Examination of Disaster and Emergency Assembly Areas and Recommendation of Potential Areas: The Case of Akçaabat Trabzon

Öz

Assembly areas for disaster and emergency situations are designated places where people can safely gather and meet their basic needs during critical times, such as natural disasters like earthquakes, fires, and terrorist attacks. These areas are mostly open and green spaces, easily accessible to the people. However, over time, due to population growth, unplanned urbanization, lack of maintenance, and changes in planning, these areas may become insufficient to meet the demand. Evaluating disaster and emergency assembly areas according to selected criteria plays a critical role in community safety and disaster management. Effective assessment of these assembly areas, identifying deficiencies and requirements, facilitates disaster management processes. The aim of this study is to assess the disaster and emergency assembly areas in the Akçaabat district of Trabzon in terms of accessibility, usability, multifunctionality, technical infrastructure facilities, spatial size and capacity, the height of surrounding buildings, the distance between the assembly areas and surrounding buildings, and the proximity to sea and riverbeds. The evaluation results indicated that the disaster and emergency assembly areas are generally insufficient throughout the district, and potential new assembly areas have been presented. Additionally, recommendations have been made to address the deficiencies and requirements of the disaster and emergency assembly areas in Akçaabat district.

Anahtar Kelimeler

• Disaster and Emergency Assembly Areas
• Natural Disasters
• Earthquake
• Disaster and Emergency Management Presidency

Afet ve Acil Durum Toplanma Alanlarının İncelenmesi ve Potansiyel Alanların Önerilmesi: Trabzon Akçaabat Örneği

Öz

Afet ve acil durum toplanma alanları, genellikle deprem gibi doğal afetler, yangın, terör saldırısı gibi acil durumlarda insanlara kritik saatlerde barınma imkânı sağlayan, insanların temel ihtiyaçlarını sağlayabilecekleri ve güvenli bir şekilde bekleyebilecekleri yerlerdir. Bu alanlar genellikle açık ve yeşil alanlar olarak belirlenir ve insanların kolayca ulaşabileceği konumda yer alır. Afet ve acil durum toplanma alanlarının seçilen ölçütlere göre değerlendirilmesi, toplumun güvenliği ve afet yönetimi açısından kritik bir rol oynamaktadır. Toplanma alanlarının etkin bir şekilde değerlendirilmesi, eksikliklerin ve gereksinimlerin belirlenmesi afet yönetimi süreçlerini kolaylaştırır. Bu çalışmanın amacı, Trabzon Akçaabat ilçesi afet ve acil durum toplanma alanlarını erişilebilirlik, kullanılabilirlik ve çok fonksiyonluluk, teknik altyapı olanakları, alansal büyüklük ve kapasite, çevresindeki binaların kat yüksekliği, çevresindeki binalar ile arasındaki mesafe, deniz ve dere yataklarına olan mesafe ölçütlerine göre değerlendirmektir. Değerlendirme sonuçlarına göre afet ve acil durum toplanma alanlarının ilçe genelinde yetersiz olduğu belirlenmiş ve potansiyel toplanma alanları önerilmiştir. Ayrıca Akçaabat ilçesi afet ve acil durum toplanma alanlarının eksikleri ve gereksinimleri için önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Afet ve Acil Durum Toplanma Alanları
• Doğal Afetler
• Deprem
• Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD)

