HAROLD GARFINKEL’İN ETNOMETODOLOJİSİ AÇISINDAN GÜNDELİK DİL

Öz

Sosyolog Harold Garfinkel’in çalışmalarıyla başlayan etnometodoloji, toplumun üyeleri arasında kullanılan metotların araştırılması olarak bilinen bir kavramdır. Etnometodoloji bu metotları araştırırken diğer sosyologlardan farklı olarak gündelik hayatı ve gündelik hayatın işleyişindeki en önemli unsur olan gündelik dili kendine hareket noktası olarak belirler. Garfinkel toplumsal düzenin tek başına bir gerçeklik olmadığını ve toplumun üyeleri tarafından oluşturulduğunu göstermek için deneyler yaparak normale dönmeye çalışma, vesaire ilkesine başvurma, perspektiflerin karşılıklılığını sağlama ve dokümanter araştırma metodu/belgeleme yöntemlerini tespit eder. Bu yöntemleri tespit etmek için yapılan deneylerde başta Garfinkel olmak üzere diğer pek çok etnometodolog pratik icra/başarı, anlamın bağlama gönderimliliği (dizinsellik), refleksivite, açıklanabilirlik ve üye kavramlarını kullanır. Çalışmada, senaryo metni (Babam ve Oğlum) bağlamı dikkate alınarak bağlam içerisinde etnometodolojinin temel kavramlarından anlamın bağlama gönderimliliği ile açıklanabilirlik; üyelerin yöntemlerinden ise normale dönmeye çalışma, vesaire ilkesine başvurma ve dokümanter araştırma metodu/belgeleme yöntemlerinin ‘gündelik dil’e uygunluğu tespit edilmeye çalışılmıştır. Sonuç olarak Garfinkel’in etnometodolojisinin uygulamadaki başarısı veya uygunluğu teyit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Etnometodoloji
• gündelik dil
• Harold Garfinkel
• dil sosyolojisi
• dil felsefesi.

DAILY LANGUAGE FOR THE ETHNOMETHODOLOGY OF HAROLD GARFINKEL

Abstract

Ethnomethodology, which started with the work of sociologist Harold Garfinkel, is a concept known as the research of methods used among members of the society. When ethnometodology explores these methods, unlike other sociologists, it determines daily life and the most important element in the functioning of daily life as its starting point. Garfinkel defines methods to document / investigate to try to return to normality, to resort to the principle of similarity, to ensure the reciprocity of perspectives, and to show that social order is not a reality alone, but is created by members of society. Many other ethnometodologists, especially Garfinkel, use the concepts of practical performance / success, indexality, reflexivity, explainability, and members in experiments to determine these methods. In the study, considering the context of the script text (My Father and My Son), one of the basic concepts of ethnomethodology, meaning can be explained with context reference; and trying to return to normal from the methods of the members, applying to the principle of etc. and the conformity of the documentary research method / documentation methods to the 'daily language' were tried to be determined. As a result, the success or appropriateness of Garfinkel's ethnometodology in practice has been confirmed.

Keywords

• Ethnomethodology
• Harold Garfinkel
• daily language
• language sociology
• philosophy of language.

Kaynakça

1. Akın, L. (2015). Konuşma Dili Grameri ve Sözlü Derlemlerden Yararlanarak Konuşma Dili Özelliklerinin Tespiti. Türkiyat Mecmuası, C.25/Bahar.
2. Altınörs, A. (2014). 50 Soruda Dil Felsefesi. İstanbul: Bilim ve Gelecek Kitaplığı.
3. Boz, E. (2018). Felsefe ve Dil Araştırmaları Yaklaşımıyla Gündelik Dil. M.N. Doru, Ö.Bozkurt (Ed.), Düşünce Bilimleri içinde (s.47-56) Mardin: Mardin Artuklu Üniversitesi Yayınları.
4. Coulon, A. (2015). Etnometodoloji. (Ü. Tatlıcan, Çev.) İstanbul: Küre Yayınları.
5. Craib, I.(1992). Modern Social Theory: From Parsons to Habermas, Harvester Wheatsheaf, Çev. Ümit
6. Tatlıcan, (Çevrimiçi), http://www.umittatlican.com/uploadsF/1/Bir-Isbirligi-Olarak-ToplumFenomenolojik-Sosyoloji-ve-Etnometodoloji-(Ian-Craib,-1992).pdf , 19 Mart 2020.
7. Cuff E.C. ve Sharrock W.W. ve Francis D.W. (2013). Sosyolojide Perspektifler. ( Ü.Tatlıcan, Çev.) İstanbul: Say Yayınları.
8. Ergin, M. (2009). Türk Dil Bilgisi. İstanbul: Bayrak Basım/Yayım/Tanıtım.

