Professional Expectations, Field Realities, and Development Suggestions in Spiritual Counseling

Öz

The purpose of this study is to examine the relationship between the professional goals of counsellors working in the field of spiritual counselling and guidance and the realities of the field, along the axes of their motivations for choosing this field, their expectations, and the challenges they encounter. The study adopted a descriptive design within qualitative research methods; data were collected using a semi-structured interview technique and analyzed using descriptive analysis. Accordingly, interviews were conducted with 15 individuals (6 women and 9 men) affiliated with the Presidency of Religious Affairs who had at least two years of experience in spiritual counselling at various institutions. Based on the analysis results, three themes were identified: targets, realities, and recommendations for achieving the goals. The theme of targets revealed that participants had goals such as spiritual/psychological improvement and professional development. Categories identified included institutional and physical inadequacies, insufficient promotion, limited field knowledge and academic content, and variations in staff competence. Receiving positive feedback from clients and reducing prejudices against the field were categorized as current achievements. Some improvements in training and professional development, as well as in institutional and structural arrangements, were highlighted as targeted solution proposals. While the conflicts between institutional and personal expectations wore down some participants professionally, the fact that participants had realistic expectations and developed themselves in this direction highlights the importance of this situation in achieving the target orientation. In this study, interviews were conducted with spiritual counsellors working in various institutions. According to the interviews, spiritual counsellors affiliated with the Presidency of Religious Affairs (DİB) face very different environments and challenges from both an institutional and a client perspective. For this reason, it is important for spiritual counsellors to specialise in their respective fields. Given that spiritual counsellors continue to pursue their professional development—and even complete PhD programmes and undertake academic research—despite not deriving any additional financial income from this field, it would be beneficial to organise and analyse their views and experiences, taking into account both the institutional perspective and university education. In future studies, incorporating the views of spiritual support specialists who are not DİB staff could help define the field's boundaries. To address the shortcomings arising from the field's relative newness at the university programme level, the effectiveness of postgraduate programmes could be analysed using quantitative methods based on the views and experiences of spiritual counsellors. Specialist programmes could be developed for the settings in which spiritual counsellors work to reduce the challenges they face and help them achieve their objectives. Work could be carried out within the DİB to involve spiritual counsellors who hold a PhD or are currently pursuing one, both in the design of programmes and in the counselling process, with a view to achieving objectives and utilising their expertise.

Anahtar Kelimeler

• Psychology of Religion
• Psychology
• Spirituality
• Spiritual Counselling
• Guidance.

Manevi Danışmanlıkta Mesleki Beklentiler, Saha Gerçeklikleri ve Geliştirme Önerileri

Öz

Bu çalışmanın amacı, manevi danışmanlık ve rehberlik alanında faaliyet gösteren danışmanların mesleki hedefleri ile sahadaki gerçeklikler arasındaki ilişkiyi, alanı tercih etme motivasyonları, beklentileri ve karşılaştıkları zorluklar ekseninde incelemektir. Nitel araştırma yöntemlerinden betimsel araştırma deseninin benimsendiği araştırmada 15 kişiyle yapılan mülakat sonucunda hedeflenenler, sahada karşılaşılan gerçekler ve hedefe yönelik geliştirilen öneriler tematik bir çerçevede sunulmuştur. Hedeflenenler temasında katılımcıların mesleklerini tercih etme motivasyonları, manevi/psikolojik iyileştirme ile mesleki gelişim gibi hedeflerinin olduğu bulgulanmıştır. Karşılaşılan zorluklar temasında kurumsal ve fiziki yetersizlikler, tanıtım eksikliği, alan bilgisinin ve akademik içeriğin yetersizliği ile personel arasındaki yetkinlik farkları şeklinde kategoriler tespit edilmiştir. Mesleki tatmin ve bireysel iyi oluş ise mevcut kazanımlar kategorisinde yer almıştır. Eğitim ve mesleki gelişim ile kurumsal ve yapısal düzenlemeler açısından bazı iyileştirmeler hedefe yönelik çözüm önerileri olarak temalandırılmıştır. Kurumsal ile kişisel beklentiler arasındaki çelişkiler bazı katılımcıları mesleki açıdan yıpratmakla birlikte, katılımcıların gerçekçi beklentilere sahip olduklarını, bu yönde kendilerini geliştirdiklerini ve bu durumun hedeflerinin gerçekleşmesindeki önemini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Din Psikolojisi
• Psikoloji
• Maneviyat
• Manevi Danışmanlık
• Rehberlik.