Kaynakça

1. Adıgüzel, F. H. (2023). Afet sonrası hazırlık alanlarının incelenmesi ve deprem parkı tasarımı: Sancaktepe örneği [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
2. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. (2024a). Açıklamalı Afet Yönetimi Terimleri Sözlüğü. 10 Temmuz 2024’de https://www.afad.gov.tr/aciklamali-afet-yonetimi-terimleri-sozlugu adresinden alındı.
3. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. (2024b). Afet ve Acil Durum Toplanma Alanları. 12 Eylül 2024’de https://www.afad.gov.tr/kurumlar/afad.gov.tr/39521/xfiles/toplanma_alanlari.pdf adresinden alındı.
4. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. (2025). Türkiye Deprem Tehlike Haritaları İnteraktif Web Uygulaması. 14 Ocak 2025’de https://tdth.afad.gov.tr/TDTH/main.xhtml adresinden alındı.
5. Alexander, D. E. (2013). Resilience and disaster risk reduction: an etymological journey. Natural Hazards and Earth System Sciences, 13(11), 2707–2716.
6. Aman, D. D. (2019). Olası Marmara depreminde toplanma alanları yer seçim kriterlerinin belirlenmesi: İstanbul Bağcılar örneği [Doktora tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
7. Baluyot, C. P., Santos, F. D., Santos, C. D., Pili, H. S., & Alzona, A. R. (2023, March 17–20). Determination of the most suitable location of evacuation center for a flood-prone community using multi-criteria decision analysis: the case of Barangay Sapang Bayan, Bulacan, Philippines [Conference presentation]. In International Civil Engineering and Architecture Conference, Kyoto, Japan.
8. Çınar, A. K., Akgün, Y., & Maral, H. (2018). Afet sonrası acil toplanma ve geçici barınma alanlarının planlanmasındaki faktörlerin incelenmesi: İzmir-Karşıyaka örneği. Planlama, 28(2), 179–200. https://doi.org/10.14744/planlama.2018.07088

