Fıkıh Âlimlerine Göre Cihad Yerine Sulh Yapılacak Durumlar ve Sulh Koşulları

Öz

İnsanlık tarihi boyunca farklı amaçlarla, farklı koşullarda ve farklı ilkeler gözetilerek birçok savaş yaşanmıştır. Bu savaşların amaçları, sonuçları ve savaşlar esnasında yapılanlar; insanların kendilerine, öteki gördüklerine, çevrelerine ve inandıkları değerlere bakışlarını etkileyen en önemli etkenlerden biri olmuştur. Bu açıdan İslam hukukunda savaş ve barış olgularına nasıl yaklaşıldığı önem arz etmektedir. İslam hukukunda savaşın ancak belirli amaçlar için yapılması gerektiği ortaya konulmuş, savaş esnasında belirli ilkelere dikkat edilmesi gerektiği bildirilmiş ve “cihad” kavramı bir ibadet olarak Müslümanların inanç ve amellerine yerleştirilmiştir. Bununla birlikte ilgili naslarda barış ile ilgili genel ilkeler de ifade edilmiştir. İslam âlimleri özellikle fıkıh eserlerinde söz konusu nasların farkı koşullar altında nasıl anlaşılması gerektiği ile ilgili doyurucu açıklamalar yapmış ve her dönemde dikkate alınması gereken temel ilkelere işaret etmişlerdir. Bu çalışmada klasik fıkıh eserlerinde sulh konusunun nasıl ele alındığı açıklanmaya ve bundan hareketle genel ilkelere ulaşılmaya çalışılacaktır. Bu bağlamda klasik fıkıh eserlerinde sulh konusuna nasıl bir taksim içerisinde yer verildiği, sulh konusunun hangi başlıklar altında ele alındığı, ne tür örnek meselelere işaret edildiği, cihad ve sulh anlaşmalarının amaçlarının nasıl açıklandığı, sulh anlaşmalarında dikkate alınması gereken temel ilkelerin neler olarak tespit edildiği gibi konular bu çalışmanın ortaya koymak istediği temel başlıkları oluşturmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• İslam Hukuku
• İslam Devletler Hukuku
• Cihad
• Savaş
• Sulh
• Barış
• Ateşkes.

According to Islamic Jurisprudence Scholars Situations and Conditions for Making Peace Instead of Jihad

Öz

Throughout human history, numerous wars have been fought for different purposes, under different conditions, and guided by different principles. The aims, outcomes, and actions during these wars have been among the most significant factors influencing how people view themselves, others, their environment, and the values they believe in. In this respect, how Islam approaches the concepts of war and peace is of great importance. Islam establishes that war should only be waged for specific purposes, that certain principles must be observed during war, and that the concept of "jihad" (struggle) is incorporated into the beliefs and practices of Muslims as an act of worship. However, general principles regarding peace are also expressed in the relevant texts. Islamic scholars, particularly in their works of jurisprudence, have provided comprehensive explanations on how these texts should be understood under different circumstances and have pointed to fundamental principles that should be considered in every era. This study aims to explain how the concept of amicable settlement (sulh) is addressed in classical jurisprudence (fiqh) texts and, moving forward from there, to derive general principles. In this context, the main topics that this study aims to present are: how the issue of peace is divided in classical works of Islamic jurisprudence, under what headings it is discussed, what kinds of exemplary cases are indicated, how the aims of jihad and peace agreements are explained, and what fundamental principles should be considered in peace agreements.

Anahtar Kelimeler

• Islamic Jurisprudence
• Islamic International Law
• Jihad
• War
• Peace
• Ceasefire.

Kaynakça

1. Abdulaziz b. Mebruk el-Ahmedî. İhtilafu’d-dareyn ve Asaruhu fi Ahkami’ş-şeriati’l-İslamîyye. Medine: Camiatu’l-İslamî, 2004
2. Abdülhamit Ahmed Ebu Süleyman. İslam'ın Uluslararası İlişkiler Kuramı. trc. Fehmi Koru. İstanbul: İnsan Yayınları, 1985.
3. Aliyyü’l-Kârî, Ali b. Muhammed Ebû’l-Hasan Nûreddin el-Herevî. Mirkâtü’l-Mefâtîh Şerhu Mişkâtü’l-Mesâbîh. Beyrut: Daru’l-Fikr, 2002.
4. Apaydın, H. Yunus. “Humus”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 18/365-369. İstanbul: TDV Yayınları,1998.
5. Bassiouni, M. Cherif. “Reviewed work(s): Is Jihād a Just War? War, Peace and Human Rights under Islamic and Public International Law by Hilmi M. Zawati”. The American Journal of International Law. 96/4, (Ekim, 2002), 1000-1005.
6. Bozkurt, Nebi. “Eman”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 11/75-77. İstanbul: TDV Yayınları, 1995.
7. Buğda, Alimcan. “İslam Hukuk Literatüründe Savaş Kavramları ve Cihad”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi 37 (Nisan2021), 195-213.
8. Buhûtî, Mansur b. Yunus. Şerhu Münteha’l-İradat. Beyrut: Alemü’l-Kütüb, 1993.

