“Kartezyen Dilbilim: Akılcı Düşüncenin Tarihinde Bir Sayfa” Adlı Kitap Hakkında Bir İnceleme

Chomsky’nin baş yapıtlarından biri olan Kartezyen Dilbilim: Akılcı Düşüncenin Tarihinde Bir Sayfa, İngilizce orijinalinin yayımlanmasından elli sekiz yıl sonra, Ayşe Sırma Yalçındağ tarafından Türkçe’ye çevrildi ve FOL Kitap etiketiyle Kasım 2024’te basıldı. Bu kitap Chomsky’nin kendi dilbilim kuramını geliştirmede doğrudan esinlediği rasyonalist dil felsefesinin tarihçesini incelemesi bakımından dilbilim kadar dil felsefesi alanında da önemli bir başvuru kaynağıdır. Chomsky başka bir kitabında “Dil konusunda, bir felsefecinin sorabileceği ve bir dilbilimcinin yanıtlayamayacağı, yanıtlamasının da beklenemeyeceği birçok soru vardır” (2001a: 243) biçimindeki tespitiyle, dil araştırmalarında felsefeye düşen rolü vurgulamıştır. Bu bakımdan Kartezyen Dilbilim, bir dilbilimci olarak Chomsky’nin felsefî esin kaynaklarına -deyim yerindeyse- “vefa borcunu” ortaya koyduğu bir metindir. Erken modern çağda rasyonalist dil felsefesinin önderi olarak gördüğü Descartes’tan başlayarak Port-Royal Ekolü, Cordemoy, Cudworth, Du Marsais, Humboldt, Herder ve Schlegel’in eserlerindeki gelişim hattını inceleyen Chomsky kendi “üretici dilbilgisi” görüşünün ve dilin “derin yapısı-yüzey yapısı” ayrımının felsefî dayanaklarını bu kitabında açıklamaktadır.