ü erkek öğrenciden oluşmaktadır. Yaş dağılımları ise 169’u 15, 204’ü 16, 73’ü 17 yaş ve üzerindedir. Verilerin analizinde ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırma bulgularında dinî inanç ile sosyal kaygı ve alt boyutları arasında negatif yönlü ve anlamlı bir ilişki olduğu saptanmıştır. Ergenlerin EDİÖ ve ESKÖ düzeylerinde demografik değişkenlere göre anlamlı farklılaşma olup olmadığı da incelenmiş, demografik değişkenlerin dinî inanç, sosyal kaygı ve sosyal kaygının alt boyutları arasındaki ilişki üzerinde anlamlı bir etkinin olmadığı bulgulanmıştır. Ergenlerin dinî inanç düzeyi arttıkça sosyal kaygı düzeylerinde azalma gözlenebileceği, dinî inancın sosyal kaygıyı yordamada anlamlı bir değişken olduğu; katılımcı olarak bulunan ergen kişilerin yaş ve cinsiyetlerinin dinî inanç ve sosyal kaygı arasındaki ilişkiyi etkileyen bir faktör olmadığı söylenebilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Din Psikolojisi
• Din Eğitimi
• İmam Hatip Liseleri
• Dinî İnanç
• Sosyal Kaygı.

Kaynakça

1. Akalın, Şükrü Haluk. Türkçe Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 11. Basım, 2011.
2. Algur, Hüseyin vd. “Hafızlık Eğitimi Alan Bireylerin Tutum ve Sosyal Kaygı Düzeyleri Üzerine Bir Araştırma”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 24/2 (30 Eylül 2024), 639-667. https://doi.org/10.33415/daad.1479927
3. Anuştekin, Mehmet Nesim - Doğan, Murat. “Ergenlerde Gelecek Beklentisi ve Dindarlık”. Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 27 (28 Haziran 2026), 694-719. https://doi.org/10.34085/buifd.1867305
4. Armaner, Neda. Din Psikolojisine Giriş. Ankara: Ayyıldız Matbaası, 1980.
5. Aydın, Arzu - Tekinsav Sütçü, Serap. “Ergenler için Sosyal Kaygı Ölçeğinin (ESKÖ) Geçerlilik ve Güvenirliliğinin İncelenmesi”. Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi 14/2 (2007), 78-89.
6. Ayten, Ali. Tanrıya Sığınmak Dini Başa Çıkma Üzerine Psiko-Sosyal Bir Araştırma. İstanbul: İz Yayıncılık, 3. Basım, 2021.
7. Cohen, Adam B. - Koenıg, Harold G. “Din ve Ruh Sağlığı”. çev. Mustafa Koç. Balıkesir İlahiyat Dergisi 2/1 (23 Haziran 2016), 153-160.
8. Creswell, John. Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches. New York: Sage Publications, 5. Basım, 2018.

9. Çevik, Şükran. “Ergenlerde Ölüm Düşüncesi, İntihar ve Din”. Değerler Eğitimi Dergisi 3/9 (01 Ocak 2005), 89-117.
10. Doğan, D. Mehmet. Büyük Türkçe Sözlük. Ankara: İlim ve Sanat Yayınları, 3. Basım, 1986.
11. Durak Batıgün, Ayşegül. “Kaygı Bozuklukları”. Sosyal Bilimler Ansiklopedisi. ed. M. A. Yekta Saraç. 2/359-360. Ankara: TÜBİTAK, 2022.
12. Fraenkel, Jack R. vd. How to Design and Evaluate Research in Education. New York: McGraw-Hill, 8. Basım, 2012.
13. Francis, Leslie J. “The Relationship Between Bible Reading and Attitude Toward Substance Use Among 13-15 Year Olds”. Religious Education 97/1 (2002), 44-60.
14. Gerrit, Glas. “Anxiety, Anxiety Disorders, Religion and Spirituality”. Southern Medical Journal 100/6 (2007), 621-625.
15. Gürgan, Uğur - Demirel, Nurettin. “Ergenleri̇n Sosyal Medya Kullanimlarinin Sosyal İli̇şki̇leri̇ne Ve Sosyal Kaygi Düzeyleri̇ne Etki̇si̇”. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi 8/3 (31 Temmuz 2021), 79-104.
