Engelsiz Din Eğitimi Teknolojisi: İşitme Engelli Bireylere Yönelik Mobil Uygulama Geliştirme ve Kullanıcı Görüşlerinin Değerlendirilmesi

Öz

Bu araştırma, işitme engelli bireylerin Kur’an-ı Kerim öğrenim süreçlerine yönelik dijital bir mobil uygulamanın tasarlanmasını ve etkisinin analiz edilmesini amaçlamaktadır. Tasarım ve geliştirme araştırması (TGA) yöntemiyle kurgulanan bu çalışmada; işaret dili videoları, telegrafik yazı desteği, görsel animasyonlar ve basitten karmaşığa yapılandırılmış ders içeriklerini kapsayan özgün bir mobil uygulama geliştirilmiştir. Kullanıcı deneyimine yönelik bulgular, Ankara İl Müftülüğü bünyesinde işitme engellilere yönelik hizmet veren 3 (üç) Kur’an kursundan elde edilmiştir. İşitme engelli bireylerin Kur’an-ı Kerim öğretimine yönelik kullanıcı deneyimine dair veriler MAXQDA yazılımı kullanılarak analiz edilmiştir. İşitme engelli bireylere yönelik geliştirilen mobil uygulamanın geleneksel eğitimdeki mekânsal, zamansal ve dilsel engelleri ortadan kaldırarak fırsat eşitliği sağladığı tespit edilmiştir. Katılımcılar, uygulamanın bireysel öğrenme hızına olanak tanıması ve "özel hedef kitle" olma hissini pekiştirmesi sayesinde manevi aidiyet ve özgüvenlerinde artış olduğunu ifade etmişlerdir. Sonuç olarak, işitme engellilerin bilişsel ve duyuşsal gereksinimlerine göre özelleştirilmiş teknoloji entegrasyonunun, Kur’an-ı Kerim öğretiminde kapsayıcı ve sürdürülebilir bir model sunduğu saptanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Eğitim
• Din Eğitimi
• İşitme Engelliler
• Mobil Öğrenme
• Kur’an-ı Kerim Öğretimi
• Tasarım ve Geliştirme Araştırması.

Barrier-Free Religious Education Technology: Development of A Mobile App for People with Hearing Impairments and Evaluation of User Feedback

Öz

This study aims to design a digital mobile application for the Qur'an learning processes of individuals with hearing impairments and to analyze its impacts. Using the Design and Development Research (DDR) method, the study developed a unique mobile application that includes sign language videos, telegraphic writing support, visual animations, and structured lesson content ranging from simple to complex. During the development process of the application, Green Screen and Chroma Key techniques were employed to design an interface appropriate to the culture of individuals with hearing impairments and their visual learning styles. To obtain findings regarding the user experience (UX) of the developed mobile application, semi-structured interviews were conducted at three Qur'an courses serving individuals with hearing impairments, following official permission from the Ankara Provincial Directorate of Religious Affairs. The majority of the participants were women (7 women, 5 men). The fact that most of those attending the need-oriented Qur’an courses providing services within the Presidency of Religious Affairs are women makes this situation meaningful. Data concerning the user experience of individuals with hearing impairments in relation to the teaching of the Holy Qur'an were analyzed using MAXQDA software. In the qualitative data analysis process, 61 codes were organized within 5 main themes. The findings clearly indicate that the mobile application developed for individuals with hearing impairments provides equal opportunities by eliminating spatial, temporal, and linguistic barriers inherent in traditional education. Participants reported that the application enabled them to learn at their own pace and strengthened their sense of belonging to a “special target group,” resulting in an increase in spiritual belonging and self-confidence. In addition, multimedia materials were found to enhance retention and contribute to participants’ ability to independently perform basic religious practices. Although participants stated that the mobile application provided easy access to a substantial amount of new information, they also emphasized the continuing need for mentors. In conclusion, technology designed for the cognitive and sensory needs of individuals with hearing impairments offers an inclusive and sustainable model for Qur'an and religious education. It has been understood that the application, which ensures equal opportunities in education and facilitates access to education, is pedagogically functional and provides an effective learning experience. This situation demonstrates the importance of coordinated efforts across different scientific disciplines such as science, health, religion, and others, aimed at addressing the needs of individuals with hearing impairments. It has been concluded that it is important to increase the number of similar programs aimed at the religious education and instruction of individuals with hearing impairments and to provide greater information about educational technology to religious culture and ethics teachers working in the field. In addition, through technology literacy training prepared for individuals with hearing impairments, it is possible to enable them to use existing applications effectively.