9. Cessas, Ahmed b. Ali Ebu Bekir er-Razî. Ahkâmu’l-Kuran. thk. Muhammed Sadık el-Kamhavî, Beyrut: d.y., h.1405.
10. Çetintaş, Recep. “İslâm Hukukunda Gayrımüslimlerle İlişkiler Bağlamında Cihad Anlayışı”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi 31 (01 Nisan 2018), 25-53.
11. Çoban, Mehmet. “Başlangıçtan Yirminci Yüzyılın İlk Yarısına Kadar İslâmî Yazımda Cihad Literatürü”. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi 6/2 (Aralık2021), 393-444.
12. Damad Efendi, Abdullah b. Muhammed b. Süleyman. Mecmâu'l-Enhur fî Şerhi Multeka'l-Ebhur. Türkiye: Dâru’t-Tıbâati’l-Âmire, h.1328.
13. Desûkî, Muhammed b. Ahmed b. Arafe. Hâşiyetü’d-Desûkî ala’ş-Şerhi’l-Kebîr. Beyrut: Darü’l-fikr, ts.
14. Dimyatî, Ebu Bekir Osman b. Muhammd. İa’netü’t-Talibîn ala Hılli Elfazi Fethu’l-Muin. Beyrut: Darul’l-Fikr, 1997.
15. el-Ensarî, Ebu Yahya Zekariya. Esna’l-Metalib fi Şerhi Ravdi’t-Talib. Kahire: Matbaatü’l-Meymenîye, h.1313.
16. Erkal, Mehmet. “Cizye”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 8/42-45. İstanbul: TDV Yayınları, 1993.
17. Fayda, Mustafa. “Zimmî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 44/428-434. İstanbul: TDV Yayınları, 2013.
18. Hamidullah, Muhammed. “Hudeybiye Antlaşması”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 18/297-299. İstanbul: TDV Yayınları, 1998.
19. Hamidullah, Muhammed. İslam’da Devlet İdaresi. trc. Hamdi Aktaş. İstanbul: Beyan Yayınları, 2007.
20. Heykel, Muhammed Hayr. el-Cihâd ve’l-Kıtâl fi’s-Siyâseti’şŞer’iyye. Beyrut: Daru İbn Hazm, ts
21. İbn Battal, Ebu’l-Hasan. Şerhu Sahihu’l-Buharî. Riyad: Mektebetü’r-Rüşd, 2003.
22. İbn Hacer el-Heytemî. Tuhfetü’l-Muhtac bi hâmişi havâşî eş-Şirvânî vel-Ibâdî. Mısır: el-Mektebetü’t-Ticariyetü’l-l-Kübra, 1983.
23. İbn Kudame, Ebu Muhammed Abdullah b. Ahmed. el-Muğnî. Mektebetü’l-Kahire, 1968.
24. İbn Nüceym, Siraceddin Ömer b. İbrahim. en-Nehru’l-Faik Şerhu Kenzü’d-Dekaik. Beyrut: Darü’l-Kütübü’l-İlmiye, 2002.
25. İbn Nüceym, Zeynüddîn b. İbrâhîm b. Muhammed b. Ebi Bekir el-Mısrî. el-Bahrü’r-râik şerhu Kenzü’d-dekâik. Beyrut: Darü’l-Kütübü’l-İslamî, ts.
26. İbnu’n-Neccar, Muhammed b. Ahmed b. Abdülaziz el-Fütûhî. Şerhu Münteha’l-İradat, thk. Abdulmelik b. Abdullah. Mekke: Mektebetü’l-Esedî, 2008.
27. İbnü’l-Hümâm, Kemâleddîn Muhammed b. Abdülvâhid. Şerhu Fehu’l-Kadîr. Mısır: Matba‛atu Mustafâ el-Bâbâ, 1970.
28. İzzüddîn b. Abdüsselâm. Kavâidü’l-Ahkâm fî Mesâlihi’l-En’am. Kahire: Mektebetü’l-Külliyat el-Ezherîye, 1991.