9. Dabiri, M., Oghabi, M., Sarvari, H., Sabeti, M. S., & Kashefi, H. R. (2020). A combination risk-based approach to post-earthquake temporary accommodation site selection: A case study in Iran. Iranian Journal of Fuzzy Systems, 17(6), 54–74. https://doi.org/10.22111/ijfs.2020.5601
10. Demirkurt, H. (2019). Parklarda iş sağlığı ve güvenliği uygulamaları, toplanma alanı ve deprem parkı entegrasyonu [Yüksek lisans tezi, İstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
11. Deniz, E. (2023). Açık yeşil alanların afet sonrası toplanma alanı olabilirlik kriterlerinin belirlenmesi [Yüksek lisans tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
12. Deniz, E., Yalçınalp, E., & Meral, A. (2024). Afet sonrası bir kriz yönetimi bileşeni olarak kent parkları; Malatya örneği. Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Ormancılık Dergisi, 20(1), 326–347. https://doi.org/10.58816/duzceod.1441688
13. Doğan, G. (2023). Bütünleşik afet yönetim sistemi çerçevesinde acil toplanma alanları planlama kriterlerinin incelenmesi: Malatya-Battalgazi örneği [Yüksek lisans tezi, Erciyes Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
14. Dursun, B. (2021). Afet toplanma alanlarının türlerine ve yer seçim kriterlerine göre uygunluğunun değerlendirilmesi: İstanbul, Esenler örneği [Yüksek lisans tezi, İstanbul Aydın Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
15. Ekin, E., & Sarıkaya, Z. (2021). AHP tabanlı Topsis Yöntemi ile afet sonrası acil toplanma alanlarının belirlenmesine yönelik bir uygulama. Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi, 10(3), 696–713.
16. Erdin, H. E., Çelik, H. Z., Aydın, M. B. S., & Partigöç, N. S. (2023). Afet ve acil durumlarda sosyal altyapı alanlarının toplanma alanı olarak belirlenme kriterleri ve yöntemi. Türk Deprem Araştırma Dergisi, 5(1), 1–21. https://doi.org/10.46464/tdad.1251998
17. Gerdan, S., & Şen, A. (2019). Afet ve acil durumlar için belirlenmiş toplanma alanlarının yeterliklerinin değerlendirilmesi: İzmit örneği. İdealkent, 10(28), 962–983. https://doi.org/10.31198/idealkent.514077
18. Gerdan, S., & Şen, A. (2020). Kocaeli/Başiskele ilçesi afet ve acil durum toplanma alanlarının yeterliklerinin değerlendirilmesi. Mühendislik Bilimleri ve Tasarım Dergisi, 8(2), 489–500. https://doi.org/10.21923/jesd.683679
19. Gökgöz, B. İ., İlerisoy, Z. Y., & Soyluk, A. (2020). Acil durum toplanma alanlarının AHP yöntemi ile değerlendirilmesi. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, 19, 935–945. https://doi.org/10.31590/ejosat.739544
20. Hosseini, K. A., Tarebari, S. A., & Mirhakimi, S. A. (2022). A new index-based model for site selection of emergency shelters after an earthquake for Iran. International Journal of Disaster Risk Reduction, 77, Article 103110. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2022.103110
21. Jahangiri, K., Borgheipour, H., Gendeshmin, S. B., Matin, A., & Monazami Tehrani, G. (2020). Site selection criteria for temporary sheltering in urban environment. International journal of disaster resilience in the built environment, 11(1), 58–70. https://doi.org/10.1108/IJDRBE-06-2018-0025
22. Japon Uluslararası İşbirliği Ajansı. (2002). Türkiye Cumhuriyeti İstanbul ili sismik mikro-bölgeleme dahil afet önleme/azaltma temel planı çalışması, Son Rapor Cilt V, İstanbul: Japon Uluslararası İş birliği Ajansı (JICA) ve İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB), İstanbul, Türkiye. https://openjicareport.jica.go.jp/pdf/11707866_01.pdf
23. Kalkan, M. (2022). Uşak kentinde belirlenen afet ve acil durum toplanma alanlarının yeterliklerinin değerlendirilmesi. Resilience, 6(2), 269–285. https://doi.org/10.32569/resilience.1195076
24. Karaçuhalılar, E. (2023). Deprem sonrası toplanma alanı olarak kentsel açık ve yeşil alanların önemi: Erzurum İli Haydar Aliyev Parkı örneği [Yüksek lisans tezi, Atatürk Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
25. Kart, B., Yağcı, C., Gözgörer, B., Avcı, E., & İşcan, F. (2023). Afet yönetimi için mobil uygulama tasarımı ve CBS ile acil durum toplanma alanlarının uygunluğunun irdelenmesi: Konya ili örneği. Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, 9(1), 1–15. https://doi.org/10.21324/dacd.950721
26. Kaynar, S. P. (2023). Afet ve risk yönetimi kapsamında çankırı kent merkezindeki acil toplanma alanlarının uygunluk ve yeterliliklerinin analizi [Yüksek lisans tezi, Erciyes Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
27. Kılcı, F. (2012). A decision support system for shelter site selection with gis ıntegration: case for Turkey [Yüksek lisans tezi, Bilkent Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
28. Köse, B. (2023). Afet durumlarında toplanma alanlarının incelenmesi ve Bodrum- Yeniköy örneği [Yüksek lisans tezi, İstanbul Okan Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