16. Gürsu, Orhan - Bayındır, Salih. “Covid-19 Hastalığını Geçiren Sağlık Çalışanlarının Başa Çıkma Sürecinde Din ve Maneviyat”. Türk Akademik Araştırmalar Dergisi 6/1 (2021), 181-220.
17. Horozcu, Ümit - Demir, Zühre. “Ergenler için Dini İnanç Ölçeği: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması”. Yakın Doğu Üniversitesi İslam Tetkikleri Merkezi Dergisi 4/1 (2018), 81-92.
18. Hökelekli, Hayati. Din Psikolojisi. Ankara: TDV Yayınları, 16. Basım, 2021.
19. Hökelekli, Hayati. Din Psikolojisine Giriş. İstanbul: Dem Yayınları, 1. Basım, 2010.
20. Işık, Yakup - Çelik, Eyüp. “Ergenlerde Psikolojik Sağlamlığın Sosyal Dışlanma, Sosyal Kaygı, Cinsiyet ve Sınıf Düzeyi Açısından İncelenmesi”. OPUS International Journal of Society Researches 16/27 (31 Temmuz 2020), 174-209. https://doi.org/10.26466/opus.642037
21. İlkay, Nurcan - Yılmaz, Sema. “Ergenlerin Ruh Sağlığına Yolculuk: Ergenlerde Duygusal Zekâ ve Dinî Başa Çıkmanın Ruminasyona Etkisi”. Kocatepe İslami İlimler Dergisi 9/1 (15 Haziran 2026), 194-212. https://doi.org/10.52637/kiid.1853438
22. Kansoy, Büşra - Sakarya, Seda. “Lise Öğrencilerinin Sosyal Kaygı Durumları Ile Sosyal Medyada Beğenilmeme Korkuları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi.” Journal of Academic Social Science Studies 16/98 (2023), 87-98. https://doi.org/10.29228/JASSS.73647
23. Karaca, Faruk. Din Psikolojisi. Trabzon: Eser Ofset, 3. Basım, 2017.
24. Karaca, Havva Nur - Emre, Oğuz. “The Relationship Between Religious Beliefs and Substance Abuse Protection Self Efficacy of High School Students”. Scientific Reports 15/13332 (17 Nisan 2025), 13332. https://doi.org/10.1038/s41598-025-97541-y
25. Kartopu, Saffet. “Kaygının Kader Algıları ile İlişkisi (Kahramanmaraş Örneği)”. Gümüşhane İlahiyat Fakültesi Dergisi 2/3 (2013), 238-260.
26. Kartopu, Saffet. “Lise Öğrenci ve Öğretmenlerinin Durumluk ve Sürekli Kaygı Düzeylerinin Bazı Değişkenler Açısından İncelenmesi (Kahramanmaraş Örneği)”. Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 17/2 (2012), 147-170.
27. Kaya, Mevlüt - Varol, Kübra. “İlahiyat Fakültesi Öğrencilerinin Durumluk-Sürekli Kaygı Düzeyleri ve Kaygı Nedenleri (Samsun Örneği)”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 17/17 (2004), 31-63.
28. Kimter, Nurten. “Dinî Başa Çıkma ile Depresyon, Anksiyete, Stres ve Psikolojik Sağlamlık Arasındaki İlişki ve Bu İlişkilerde Psikolojik Sağlamlığın Aracılık Rolü”. Journal of Social and Humanities Sciences Research 9/87 (2022), 1806-1841.
29. Koç, Mustafa. “Dinsel Yönelim Kaygıyı Nasıl Etkiler? Almanyalı Müslüman Türk Göçmenler Üzerine Bir Alan Araştırması”. İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 29 (2014), 39-72.
30. Koenig, Harold G. vd. Handbook of Religion and Health. New York: Oxford University Press, 2. Basım, 2012.
31. Koenig, Harold G. “Religion and Medicine II: Religion, Mental Health, and Related Behaviors”. International Journal of Psychiatry in Medicine 31/1 (2001), 97-109.
32. La Greca, Annette M. - Lopez, Nadja. “Social Anxiety Among Adolescents: Linkages With Peer Relations and Friendships”. Journal of Abnonnal Child Psychology 26/2 (1998), 83-94.
33. Leary, Mark R. - Kowalski, Robin M. “The Self-Presentation Model of Social Phobia”. Social Phobia: Diagnosis, Assessment, and Treatment. ed. Heimberk R. G. vd. 94-112. New York: Guilford Press, 1995.