Anahtar Kelimeler

• Religious Education
• Education
• Hearing Impaired
• Mobile Learning
• Education of Qur’an
• Design and Development Research.

Kaynakça

1. Al-Megren, Shiroq - Almutairi, Aziza. “Assessing the Effectiveness of an Augmented Reality Application for the Literacy Development of Arabic Children with Hearing Impairments”. Cross-Cultural Design Applications in Cultural Heritage, Creativity and Social Development. ed. Pei-Luen Patrick Rau. 3-18. Cham: Springer International Publishing, 2018.
2. Aydoğdu, Bilge Nuran - Yüksel, Müge. “Kimlik ve Kültür Bağlamında İşitme Engellilik/Sağırlık”. Kalem Eğitim ve İnsan Bilimleri Dergisi 10/1 (ts.), 51-65. https://doi.org/doi:%2010.23863/kalem.2020.148
3. Başkonak, Mustafa. “Görme Engelli Bireylerde Din Eğitimi”. Özel Eğitimde Din Eğitimi. ed. Saadettin Özdemir - Mustafa Başkonak. 169-186. Ankara: Grafiker Yayınları, 2018.
4. Başkonak, Mustafa. “İşitme Engelli Bireylerde Din Eğitimi”. Özel Eğitimde Din Eğitimi. ed. Saadettin Özdemir - Mustafa Başkonak. 205-234. Ankara: Grafiker Yayınları, 2018.
5. Başkonak, Mustafa. Türkiye’de İşitme Engellilerin Din Eğitimi. Konya: Eğitim Yayınevi, 2019.
6. Başkonak, Mustafa. Türkiye’deki Lise Mezunu İşitme Engellilerin Din Eğitiminde Karşılaştıkları Güçlüklerin Öğrenci ve Eğitimci Görüşleri Açısından Değerlendirilmesi. Necmettin Erbakan Üniversitesi, Doktora Tezi, 2016.
7. Çınar, Sait Mahmut - Bilici, Hilmi. “Mobil Cihazlar İçin Uygulama Geliştirmekte Kullanılan Platformların ve Dillerin Karşılaştırılması”. Journal of Materials and Mechatronics: A 1/1 (2020), 42-54.
8. Damayani, Atik vd. “Evaluation of The Psychomotor Domain of Islamic Religious Education For Children With Special Needs in Special Schools”. Al-Fikri: Journal of Islamic Education Studies and Research 6/2 (2023), 158-179.

