“et-Tefkîrü’l-lisânî fi’l-hadâreti’l-Arabî” Adlı Eser Üzerine

Öz

Arap dil düşüncesinde dilbilimin yerini ve imkânlarını konu alan eserlerden biri, Tunuslu dilbilimci Abdüsselâm el-Misiddî’nin aynı zamanda doktora tezi olan et-Tefkîrü’l-lisânî fî’l-hadâreti’l-‘Arabiyye adlı kitabıdır. Abdüsselâm el-Misiddî, doktora tezini 1979 yılında Arapça yazması sebebiyle kendinden önce yurt dışında yazılan ve daha çok Fransızca ağırlıklı yazılan tezlerden ayrılmaktadır. Bu yönüyle de Misiddî’nin bu eseri, Tunus’ta dilbilim çalışmalarını başlatan dilbilimciler arasında önemli bir konuma sahiptir. Eser, klasik dil mirası ile modern dil çalışmalarını aynı çerçevede ele almasıyla literatürde özgün bir yere sahiptir. Tezini hocası Abdülkadîr el-Mehîrî’nin (ö. 2016) danışmanlığında hazırlayan Misiddî, bu çalışmayı Arapça yazma hakkını elde etmesi sebebiyle Tunus Üniversitesine armağan etmiştir. Akademik kariyerini dilbilim, edebiyat eleştirisi ve söylem analizi üzerine inşa eden 1945 Tunus doğumlu yazar, çeşitli Arap başkentlerindeki dil kurumlarında (Mecmeü’l-lüga) üstlendiği aktif görevlerle Arap dilinin temel meselelerini ele alma hususunda önemli bir rol oynamıştır. İlmî birikiminin yanı sıra diplomatik ve siyasi tecrübeleriyle de Arap dünyasında önemli bir konumda bulunan Misiddî, özellikle Arap dil geleneğini modern perspektifle yeniden yorumlayan çalışmalarıyla öne çıkmaktadır. Söz konusu bu eser, Mağrib bölgesinde yaygın olan ve kısaca Arap dil geleneğini ve dilbilimi beraber ele almayı amaçlayan ve dilbilimle beraber bu geleneği yeniden ele alan halîliyye metoduna uygun olmasıyla da önemli bir örnek teşkil etmektedir. Makalede, Abdüsselâm el-Misiddî’nin Arap dilbilimine katkıları ve dilin kökenine dair sunduğu toplumsal uzlaşım (muvada‘a) önerisi ele alınmaktadır. Bu kitap tanıtım yazısında, eserin metodunu ve dilbilim içindeki alternatif konumunu belirlemeyi amaçlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Arap Dili
• Dilbilim
• Abdüsselâm el-Misiddî
• Muvada‘a Teorisi
• Halîliyye

Kaynakça

1. Galfân, Mustafâ. el-Lisâniyyâtü’l-Arabiyye: Es’iletü’l-Menhec. Ürdün: Dârü’l-Verdü’l-Ürdüniyye li’n-Neşr ve’t-Tevzîʿ, 2013.
2. Kaya Aslan, Esma. (2025). Dilbilimin Arap Dil Çalışmalarına Etkisi (Tunus Örneği). Ankara: İlahiyat.
3. Misiddî, Abdüsselâm. (1986). et-Tefkîrü’l-lisânî fi’l-hadâreti’l-Arabîyye. 2.bs: ed-Dârü’l-Arabîyye li’l-Küttâb.
4. Misiddî, Abdüsselâm. (1994). Mâverâü’l-lüga. Tunus: Müessesât Abdülkerîm b. Abdullah li’n-Neşr.
5. Misiddî, Abdüsselâm. (2010). Mebâhis te’sîsiyye fî’l-lisâniyyât. Dârü’l-Kuttâbi’l-Cedîdeti’l-Müttahide.
6. Salîh, Abdurrahmân el-Hâc. (1972). Medhal ila ’ilmi’l-lisâni’l-hadîs. el-Lisâniyyât, 2(1), 9-34.