Adana İli Hava Kirliliğinin Bütüncül Değerlendirmesi ve Stratejik Politika Önerileri

Öz

Bu çalışma, Türkiye’nin önemli sanayi, kentsel ve ulaşım merkezlerinden biri olan Adana’daki hava kirliliğini kapsamlı şekilde değerlendirmektedir. 2023–2025 dönemi izleme verilerine dayanarak, PM2.5, PM10, SO2, NO2, CO ve O3 gibi kritik kirleticilerin konsantrasyonları analiz edilmiştir. Kirletici seviyeleri, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), Avrupa Birliği (AB) ve Türkiye ulusal standartlarıyla karşılaştırılmış; birçok istasyonda PM2.5 ve PM10 sınır değerlerinin sıklıkla aşıldığı ortaya konmuştur. Önemli bir bulgu olarak, veri toplama oranlarının %60’ın altında kalması, izleme altyapısındaki güvenilirlik açıklarına işaret etmekte ve politika geliştirme süreçlerini zayıflatmaktadır. Başlıca kirlilik kaynakları arasında kömürle çalışan termik santraller, düşük kaliteli yakıt kullanımı, tarımsal atıkların yakılması ve araç emisyonları yer almaktadır. Bu kaynaklar, Adana’nın coğrafi ve meteorolojik koşulları (örneğin sıcaklık terselmesi, düşük rüzgar hızları) nedeniyle ağırlaşmakta; kirleticilerin atmosferde birikmesine neden olarak halk sağlığı risklerini artırmaktadır. İstatistiksel analizler, konut ısıtmasıyla ilişkili olarak kış aylarında SO2 ve partikül madde seviyelerinde belirgin artışlar olduğunu ve bunun solunum yolu hastalıklarındaki artışla örtüştüğünü göstermektedir. Çalışma, kömür bağımlılığının azaltılması, doğalgaza erişimin yaygınlaştırılması, sürdürülebilir ulaşım uygulamalarının teşviki, tarımsal atık yakımının sınırlandırılması ve veri şeffaflığının artırılması gibi politika önlemleri önermektedir. Adana örneği, hava kirliliğinin yalnızca çevresel bir bozulma meselesi olmadığını, aynı zamanda toplumsal eşitsizlikleri derinleştiren acil bir halk sağlığı krizi olduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Hava Kirliliği
• Kirletici Kaynakları
• İnsan Sağlığı
• Stratejik Politika Önerileri

Destekleyen Kurum

Bu çalışma, Çukurova Üniversitesi ve Adana Alparslan Türkeş Bilim ve Teknoloji Üniversitesi tarafından desteklenmiştir.

Etik Beyan

Bu çalışma, insan katılımcılar veya hayvanlar üzerinde yürütülmemiştir. Çalışmada kullanılan tüm veriler, kamuya açık kaynaklardan ve resmî izleme raporlarından elde edilmiştir. Bu nedenle, etik kurul onayı gerekmemektedir. Yazarlar, çalışmanın ilgili etik standartlar ve araştırma bütünlüğü ilkelerine uygun olarak yürütüldüğünü beyan eder.

Teşekkür

Yazarlar, Çukurova Üniversitesi ve Adana Alparslan Türkeş Bilim ve Teknoloji Üniversitesi tarafından sağlanan kurumsal desteği teşekkürle kabul eder.

Integrated Assessment of Air Pollution Sources, Public Health Impacts, and Data Gaps in Adana Province: Evidence-Based Policy Interventions

Öz

This study comprehensively evaluates air pollution in Adana, one of Türkiye’s key industrial, urban, and transportation hubs. Using monitoring data from 2023–2025, the concentrations of major pollutants—PM2.5., PM10, SO2, NO2, CO, and O3—were analyzed. The results were compared with standards set by the World Health Organization (WHO), the European Union (EU), and Türkiye’s national regulations, showing that PM2.5 and PM10 thresholds were frequently exceeded at several stations. A significant finding was that data capture rates remained below 60%, indicating reliability gaps in the monitoring infrastructure and weakening evidence-based policymaking. Primary sources of pollution include coal-fired power plants, the use of low-quality fuels, open burning of agricultural residues, and vehicular emissions. These factors are aggravated by Adana’s geographic and meteorological conditions, such as temperature inversions and low wind speeds, which facilitate pollutant accumulation and increase public health risks. Statistical analyses revealed notable rises in SO2 and particulate matter concentrations during winter due to residential heating, coinciding with higher respiratory illness rates. The study recommends reducing coal dependency, expanding access to natural gas, promoting sustainable transportation, restricting agricultural waste burning, and improving data transparency. The Adana case highlights air pollution as both an environmental and social justice issue.

Anahtar Kelimeler

• Air Pollution
• Emission Sources
• Human Health Impacts
• Strategic Policy Interventions

Destekleyen Kurum

This study was supported by Çukurova University and Adana Alparslan Türkeş Science and Technology University.

Etik Beyan

This study did not involve human participants or animals. All data used in the study were obtained from publicly available sources and official monitoring reports. Therefore, ethical approval was not required. The authors declare that the study was conducted in accordance with relevant ethical standards and research integrity principles.

Teşekkür

The authors gratefully acknowledge the institutional support provided by Çukurova University and Adana Alparslan Türkeş Science and Technology University.

