Türkçe Sözlüklerde Karşıt Anlamlı Sözlük Birimlerinin Tanımlanma Biçimleri

Halim Bilgin

doi:10.48147/dada.1743192

Türkçe Sözlüklerde Karşıt Anlamlı Sözlük Birimlerinin Tanımlanma Biçimleri

Öz

Bu çalışma, Türkçe sözlüklerde karşıt anlamlı sözlük birimlerinin tanımlanma biçimlerini incelemeyi ve bu alanda karşılaşılan sorunlara yönelik çözüm önerileri sunmayı amaçlamaktadır. Türkçe sözlükler üzerine yapılan araştırmalarda, doğrudan karşıt anlamlı sözcüklerin tanımlanma biçimleri üzerine odaklanan bir çalışma bulunmamaktadır. Bu boşluğu doldurmak amacıyla, çalışmada Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlük ve Kubbealtı Misalli Büyük Türkçe Sözlük’teki karşıt anlamlı sözlük birimleri incelenmiştir. Araştırma kapsamında, öncelikle karşıt anlamlılık kavramının teorik çerçevesi incelenmiş ve karşıt anlam türleri (tamamlayıcı karşıtlık, dereceli karşıtlık, yönlü karşıtlık vb.) ayrıntılı bir şekilde ele alınmıştır. Ardından, söz konusu Türkçe sözlüklerde karşıt anlamlı sözcüklerin tanımlanma biçimleri analiz edilmiştir. Bu çözümlemelerde, sözlüklerin karşıt anlamlı sözcükleri tanımlarken kullandığı yöntemler, tutarlılık düzeyleri ve karşılaşılan sorunlar tespit edilmiştir. Örneğin, bazı sözlüklerde karşıt anlamlı sözcüklerin birbirine referans verilmeden tanımlandığı, bazılarında ise bu ilişkinin yeterince vurgulanmadığı gözlemlenmiştir. Çalışmanın sonuç bölümünde, Türkçe sözlüklerde karşılaşılan sorunlara yönelik, karşıt anlamlı sözcüklerin birbirine açıkça referans verilmesi, karşıt anlam türlerinin tanımlarda belirtilmesi ve örnek cümlelerin kullanılması gibi çözüm önerileri sunulmuştur. Sözlük yazarlarının karşıt anlamlılık konusunda daha tutarlı ve sistemli bir yaklaşım benimsemesi gerektiği vurgulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Atkins, B. S. ve Rundell, M. (2008). The Oxford guide to practical lexicography. Oxford University Press.
Ayverdi, İ. (2011). Kubbealtı Lügati Misalli Büyük Türkçe Sözlük. İstanbul: Kubbealtı Yayınları, 4.
Boz, E. (2009). Sözlükbirimlerin Tanımlanmasına Anlambilimsel Bir Bakış. Turkish Studies International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 4/4 Summer, ss.172-183.
Boz, E. (2020). Çevrimiçi Genel Sözlüklerde Tanım. Dilbilim Dergisi – Journal of Linguistics 34, ss.1-14.
Cruse, D. A. (1987). Lexical semantics. Cambridge University.
Kamacı Gencer, D. (2020). Türkçe Genel Sözlüklerde Tanımlama Sorunu: Süt Ana Maddesi. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 8(21), 61-77.
Lakoff, G. ve Johnson, M. (1980). Metaphors we live by. Chicago: University of Chicago press.
Gökter, B. G. (2020). Genel sözlüklerde tanım ve tanımlama yöntemleri. Journal of Modern Turkish Studies, 17(3), 392.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sözlükbilim ve Anlambilim

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Halim Bilgin ^*
0009-0008-1714-6336
Türkiye

Erken Görünüm Tarihi

9 Ağustos 2025

Yayımlanma Tarihi

10 Ağustos 2025

Gönderilme Tarihi

15 Temmuz 2025

Kabul Tarihi

28 Temmuz 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 1 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.48147/dada.1743192

IZ

https://izlik.org/JA75SR88XG

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Bilgin, H. (2025). Türkçe Sözlüklerde Karşıt Anlamlı Sözlük Birimlerinin Tanımlanma Biçimleri. Disiplinler Arası Dil Araştırmaları, 1(1), 72-85. https://doi.org/10.48147/dada.1743192

AMA

1.Bilgin H. Türkçe Sözlüklerde Karşıt Anlamlı Sözlük Birimlerinin Tanımlanma Biçimleri. DADA. 2025;1(1):72-85. doi:10.48147/dada.1743192

Chicago

Bilgin, Halim. 2025. “Türkçe Sözlüklerde Karşıt Anlamlı Sözlük Birimlerinin Tanımlanma Biçimleri”. Disiplinler Arası Dil Araştırmaları 1 (1): 72-85. https://doi.org/10.48147/dada.1743192.

EndNote

Bilgin H (01 Ağustos 2025) Türkçe Sözlüklerde Karşıt Anlamlı Sözlük Birimlerinin Tanımlanma Biçimleri. Disiplinler Arası Dil Araştırmaları 1 1 72–85.

IEEE

[1]H. Bilgin, “Türkçe Sözlüklerde Karşıt Anlamlı Sözlük Birimlerinin Tanımlanma Biçimleri”, DADA, c. 1, sy 1, ss. 72–85, Ağu. 2025, doi: 10.48147/dada.1743192.

ISNAD

Bilgin, Halim. “Türkçe Sözlüklerde Karşıt Anlamlı Sözlük Birimlerinin Tanımlanma Biçimleri”. Disiplinler Arası Dil Araştırmaları 1/1 (01 Ağustos 2025): 72-85. https://doi.org/10.48147/dada.1743192.

JAMA

1.Bilgin H. Türkçe Sözlüklerde Karşıt Anlamlı Sözlük Birimlerinin Tanımlanma Biçimleri. DADA. 2025;1:72–85.

MLA

Bilgin, Halim. “Türkçe Sözlüklerde Karşıt Anlamlı Sözlük Birimlerinin Tanımlanma Biçimleri”. Disiplinler Arası Dil Araştırmaları, c. 1, sy 1, Ağustos 2025, ss. 72-85, doi:10.48147/dada.1743192.

Vancouver

1.Halim Bilgin. Türkçe Sözlüklerde Karşıt Anlamlı Sözlük Birimlerinin Tanımlanma Biçimleri. DADA. 01 Ağustos 2025;1(1):72-85. doi:10.48147/dada.1743192