Kaynakça

1. Aka, Muharrem. “Dine ve Kültüre Duyarlı Psikolojik Danışmanlık-I: Manevi Danışmanlık Perspektifinden Kuramsal Analizler.” Türk Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Dergisi 2/2 (2020), 201-233.
2. Altaş, Nurullah. “Hastanelerde Dini Danışmanlık Hizmetleri (Türkiye Uygulaması Özerine Deneysel Bir Araştırma)”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 39/1 (1999), 599-660.
3. Altıntaş, Muhammed Esat. “Ceza İnfaz Kurumlarında Gerçekleștirilen Manevî Rehberlik ve Din Hizmetleri Üzerine Nitel Bir Araștırma (Kayseri Örneği)”. Diyanet İlmi Dergi 55/1 (Mart 2019), 81-119. https://doi.org/10.61304/did.544688
4. Arslan, Hüseyin - Göksoy, Süleyman. “Hedef Kuramı Kapsamında Beklenen ve Gerçekleşen Yönetici Davranışları”. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 17/1 (2017), 32-47.
5. Association for Clinical Pastoral Education (ACPE). “History of Partnership/Collaboration Discussions since 2003.” 6 Eylül 2026. https://acpe.edu/news-resources/
6. Aydoğdu, Ali - Düzgüner, Sevde. “İsviçre’deki Müslümanlara Yönelik Manevi Danışmanlık Uygulamaları Üzerine Nitel Bir Araştırma”. Theosophia 26 (2024), 1-16.
7. Ayten, Ali. Manevi Danışmanlık ve Rehberlik, Teori ve Uygulama Alanları. İstanbul: Dem Yayınları, 2017.
8. Ayten, Ali - Düzgüner, Sevde. Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Hizmetleri Temel Bilgiler Kılavuzu. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2020.