34. Maton, Kenneth I. “The Stress-Buffering Role of Spiritual Support: Cross-Sectional and Prospective Investigations”. Journal fort he Scientific Study of Religion 28/3 (1989), 310-323.
35. May, Rollo. Kaygının Anlamı. çev. Aysun Babacan. İstanbul: Okuyan Us Yayınevi, 2022.
36. McLean, Carmen P. - Anderson, Emily R. “Brave Men and Timid Women? A Review of the Gender Differences in Fear and Anxiety”. Clinical Psychology Review 29/6 (2009), 496-505.
37. Mertens, Donna. Research and Evaluation in Education and Psychology: Integrating Diversity With Quantitative, Qualitative, and Mixed Methods. Thousand Oaks: CA: Sage Publications, 5. Basım, 2019.
38. Nevid, Jeffrey S. vd. Değişen Dünyada Anormal Psikolojisi. ed. Batıgün Durak. Ankara: Palme Yayınevi, 2020.
39. NIH. Social Anxiety Disorder: More Than Just Shyness. Bethesda: National Institute of Mental Health, 2022.
40. Özdamar, Kazım. Paket Programlar ile İstatistiksel Veri Analizi. Eskişehir: Kaan Kitabevi, 2004.
41. Özgür, Zübeyir - Yılmaz, Sema. “Baba-Oğul İlişkisinin Ergenlik Döneminde Dini İnanç ve Benlik Saygısı Üzerindeki Rolü”. Tetkik, 255-277. https://doi.org/10.55709/tetkik.4.1330084
42. Pargament, Kenneth I. The Psychology of Religion and Coping: Theory, Research, Practice. New York: Guilford Press, 1997.
43. Patton, Michael Quinn. Qualitative Research & Evaluation Methods: Integrating Theory and Practice. Thousand Oaks: CA: Sage Publications, 4. Basım, 2015.
44. Peker, Hüseyin. Din Psikolojisi. İstanbul: Çamlıca Yayınları, 20. Basım, 2022.
45. Pulis, Stephen James. “Spiritual Vitality of Assemblies of God Post-High School Young Adults”. Assemblies of God Theological Seminary. Assemblies of God Theological Seminary, 2014.
46. Sübaşı, Güzin. “Ergenlerde Sosyal Kaygı ve Akran İlişkilerinin Psikobiyolojik Sosyal Kaygı Modeline Göre Sınanması”. Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Eğitim Fakültesi Dergisi 7/2 (2010), 52-68.
47. Şıngır, Hatice vd. “Ergenlerde Covi̇d-19 Süreci̇ Ve Sosyal Kaygi Bozukluğu”. Uluslararası Güncel Eğitim Araştırmaları Dergisi 7/1 (20 Temmuz 2021), 99-100.
48. Tagay, Özlem vd. “Ergenlerin Sosyal Kaygı Düzeyleri ile Güvengenlik ve Özsaygıları arasındaki İlişki”. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 20/2 (15 Eylül 2018), 261-269. https://doi.org/10.32709/akusosbil.398991
49. Tok, Cansu - Özçelik Dilek, Ayşe Dilek. “Ergenleri̇n Ebeveyn Bağlanma Sti̇lleri̇ ile Sosyal Kaygı Düzeyleri̇ Arasındaki̇ İli̇şki̇ni̇n İncelenmesi̇”. Journal of International Social Research 11/58 (30 Ağustos 2018), 570-579. https://doi.org/10.17719/jisr.2018.2571
50. Uysal, Veysel vd. “Ergenlerin Tanrı Algılarıyla Sosyal Kaygı ve Umut Düzeyleri Arasındaki İlişkiler”. Marmara Üniversitesi Öneri Dergisi 11/42 (2014), 221-237.
51. Uysal, Veysel - Turan, Yahya. “Üniversite Öğrencilerinde Sürekli Kaygı, Dindarlık ve Saldırganlık Eğilimleri Arasındaki İlişkiler”. Bilimname XL/4 (2019), 67-104.
52. Yapıcı, Asım. Ruh Sağlığı ve Din: Psiko-Sosyal Uyum ve Dindarlık. Adana: Karahan Kitabevi, 2007.
53. Zorbaz, Osman - Dost, Meliha Tuzgöl. “Lise Öğrencilerinin Problemli İnternet Kullanımının Cinsiyet, Sosyal Kaygı ve Akran İlişkileri Açısından İncelenmesi”. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 29/29-1 (23 Temmuz 2014), 298-310.