9. Debevc, Matjaž vd. “E-learning accessibility for the deaf and hard of hearing—Practical examples and experiences”. HCI in Work and Learning, Life and Leisure. 203-213. Klagenfurt: Springer, 2010.
10. Dzulkifli, Izuli vd. “Teacher Communication ın Teaching Al-Quran to Special Needs Pupils With Hearing Disabilities”. Universal Journal Of Educational Research 8/1A (2020), 36-43.
11. Elhadj, Yahya O. Mohamed. “E-Halagat: An E-Learning System For Teaching The Holy Quran”. Turkish Online Journal of Educational Technology 9/1 (2010), 54-61.
12. Elshareif, Mohamed Elgilani Eltahir vd. “Smart Glove With Mobile Application to Detect Static Arabic Hijaiyah Hand Code For Quran Recitation”. Smart Glove With Mobile Application to Detect Static Arabic Hijaiyah Hand Code For Quran Recitation. 64-69. Jeddah: IEEE, 2024.
13. Glissmann, Susanne vd. “Proposition of an m-Business Procedure Model for the Development of Mobile User Interfaces”. International Conference on Mobile Business (ICMB’05). 308-314. Sydney: IEEE, 2005. https://doi.org/DOI:%2010.1109/ICMB.2005.83
14. Gün, Ayşegül. “İşitme Engelliler Ortaokulunda Okuyan Öğrencilerin Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersine Yönelik Tutum ve Değerlendirmeleri: Amasya ve Samsun Örneği”. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 14/28 (2015), 61-92.
15. Gürer, Banu - Kaya, Elif. “İşitme ve Görme Engellilere Yönelik Yaygın Din Eğitimi Hizmetlerine Katılanların Problem ve Beklentileri (İstanbul Örneği)”. darulfunun ilahiyat 35/1 (2024), 247-285. https://doi.org/doi.org/10.26650/di.2023.34.2.1300195
16. Hanafi, Yusuf vd. “Accelerating Qurán Reading Fluency Through Learning Using Quránı Application For Students With Hearing Impairments.” Int. J. Emerg. Technol. Learn 14/6 (2019), 110-132.
17. Irfani, Salistya - Suwantoro, Suwantoro. “The Use of Visual Media ın Educating Deaf Students on Prayer Practices”. Journal of English Language and Education 10/2 (2025), 231-238.
18. Kula, Naci. “Bedeni Özürlü Gençlerin Din Eğitiminde Dikkat Edilmesi Gereken Psikolojik Hususlar”. Gençlik Dönemi ve Eğitimi. 179-202. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2000.
19. Kuzu, Abdullah vd. “Mobil Teknolojilerin İşitme Engelli Öğrencileri Desteklemek Amacıyla Kullanılması: Türkiye’den Bir Örnek.” Eğitim Teknolojisi Kuram ve Uygulama 1/2 (2011), 52-82.
20. Luckner, John L. - Carter, Kathy. “Essential Competencies For Teaching Students With Hearin Loss And Additional Disabilities”. American Annals of the Deaf 146/1 (2001), 7-15.
21. Mutlu, Neşet. “Tasarım ve Geliştirme Araştırma Modeli”. Eğitimde Üretim Tabanlı Çalışmalar İçin Nitel Araştırma Yöntemleri. ed. M. Yaşar Özden - Levent Durdu. Ankara: Anı Yayıncılık, 2016.
22. Odabaşi, H. Ferhan vd. “Reflections of Hearing Impaired Students on Daily and Instructional PDA Use”. International Journal of Special Education, 24/1 (2009), 8-19.
23. Önel, Zeynep Büşra. Özel Eğitim Meslek Liselerindeki İşitme Engelli Öğrencilerin Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersinde Karşılaktıkları Problemler (Kayser, İzmir, Samsun İli Örneği). Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2022.
24. Öz, Şaban. “Engelli Din Eğitiminden Özürsüz Din Eğitimi Modelliğine: Ötekileştirilen Özürlülerin Din Eğitiminde Karşılaşılan Sorunlar ve Çözüm Önerileri”. Hikmet Yurdu 6/11 (2013), 75-89.
25. Özdemir, Saadettin - Başkonak, Mustafa. “Din Eğitimi Açısından Engellilik”. İlahiyat Bilimleri Açısından Engellilik 1. 224-239. İstanbul: Eğitim Yayınevi, 2020.
26. Pratama, Gumilar - Dede, Pamungkas. “Visual Study of the Use of Picture Media Used For Learning ın Special School For the Deaf”. Nusa Putra Engineering Technology Journal 5/2 (2019), 6-14.
27. Rahayu, Ayu Kusuma - Sani, Yulvia. “The Effectiveness of Image Animated Media In Improving The Vocabulary Abilities of Class v Deaf Children at pklk Growing Hope”. SNEED: Jurnal Pendidikan Khusus 1/1 (2021), 34-41.
28. Richey, Rita C. - Klein, James D. Design and Development Research. New York: Lawrence Erlbaum Associates, 2007.
29. Salsabila, Ataniya. “Teacher Communication Patterns Towards Deaf Students”. Arkana: Jurnal Komunikasi dan Media 1 (2022), 12-21.
30. Şenyapılı, Önder. Bir Yığın İletişim Aracı Olarak Sinema: Sinema ve Tasarım. İstanbul: Boyut Yayınları, 2003.
31. Ulu Dikilitaş, Fatma. İşitme Engelli Bireylerin Manevi İhtiyaçları ve Ailelerinin Tanrı Algısı ile Psikolojik İyi Oluş Düzeylerine Değer Odaklı Manevi Güçlenme ve Bakım Programının Etkisi, ts.
32. Widyastuti, Eri. “Using the Addıe Model to Develop Learning Material For Actuarial Mathematics”. In Journal of Physics: Conference Series 1188 (2019), 1-8.
33. Yoon, Joong-O - Kim, Minjeong. “The Effects of Captions on Deaf Students’ Content Comprehension, Cognitive Load, and Motivation in Online Learning”. American Annals of the Deaf 156/3 (2011), 283-289. https://doi.org/10.1353/aad.2011.0026
34. Yurtgezen, Behice Elif. İşitme Engelli Öğrencilerin DKAB Dersinde Değer Öğretimine Yönelik Animasyon Tasarımı ve Öğretmen Görüşleri. Fırat Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2025.
35. Yüce, Mehmet. İşitme Engelli Bireylerin Diyanet İşleri Başkanlığının Sunduğu Din Hizmetlerine Yönelik Görüşleri. İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2022.
36. Zaki, Zulkifly Mohd vd. “User Interface Designs of an Educational Mobile Application: A Study of Qiraat Teaching and Learning”. Advances in Human-Computer Interaction, 1-11. https://doi.org/10.1155/2021/6648550