29. Kallek, Cengiz. “Haraç”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 16/71-88. İstanbul: TDV Yayınları, 1997.
30. Kâsânî, Alâaddîn Ebû Bekir b. Mesud. Bedâiʽuʽs-sanâiʽ fî tertîbi’ş-şerâi. Mısır: Şirketü Matbuatu’l-İlmîye, h.1328.
31. Kavak, Özgür. “Fıkıh Literatüründe Cihad Hükümleri ve Modern Cihad Yorumları”. İç Tehdit ve Riskler Işığında İslam Dünyasının Geleceği. 221-269. by.: y.y. 2016.
32. Kelvezanî, Ebu’l-Hattab Mahfuz b. Ahmed. el-Hidaye a’la Mezhebi’l-İmam Ahmed. thk. Abdullatif Hemîm, Mahir Yasin. Bağdat: Müessesetü Ğaras, 2004.
33. Khadduri, Majid. War and Peace in the Law of Islam. Baltimore: The Johns Hopkins Press, 1955.
34. Kudurî, Ebu’l-Hüseyin Ahmed b. Muhammed. el-Muhtasar. Beyrut: Darü’l-Kütübü’l-İlmîye, 1997.
35. Kudurî, Ebu’l-Hüseyin Ahmed b. Muhammed. Şerhu Muhtasaru’l-Kerhî. thk. Abdullah Nezir. Kuveyt: Daru Esfar, 2022.
36. Merginanî, Burhaneddin. el-Hidaye fi Şerhi Bidayeti’l-Mübtedî. Beyrut: Daru İhyau’t-Türasi’l-Arabî, 2004.
37. Merğînânî, Burhâneddin Ebu’l-Hasen Ali b. Ebû Bekr el-Fergânî, el-Hidâye Şerhu Bidâyetu’l-Mübtedî, (Beyrut: Daru İhyau’t-Türasü’l-Arabî, 2004)
38. Meydanî, Abdulğanî ed-Dımaşkî, el-Lubab fi Şerhi’l-Kitab, (Beyrut: el-Mektebetü’l-İlmiye, ts)
39. Muhammed Revvâs Kal’acî - Hâmit Sâdık Kuneybî. Mu’cemu lügatu’l-fukahâ. Beyrut: Dâru’n-Nefâis li’t-Tibâati ve’n-Neşr ve’t-Tevzî, 1988.
40. Râfiî, Ebü'l-Kâsım Abdülkerîm b. Muhammed b. Abdilkerîm el-Kazvînî. el-ʿAzîz fî Şerḥi’l-Vecîz (eş-Şerḥu’l-kebîr). thk. Ali Muhammed, Adil Ahmed. Beyrut: Darü’l-Kütübü’l-İlmîye, 1997.
41. Sadruşşeria, Ubeydullah b. Mesud. Şerhu’l-Vikaye. Umman: Darul’l-Verrak, 2006.
42. Serahsî, Ebû Bekr Şemsüleimme Muhammed b. Ahmed b. Sehl. el-Mebsut. Mısır: Matbaatu’s-Saade, ts.
43. Şeybanî, Ebu Adullah Muhammed b. Hasan. el-Asl, thk. Mehmet Boynukalın. Beyrut: Daru İbn Hazm, 2012.
44. Şeybanî, Muhammed b. Hasan. es-Siyerü’s-Sağîr. thk. Mecid Haddûrî. Beyrut: Daru’l-Müttehide, 1975.
45. Şirbinî, Şemsuddîn Muhammed b. el-Hatîb. Muğnî’l-Muhtâc ilâ Ma’rifeti Me’ânî Elfâzi’l-Minhâc. thk. Ali Muhammed, Adil Ahmed. Beyrut: Darü’l-Kütübü’l-İlmîye, 1994.
46. Vailî, Muhammed b. Hamûd. Buğyetü’l-Muktesid Şerhu Bidayetü’l-Müctehid. Beyrut: Daru İbn Hazm, 2019.
47. Vakidî, Muhammed b. Ömer. el-Meğazî. Londra: Oksford, 1966.
48. Zeylaî, Fahreddin. Tebyinu’l-hakaik şerhu Kenzu’d-dakaik. Kahire: Matbaatu’l-Kübra el-Emîrîye), h.1314.
49. Zuhaylî, Vehbe b. Mustafa. el-Fıkhu’l-İslâmî ve Edilletühü. 10 cilt. Dımaşk: Dâru'l-Fikr, ts.