9. Balcı, Fatma. Türkiye’de lisansüstü manevi danışmanlık ve rehberlik programı yürüten bölüm başkanlarının alanın teorik ve pratik süreçlerine dair görüşlerinin incelenmesi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2026.
10. Baltacı, Ali. “Nitel Araştırma Süreci: Nitel Bir Araştırma Nasıl Yapılır?” Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 5/2 (2019), 368-388.
11. Başkale, Hatice. “Nitel Araştırmalarda Geçerlik, Güvenirlik ve Örneklem Büyüklüğünün Belirlenmesi”. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi 9/1 (2016), 23-28.
12. Baumeister, Roy F. The Cultural Animal: Human Nature, Meaning, and Social Life. New York: Oxford Universty Press, 2005.
13. Brand, Sandra - Tadros, Eman. “Pastoral Counseling, Supervision/Consultation, Burnout, and Ethical Violations: A Review of the Literature”. KMAN Counseling & Psychology Nexus 3 (14 Ocak 2025), 1-11. https://doi.org/10.61838/kman.ooc.psynexus.3.2
14. Ceylan, İsa. Manevi Temelli Psikososyal Değişim MADEM Modeli. Ankara: Nobel Yayıncılık, 2023.
15. Coşkun, Fatma. “Dünden Bugüne Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Hizmetleri”. İlâhiyât: Akademik Araştırmalar Yıllığı 5 (2022), 71-91.
16. Coşkunsever, Asude. “Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Alanında Yüksek Lisans Yapan Öğrencilerin Alandan Beklentileri”. Dergiabant 11/2 (2023), 298-322. https://doi.org/10.33931/dergiabant.1332226
17. Creswell, John W. Araştırma Deseni Nitel, Nicel ve Karma Yöntem Yaklaşımları. çev. Selçuk B. Demir. Ankara: Eğiten Kitap Press, 2016.
18. Murat Çinici, “A NIKOM-Based Conceptual Framework for Spiritual Counseling Services in Turkey: Toward an Intervention Model.”Journal of Religion and Health, 2026.
19. Demir, İhsan. Manevi Danışmanlar Gözüyle Hastanelerde Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Uygulamaları Üzerine Nitel Bir Araştırma. Bursa: Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2023.
20. DeShon, Richard P. - Gillespie, Jennifer G. “A Motivated Action Theory Account of Goal Orientation”. Journal of Applied Psychology 90 (2005), 1096-1127.
21. Dönmez, Mustafa. “Belçika’daki Müslüman Göçmenlere Hizmet Veren Manevi Danışmanların Eğitimi”. Türk Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Dergisi 3 (2021), 25-53.
22. Ebert, Thea vd. “The Dark and Potentially Bright Sides of Work-Avoidance Goal Orientation”. Organ. Psychol. 2 (2024), 1-12.
23. Ege, Remziye. “Türkiye’de Manevi Danışman Yetiştirme Eğitimi Arayışları: Yüksek Din Öğretiminin Yapısı, İstihdam Alanı ve Uluslararası Standartlar Açısından Bir İnceleme”. Journal of Islamic Research 32/3 (2021), 816-834.
24. Golden, Jonathan vd. “Spirituality and Burnout: An Incremental Validity Study”. Journal of Psychology and Theology 32/2 (Haziran 2004), 115-125. https://doi.org/10.1177/009164710403200204
25. Göcen, Gülüşan - Er Özdemir, Büşra. “Manevi Danışmanlık Sürecinde Karşılaşılan Direnç Noktaları ve Bununla Baş Etmeye Çalışan Manevi Danışman Yeterlilikleri”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 65/1 (Mayıs 2024), 63-92. https://doi.org/10.33227/auifd.1434757
26. Gül, Muhammed Emin. Ceza İnfaz Kurumlarında Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Hizmetlerinin Verimliliği: Nitel Bir Araştırma (Ağrı Örneği). Uşak Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü: Uşak Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2023.
27. Gül, Muhammed Emin - Şentürk, Habil. “Türkiye’de Dini/Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Hizmetlerine Genel Bir Bakış”. RUSUH 1/2 (2021), 115-133.
28. Gürsu, Orhan. Manevî Danışmanlar İçin Kılavuz: Danışma İlke, Beceri ve Teknikleri. İstanbul: Çamlıca Yayınları, 2022.
29. İrge, Necmiye Tülin - Okay, İsmail Hakan. “Algılanan Kurumsal Desteğin Kariyer ve İş Hayatına Uyum İle İlişkisi: Tekstil Sektörü Çalışanları Örneği”. Biga İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 2/1 (2021), 65-76.