29. Maral, H. (2016). Afet sonrası geçici yerleşim yerlerinin planlanmasındaki faktörlerin incelenmesi: Karşıyaka örneği [Yüksek lisans tezi, Gediz Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
30. Mengi, O., & Erdin, H. E. (2018, May 04-06). Afet ve acil durumlarda toplanma alanlarının yönetimi tasarım ve sistematik yaklaşımlar [Bildiri Sunumu]. 2nd International Symposium on Natural Hazards and Disaster Management, Sakarya, Türkiye.
31. Meteoroloji Genel Müdürlüğü. (2025). Resmi iklim istatistikleri. 14 Ocak 2025’de https://www.mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?k=undefined&m=TRABZON, adresinden alındı.
32. Öcal, T., & Yıldız, A. (2023). 06 Şubat 2023 Kahramanmaraş Depremleri öncesi toplanma alanlarının coğrafi analizi: Antakya ve çevresi. Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 20(52), 132–157.
33. Öz, K. C. (2022). Tekirdağ ili Süleymanpaşa ilçesinde yer alan toplanma alanlarının yeterliliklerinin belirlenmesi ve toplanma alanları ile ilgili görüşlerin değerlendirilmesi [Yüksek lisans tezi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
34. Özel, S. (2019). Afet sonrası toplanma alanlarının kentsel açık ve yeşil alan sistemlerindeki yeri: Kastamonu Kenti örneği [Yüksek lisans tezi, Kastamonu Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
35. Özkılıç, E. N. (2020). İstanbul'da deprem sonrası toplanma alanlarının kapasitelerinin ve erişilebilirliklerinin CBS yardımıyla analizi ve değerlendirilmesi [Doktora tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
36. Öztürk, F., & Kaya, G. K. (2020). Afet sonrası toplanma alanlarının Promethee Metodu ile değerlendirilmesi. Uludağ Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi, 25(3), 1239–1252. https://doi.org/10.17482/uumfd.697097
37. Palazca, A. (2020). Afet sonrası toplanma alanlarının analizi: Denizli örneği [Yüksek lisans tezi, Pamukkale Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
38. Partigöç, N. S. (2023). Afet sonrası toplanma alanlarına yönelik kapasite yeterliliğinin değerlendirilmesi: Merkezefendi ilçesi (Denizli) örneği. Afet ve Risk Dergisi, 6(1), 128–147. https://doi.org/10.35341/afet.1171055
39. Saygılı, H. B., & Akpınar, A. (2022). Aydın/Efeler kentsel yeşil alanlarının afet ve acil durum toplanma alanları açısından yeterliliğinin incelenmesi. Adnan Menderes Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 19(2), 305–311. https://doi.org/10.25308/aduziraat.1177091
40. Soltani, A., Ardalan, A., Boloorani, A. D., Haghdoost, A., & Hosseinzadeh-Attar, M. J. (2014). Site selection criteria for sheltering after earthquakes: A systematic review. PLOS Currents Disasters. 6. https://doi.org/10.1371/currents.dis.17ad1f98fb85be80785d0a81ced6a7a6.
41. Soltani, A., Ardalan, A., Boloorani, A. D., Haghdoost, A., & Hosseinzadeh-Attar, M. J. (2015). Criteria for site selection of temporary shelters after earthquakes: a delphi panel. PLOS Currents Disasters. 7. https://doi.org/10.1371/currents.dis.07ae4415115b4b3d71f99ba8b304b807.
42. Şekkeli, Z. H. (2020). Afet ve acil durum lojistiği kapsamında acil durum toplanma merkezi seçiminde AHP yöntemi: Kahramanmaraş Onikişubat Belediyesi’nde bir uygulama. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 9(2), 903–930.
43. Şirin, M., & Ocak, F. (2020). Gümüşhane Şehri'nde afet ve acil durum toplanma alanlarının coğrafi bilgi sistemleri ortamında değerlendirilmesi. Doğu Coğrafya Dergisi, 25(44), 85–106. https://doi.org/10.17295/ataunidcd.790893
44. Taş, D. (2023). Sakınım planlamasının bir bileşeni olarak acil toplanma alanlarının incelenmesi: Konyaaltı (Antalya) örneği [Yüksek lisans tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
45. Tufan, T. (2019). Olası İstanbul depremi ile yapılan kentsel dönüşüm planlamaları ve alınan önlemlerin irdelenmesi [Yüksek lisans tezi, İstanbul Aydın Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
46. Upadhyay, A., & Sa-ngiamwibool, A. (2021). A systematic literature review of community disaster resilience: main and related research areas and agendas. Continuity & Resilience Review, 3(2), 192–205. https://doi.org/10.1108/CRR-03-2021-0011
47. Uyar, H. E. (2021). Deprem sonrası toplanma alanlarının İstanbul örneğinde incelenmesi [Yüksek lisans tezi, İstanbul Kültür Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
48. Üstündağ, G. (2023). Creating a model for emergency assembly areas using geographical information systems [Master's thesis, Middle East Technical University]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
49. Yiğit, T. (2021). Acil toplanma noktalarının önceliklendirilmesine yönelik aralıklı tip-2 bulanık küme tabanlı bir yaklaşım: Muş ili uygulaması [Yüksek lisans tezi, Munzur Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
50. Zengin Çelik, H., Özcan, N. S., & Erdin, H. E. (2017 Ekim 11-13). Afet ve acil durumlarda halkın toplanma alanlarının kullanılabilirliğini belirleyen kriterler [Bildiri Sunumu] 4. Uluslararası Deprem Mühendisliği ve Sismoloji Konferansı, Eskişehir, Türkiye.