Kaynakça

1. Agency for Toxic Substances and Disease Registry. (2012). Toxicological profile for carbon monoxide. https://www.atsdr.cdc.gov/toxprofiles/tp201.pdf
2. Aladağ, E. (2024). The nexus between air pollution and the COVID-19 pandemic in Turkey: Further insights from wavelet coherence analysis. Aerosol Science and Engineering, 8, 108–119. https://doi.org/10.1007/s41810-023-00209-1
3. American Lung Association. (2023). Ozone pollution and health. https://www.lung.org/clean-air/outdoors/what-makes-air-unhealthy/ozone
4. Aykaç, N., & Yasin, Y. (2021). Persistent ambient air pollution in Turkey: A 4-year analysis. Turkish Thoracic Journal, 22(6), 482–488. https://doi.org/10.5152/TurkThoracJ.2021.21121
5. Brook, R. D., Rajagopalan, S., Pope, C. A., III, Brook, J. R., Bhatnagar, A., Diez-Roux, A. V., & Kaufman, J. D. (2010). Particulate matter air pollution and cardiovascular disease: An update to the scientific statement from the American Heart Association. Circulation, 121(21), 2331–2378. https://doi.org/10.1161/CIR.0b013e3181dbece1
6. Buğdaycı, İ., Uğurlu, O., & Kunt, F. (2023). Spatial analysis of SO₂, PM₁₀, CO, NO₂, and O₃ pollutants: The case of Konya Province, Turkey. Atmosphere, 14(3), Article 462. https://doi.org/10.3390/atmos14030462
7. Continuous Monitoring Center. (n.d.). Air quality monitoring data. Retrieved February 17, 2025, from https://sim.csb.gov.tr/
8. Çapraz, Ö. (2021). Analysis of the effects of air pollution on respiratory diseases in Istanbul [Doctoral dissertation, İstanbul Technical University]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi

9. Dockery, D. W., Pope, C. A., III, Xu, X., Spengler, J. D., Ware, J. H., Fay, M. E., Ferris, B. G., Jr., & Speizer, F. E. (1993). An association between air pollution and mortality in six U.S. cities. The New England Journal of Medicine, 329(24), 1753–1759. https://doi.org/10.1056/NEJM199312093292401
10. Ekinci, A. (2019). Şanlıurfa’nın sosyo-ekonomik durumunun hava kirliliği üzerine etkisi [Master’s thesis, Harran University]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
11. Energy Atlas. (n.d.). Adana power plants. Retrieved July 16, 2026, from https://www.enerjiatlasi.com/sehir/adana/
12. Environment and Climate Health Initiative Platform. (2022). Türkiye’de hava kirliliği politikalarının değerlendirilmesi.
13. GBD 2019 Risk Factors Collaborators. (2020). Global burden of 87 risk factors in 204 countries and territories, 1990–2019: A systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2019. The Lancet, 396(10258), 1223–1249. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(20)30752-2
14. Global Energy Monitor. (2022). The status of coal-fired power plants in Turkey. https://globalenergymonitor.org/projects/global-coal-plant-tracker/
15. Greenpeace. (2020). Health effects report of coal-fired power plants: The Afşin-Elbistan case. https://greenpeace.org.tr
16. Health and Environment Alliance. (2020a). Türkiye’de kronik kömür kirliliği: Kömürün sağlık yükü ve kömür bağımlılığını sonlandırmak.
17. Health and Environment Alliance. (2020b). Hunutlu Termik Santrali ve Adana hava kirliliği teknik değerlendirme notu.
18. Health and Environment Alliance. (2022a). Kronik kömür kirliliği Türkiye: Kümülatif sağlık etkileri. https://www.env-health.org/wp-content/uploads/2022/01/HEAL-Chronic-Coal-Turkey-infographic_TR.pdf
19. Health and Environment Alliance. (2022b). Kronik kömürü iyileştirmek: 2030 kömürden çıkışın Türkiye için sağlık faydaları. https://www.env-health.org/wp-content/uploads/2022/12/HEAL_CuringChronicCoal_Turkey_Report_TUR_final.pdf
20. Health Effects Institute. (2020). State of global air 2020. https://www.stateofglobalair.org
21. Health Effects Institute. (2022). Air quality and health in cities: A State of Global Air report 2022. https://www.healthdata.org/sites/default/files/files/policy_report/2022/2022-soga-cities-report.pdf
22. Intergovernmental Panel on Climate Change. (2022). Climate change 2022: Mitigation of climate change: Contribution of Working Group III to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. Cambridge University Press. https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg3/
23. IQAir. (2021). World air quality report. https://www.iqair.com/world-air-quality-report
24. Koşan, Z., Kavuncuoğlu, D., Çalıkoğlu, E. O., & Yerli, E. B. (2018). Evaluation of air pollution by PM₁₀ and SO₂ levels in Erzurum Province, Turkey: Descriptive study. Journal of Surgery and Medicine, 2(3), 170–174. https://doi.org/10.28982/josam.422921
25. Lee, B. J., Kim, B., & Lee, K. (2014). Air pollution exposure and cardiovascular disease. Toxicological Research, 30(2), 71–75. https://doi.org/10.5487/TR.2014.30.2.071
26. Ministry of Environment and Urbanization, Adana Provincial Directorate of Environment and Urbanization. (2020). Adana İli Temiz Hava Eylem Planı (2020–2024). https://webdosya.csb.gov.tr/db/adana/icerikler/adana-thep-20202024-20200304123809.pdf
27. Ministry of Environment, Urbanization and Climate Change. (2021). Ulusal Hava Kalitesi İzleme Ağı teknik raporu.