Deprem Hasar Tespit Yöntemlerinin Geliştirilmesine İlişkin Öneriler: 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş Depremleri Üzerinden Elde Edilen Çıkarımlar

Öz

6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen yıkıcı Kahramanmaraş depremleri, geniş bir alanda büyük hasara yol açmıştır. Afet sonrasında binaların yapısal durumu ve oturulabilirliği değerlendirilmek üzere kapsamlı hasar tespit çalışmaları yürütülmüştür. Ancak birçok mülk sahibi ilk değerlendirmelere itiraz etmiş; bu durum ikinci incelemeleri zorunlu kılmış ve afet sonrası iyileşme sürecinin yavaşlamasına neden olmuştur. Bu çalışma, gereksiz itirazların önüne geçebilmek amacıyla, ilk hasar tespitlerinin doğruluğunu ve güvenilirliğini artırabilecek faktörleri belirlemeyi amaçlamaktadır. Çalışma kapsamında 21 ilden elde edilen hasar verileri analiz edilmiş; hasar durumu değişen ve değişmeyen binalar, mimar ve inşaat mühendislerinden oluşan uzman görüşleriyle değerlendirilmiştir. Uzmanlar, Kahramanmaraş depremi hasar tespit çalışmalarında doğrudan görev almamış; ancak hasar değerlendirme konusunda deneyime sahip kamu kurumlarında çalışan profesyoneller arasından seçilmiştir. Bu doğrultuda, uzman görüşlerinin toplanabilmesi için ilgili üniversiteden etik kurul onayı alınmıştır. Bina örnekleminin belirlenmesi amacıyla, e-Devlet platformu üzerinden 62.983 itiraz dosyası incelenmiş ve yalnızca yeterli görsel belgeye sahip olanlar çalışma kapsamına alınmıştır. Uzman değerlendirmeleri, yalnızca fotoğraflara dayalı incelemenin yetersiz olduğunu ortaya koymuş ve yerinde incelemenin kritik önemini vurgulamıştır. Bulgular, hasar tespit sürecine çeşitli unsurların entegre edilmesi gerektiğine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Kahramanmaraş Türkiye.
• Deprem
• Hasar tespiti

Recommendations for Improving Earthquake Damage Assessment Methods: Insights Drawn from the Türkiye Kahramanmaraş Earthquakes of February 06, 2023

Öz

The devastating Kahramanmaraş, Türkiye earthquakes on February 6, 2023 caused widespread destruction. In the aftermath, comprehensive damage assessments were conducted to evaluate the structural condition and habitability of buildings. However, many property owners appealed the initial evaluations, making second assessments necessary and thereby slowing down the post-disaster recovery process. This study aims to identify factors that can improve the accuracy and reliability of initial damage assessments in order to prevent unnecessary appeals. Within the study, damage data from 21 provinces were analysed, and buildings with changed and unchanged damage statuses were evaluated through expert opinions of architects and civil engineers. The experts were selected among professionals working in public institutions, who were not directly involved in the Kahramanmaraş earthquake assessments but were chosen based on their experience in damage evaluation. In this context, ethics committee approval was obtained from the relevant university to collect expert opinions. To determine the building sample, 62,983 appealed cases were reviewed via the e-Government platform, and only those with adequate visual documentation were selected. Expert evaluations revealed that photographic assessment alone is insufficient and emphasized the critical importance of on-site inspections. The findings underscore the need to integrate various elements into the assessment process.

Anahtar Kelimeler

• Earthquake
• damage assessment
• Kahramanmaraş Türkiye.