30. Kaplan, Avi - Maehr, Martin L. “The Contributions and Prospects of Goal Orientation Theory”. Educational Psychology Review 19/2 (01 Haziran 2007), 141-184. https://doi.org/10.1007/s10648-006-9012-5
31. Kara, Fatma Rabia. Manevi Danışmanlığın Türkiye’deki Meşruiyeti: Psikolog ve Psikolojik Danışmanların Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Alanına İlişkin Görüşleri Üzerine Nitel Bir Araştırma. Bursa: Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
32. Kasapoğlu, Figen. “The Effect of the Spiritual Counseling Course Within Turkey’s Counseling Training Program”. International Journal of Psychology and Educational Studies 10/3 (01 Ağustos 2023), 597-610. https://doi.org/10.52380/ijpes.2023.10.3.1055
33. Kavas, Enes. Askeriyede Manevi Danışmanlık ve Rehberlik. İstanbul: İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2023.
34. Kılınçer, Hatice. “Aile, Psikoloji ve Din: Aile ve Dini Rehberlik Bürosu (ADRB) Çalışanlarına Yönelik Psiko-Eğitim Örneği”. Diyanet İlmi Dergi 58 (2022), 1491-1516.
35. Kızıltuğ, Hüseyin. Sağlık Çalışanlarının Palyatif Bakım Tecrübesinin Manevi Destek Açısından Değerlendirilmesi (Konya Eğitim Araştırma Hastanesi Örneği). Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
36. Koç, Mustafa. “Manevî-[Psikolojik] Danışmanlık ile İlgili Batı’da Yapılan Bilimsel Çalışmaların Tarihi ve Literatürü (1902-2010) Üzerine Bir Araştırma - I”. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD) 12/2 (Haziran 2012), 201-237.
37. Koç, Mustafa. “Palyatif Bakımda Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Hizmetlerinin Psiko-Teolojik Temelleri.” Türk Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Dergisi.12 (2025), 213-294.
38. Koç, Mustafa. “Türk Üniversitelerinde Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Alanındaki İlk Kurumsallaşma Deneyimleri: Baün-Madmer (2014-2021) & Baün-Mapdat (2015-2021) Üzerine Bir Araştırma”. Türk Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Dergisi 4 (2021), 137-208.
39. Koç, Oğuzhan. Türk Silahlı Kuvvetleri Bünyesindeki Manevi Danışmanlık Hizmetlerinin İncelenmesine Yönelik Nitel Bir Araştırma. Yalova: Yalova Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2025.
40. Koç, Yusuf. “Manevi danışmanlık ve rehberlik farklı alanlardan araştırma bulguları ve değerlendirmeler”. Türk Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Dergisi 1 (2020), 193-203. https://izlik.org/JA44UM78PJ
41. Konar, Ayşegül - Göcen, Göcen. “Pozitif Psikoloji Temelli Manevi Danışmanlık Uygulamalarının Etkililiği Üzerine Üniversite Öğrencileri ile Nitel Bir Araştırma”. Değerler Eğitimi Dergisi 23/49 (2025), 211-255.
42. Konte, Meisera. Manevi Danışmanlık Bağlamında Merhamet Yorgunluğu. Bursa: Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2025.
43. Kreuter, Eric A. - Moltner, Kenneth M. “Expectations Versus Reality: A Humanistic and Practical Perspective”. Fostering Resilience for Loss and Irrelevance. ed. Eric A. Kreuter. 147-166. New York, NY: Springer New York, 2013. https://doi.org/10.1007/978-1-4614-5773-2_10
44. Locke, Edwin A. - Latham, Gary P. A Theory of Goal Setting & Task Performance. New Jersey: Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall, 1990.
45. Louw, Daniël. “Compassion Fatigue: Spiritual Exhaustion and the Cost of Caring in the Pastoral Ministry. Towards a ‘Pastoral Diagnosis’ in Caregiving”. HTS Teologiese Studies / Theological Studies; Vol 71, No 2 (2015)DO - 10.4102/hts.v71i2.3032. https://hts.org.za/index.php/hts/article/view/3032/6490
46. McCollum, Daniel L. - Kajs, Lawrence T. “Applying Goal Orientation Theory in an Exploration of Student Motivations in the Domain of Educational Leadership”. Educational Research Quarterly 31/1 (2007), 45-59.
47. Ok, Üzeyir vd. Hastalar İçin Manevi Bakım. İstanbul: Nobel Akademik Yayıncılık, 2019.