9. Esgin A. ve Çeğin G. (2018). Gündelik Hayat Sosyolojisi -Temalar, Sorunsallar ve Güzergâhlar-. Ankara: Phoenix Yayınevi.
10. Garfinkel, H. (2014). Etnometodolojide Araştırmalar. (Ü. Tatlıcan, Çev.) Ankara: Heretik Yayınları.
11. Giddens, A. (2016). Sosyolojik Yöntemin Yeni Kuralları -Yorumcu Sosyolojilerin Pozitif Bir Eleştirisi, (Ü. Tatlıcan ve B. Balkız, Çev.) Bursa: Sentez Yayıncılık.
12. Gökmen, S.ve Çağlayan Dilber, N. (2011). Türkçe Derslerinde Söz Edimlerin Öğretimi Üzerine Bir Değerlendirme. Dil Dergisi(154), 44-60.
13. Gönç Şavran, T. (2013). Fenomenoloji ve Fenomenolojik Sosyoloji. Modern Sosyoloji Tarihi içinde (s.116-172) Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Yayınları.
14. Irmak, Ç. (2006). Babam ve Oğlum. İstanbul: Say Yayınları.
15. Johanson, L. (1975). Araştırma Konusu Olarak Konuşulan Türkçe (N. Demir, Çev.) İlmi Araştırmalar. S.12. s.215-220.
16. Karaağaç, G. (2012). Türkçenin Dil Bilgisi. Ankara: Akçağ Yayınları.
17. Kartallıoğlu, Y. (2015a). “Osmanlı Konuşma Dilinin Kaynakları”, 5. Uluslararası Türkiyat Araştırmaları Sempozyumu Oğuzlar: Dilleri, Tarihleri, Kültürleri, Ankara.
18. —. (2015 b). “Carbognano’ya Göre Osmanlı Türkçesi Yazı ve Konuşma Dili İlkeleri”. Dil Araştırmaları, S16. s.7-27.
19. Korkmaz, Z. (1992). Gramer Terimleri Sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
20. Özcan, Z. (2016). Dil Felsefesi II (Gündelik Dil Paradigması). Bursa: Sentez Yayıncılık.
21. Poloma, M. M. (1993). Çağdaş Sosyoloji Kuramları, (H. Erbaş, Çev) Ankara: Gündoğan Yayınları.
22. Ricoeur, P. (2000). Söz Edimleri Kuramı ve Etik. (A. Altınörs, Çev.) Bursa: Asa Kitabevi.
23. Rossi, J. G. (2001). Analitik Felsefe, (A. Altınörs, Çev.) İstanbul: Paradigma Yayınları.
24. Smith, P. (2005). Kültürel Kuram, (S.Güzelsarı ve İ.Gündoğdu, Çev.) İstanbul: Babil.
25. Sünger, P. (2020). Harold Garfinkel’in Etnometodolojisi Açısından Gündelik Dil. Yüksek Lisans Tezi. Eskişehir: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
26. Tatlıcan, Ü. (2011). Sosyoloji ve Sosyal Teori Yazıları. Bursa: Sentez Yayıncılık.
27. Turner, J. (1991). The Structure of Social Theory, Chapter 23, Wadsworth Publishing Company, 5.Basım, Çev. Ü. Tatlıcan, (Çevrimiçi), http://www.umittatlican.com/uploadsF/1/
28. Etnometodolojik-Itiraz--Jonathan-H.-Turner-(1991).pdf, 25 Mayıs 2020
29. Vardar, B. (1980). Dilbilim ve Dil blgisi Terimleri Sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
30. Wallace, R. A. ve Wolf, A. (1995). Contemporary Sociological Theory. Dördüncü Basım. New Jersey: Prentice Hall.
31. —. (2012). Çağdaş Sosyoloji Kuramları –Klasik Geleneğin İyileştirilmesi- (L. Elburuz ve M. R. Ayas, Çev.) Ankara: Doğu Batı Yayınları.