Kaynakça

1. Ağın Gözükızıl, C., & Tezcan, S. (2023). Cumhuriyet’in yüzüncü yılında Türkiye’de afetler: 06 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremi. Urban Academy, 16(Special Issue for the 100th Anniversary of the Republic of Turkey), 97–114. https://doi.org/10.35674/kent.1353445
2. Ağın Gözükızıl, C., & Tezcan, S. (2024). 06 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremlerinin mekânsal dağılımına dair parametre ve hesaplama tartışmaları. Eksen Dokuz Eylül University Journal of the Faculty of Architecture, 5(1), 36–51. https://doi.org/10.58317/eksen.1491704
3. Akbaş, A., & Çalışkan, Ö. (2023, March 14–16). Deprem etkisinde hasar alan betonarme yapıların düzensizlik türleri yönü ile incelenmesi [Paper presentation]. 2nd International Conference on Scientific and Academic Research, Konya, Türkiye, 428–435.
4. Biricik, A. S., & Korkmaz, H. (2013). Kahramanmaraş’ın depremselliği. Marmara Coğrafya Dergisi, (3), 53–82.
5. Bloomberg HT. (2023, March 5). Bakan Kurum yıkılan bina sayısını açıkladı. Bloomberg HT. https://www.bloomberght.com/bakan-kurum-yikilan-bina-sayisini-acikladi-2326345
6. Budak, A., Uysal, H., & Aydın, A. C. (2004). Kırsal yapıların deprem karşısındaki davranışı. Research in Agricultural Sciences, 35(3–4), 200–219.
7. Disaster and Emergency Management Authority. (2018). Disaster management and natural disaster statistics in Turkey. https://www.afad.gov.tr/kurumlar/afad.gov.tr/35429/xfiles/Turkiye_de_Afetler.pdf
8. Disaster and Emergency Management Authority. (2023). Pazarcık-Elbistan (Kahramanmaraş) Mw: 7.7 – Mw: 7.6 depremleri raporu. https://deprem.afad.gov.tr/assets/pdf/Kahramanmara%C5%9F%20Depremi%20%20Raporu_02.06.2023.pdf

9. Disaster and Emergency Management Authority. (n.d.). Afet sonrası hasar tespit. https://www.afad.gov.tr/kurumlar/afad.gov.tr/39510/xfiles/hasar_tespit_-_10x21.pdf
10. Grünthal, G., Musson, R. M. W., Schwarz, J., & Stucchi, M. (1998). European macroseismic scale 1998 EMS-98. Centre Europèen de Géodynamique et de Séismologie.
11. İlki, A., Demir, C., Cömert, M., & Halıcı, Ö. F. (2019). Betonarme ve yığma binalarda deprem kaynaklı hasarlar ve hasar tespiti. https://istanbul.csb.gov.tr/hasar-tespit-egitim-dokumanlari-i-95359
12. Istanbul Technical University. (2023). 06 Şubat 2023 04.17 Mw 7,8 Kahramanmaraş (Pazarcık, Türkoğlu), Hatay (Kırıkhan) ve 13.24 Mw 7.7 Kahramanmaraş (Elbistan/Nurhak-Çardak) depremleri nihai rapor. https://haberler.itu.edu.tr/docs/default-source/default-document-library/2023_itu_deprem_on_raporu.pdf
13. Law 5902. (2009). On the establishment and duties of the disaster and emergency management authority. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5902&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
14. Law 7269. (1959). Law on precautions for disasters affecting everyday life. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=7269&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=3
15. Ministry of Environment, Urbanisation and Climate Change. [MoEUCC]. (1975). Principles for buildings to be constructed in earthquake zones. https://webdosya.csb.gov.tr/db/destek/icerikler/1_1_1975_deprem_yonetmel-g--20191127140243.pdf
16. Ministry of Environment, Urbanisation and Climate Change. [MoEUCC]. (n.d.). Hasar tespit tanımları. https://webdosya.csb.gov.tr/db/kilis/duyurular/hasar_tesp-t-sunum-20230214114704.pdf
17. Sandal, E. K., & Karademir, N. (2013, June 10–13). The relationship between ground conditions and earthquake based on seismicity in Kahramanmaraş [Full-text conference paper]. 3rd International Geography Symposium–GEOMED 2013, Kemer, Antalya, Türkiye, 474–488.
18. World Health Organization [WHO]. (2024). Earthquakes. https://www.who.int/health-topics/earthquakes#tab=tab_1
19. Yılmaz, A. (2023, March 20). Kahramanmaraş merkezli depremlerde hayatını kaybedenlerin sayısı 50 bin 96 oldu. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/asrin-felaketi/kahramanmaras-merkezli-depremlerde-hayatini-kaybedenlerin-sayisi-50-bin-96-oldu/2850716
20. Yüksel, İ. (2008). Post-earthquake emergency damage assessments of reinforced concrete buildings. Erciyes University Journal of the Institute of Science and Technology, 24(1-2), 260–276.