48. Polat, Ayşe. “Nitel Araştırmalarda Yarı-Yapılandırılmış Görüşme Soruları: Soru Form ve Türleri, Nitelikler ve Sıralama”. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 22/2 (2022), 161-182.
49. Powell-Proctor, L. - Miller, E. “Reality orientation: a critical appraisal.” The British journal of psychiatry : the journal of mental science 140 (1982), 457-463.
50. Rogers, Ross. “Chapter 7 - A goals perspective on religion and spirituality”. The Science of Religion, Spirituality, and Existentialism. ed. Kenneth E. Vail - Clay Routledge. 91-102. Academic Press, 2020. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-817204-9.00008-1
51. Rossetti, Stephen J. - Rhoades, Colin J. “Burnout in Catholic Clergy: A Predictive Model Using Psychological and Spiritual Variables.” Psychology of Religion and Spirituality 5/4 (Kasım 2013), 335-341. https://doi.org/10.1037/a0033639
52. Sarı, Rukiye. Hastane Hizmetleri Kapsamında Kadın Doğum Bölümünde Manevi Danışmanlık: Konya Dr. Ali Kemal Belviranlı Kadın Doğum ve Çocuk Hastanesi Örneği. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
53. Sarı, Sümeyye - Şirin, Turgay. “Belçika’da Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Hizmetleri”. Türk Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Dergisi 11 (2025), 151-174.
54. Schelp, Leonie vd. “The Role of Workplace Goal Orientation for Occupational Self-Efficacy and Negative Affect”. Journal of Personnel Psychology 21/3 (01 Ağustos 2022), 149-159. https://doi.org/10.1027/1866-5888/a000297
55. Söylev, Ömer Faruk. “Dini Danışma ve Rehberliğin Temel Kavramları ve Tarihi Arka Planı Üzerine Bir Değerlendirme”. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 21/1 (2017), 261.
56. Sözgün, Zenal. “Dinî Danışma ve Rehberliğin Hayatımızdaki Yeri ve Önemi”. Yakın Doğu Üniversitesi İslam Tetkileri Merkezi Dergisi 3/1 (2017), 207-220. https://izlik.org/JA76RD44SN
57. Su, Mehmet. “Gençlere Yönelik Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Hizmetleri: Manevi Danışmanlar Perspektifinden Nitel Bir Araştırma”. Türk Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Dergisi 10 (2024), 131-154.
58. Şentürk. Hastanelerde Manevi Destek Algısı ve İhtiyacı Üzerine Bir Çalışma (Bolu Örneği). Adapazarı: Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2021.
59. Şirin, Turgay. Manevi Danışmanlıkta İhsan Modeli. İstanbul: Kaknüs Yayınları, 2018.
60. Tan, Hasan. Psikolojik Danışma ve Rehberlik Teori ve Uygulama. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 2013.
61. Tekeş, Abdulnafi. Manevi Bakım Hizmetlerinin Kaygı, Depresyon Ve Umutsuzluk Üzerine Etkisi (Kayseri Kapalı Ceza İnfaz Kurumu Örneği). Kayseri: Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
62. Türkdoğan, O. - Gökçe, O. Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemi. Konya: Çizgi yayınları, 2012.
63. Uğurlu, Havva Sinem. “Dinî Danışmanlık Eğitimi: Amerika Örneği”. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 6/5 (2017), 2522-2545. https://izlik.org/JA58TY96HZ
64. Ünal, Ayşe Gül Güler - Yılmaz, Sema. “Almanya Federal Cumhuriyeti Polis Teşkilatında Manevi Bakımın Tarihi Süreci ve Uygulama Şekli”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 20/1 (2020), 421-452.
65. Yıldırım, Ali - Şimşek, Hasan. Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 11. Basım, 2018.
66. Yıldızhan, Şeref. Hastanelerde Yürütülen Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Hizmetlerinde Problem ve Beklentiler. Bursa: Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2023.
67. Yılmaz, Emre. “Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Yüksek Lisans Programı Mezunları Üzerine Bir Değerlendirme: Eğitimin Yeterliliği ve İşlevselliği”. Uluslararası Avrasya Sosyal Bilimler Dergisi 16/62 (2025).
68. Yong, Zhang - Yue, Yu. “Causes for Burnout Among Secondary and Elementary School Teachers and Preventive Strategies”. Chinese Education & Society 40/5 (Eylül 2007), 78-85. https://doi.org/10.2753/CED1061-1932400508