Sözcük Anlamının Neo-Pragmatik Yorumu: Richard Rorty’de Literal İle Metaforun Ölüm Dansı

Öz

Bu makalede öncelikle Amerikalı düşünür ve felsefe profesörü Richard Rorty’nin dil ve sözcük anlamı hakkındaki görüşleri ele alınmış, buradan hareketle dil ve anlam üzerine bilimsel faaliyet için disiplinler arası yaklaşımın önemi değerlendirilmiştir. İlk bölümde Rorty’nin temelci felsefeye yönelik temelcilik-karşıtı eleştirilerine, Batı felsefe geleneğini “ayna metaforu” etrafında açıklamasına ve hakikati gerçekliğe uygunluk yerine dil ile ilişkilendirerek yaptığı olumsal hakikat tanımına değinilmiştir. İkinci bölümde, Rorty’nin özellikle geleneksel felsefe eleştirisinde başat bir rol verdiği dil hakkındaki görüşlerinden hareketle sözcük anlamı üzerine değerlendirmelerde bulunulmuştur. Bu doğrultuda literal anlamın kaynağı, dayanağı, referansı; metaforun ortaya çıkmasıyla başlayan anlam değişme süreci, değişimin nedenleri ve itkisi gibi dil ve anlama yönelik konulara açıklama getirilmeye çalışılmıştır. Bir ek bölüm olan üçüncü bölümde, anlam üzerine çalışan profesyonellerin anlama ve anlamı incelerken kullandıkları paradigmalarına yaklaşımları/tavırları üzerine, Rorty’nin “edifikas-yon” kavramı temelinde, disiplinler arası etkileşimi salık veren bir eleştiri ve öneri getirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• dil
• anlam
• metafor
• kullanım
• Richard Rorty
• edifikasyon

A Neopragmatic Interpretation of Lexical Meaning: The Death Dance of the Literal and the Metaphorical in Richard Rorty

Öz

This article examines the views of the American philosopher Richard Rorty on language and lexical meaning and, on this basis, evaluates the importance of an interdisciplinary approach to scholarly inquiry into language and meaning. The first section addresses Rorty’s anti-foundationalist critique of foundationalist philosophy, his account of the Western philosophical tradition through the “mirror metaphor,” and his conception of contingent truth, which relates truth to language rather than to correspondence with reality. The second section offers an analysis of lexical meaning drawing on Rorty’s views on language, to which he assigns a central role in his critique of traditional philosophy. In this context, issues such as the source, basis, and reference of literal meaning are examined, along with the process of semantic change initiated by the emergence of metaphor and the causes and driving forces underlying this change. The third section, conceived as a supplementary part, presents a critique and proposal based on Rorty’s concept of “edification,” focusing on the attitudes of scholars working on meaning toward the paradigms they employ in its analysis, and advocating interdisciplinary engagement.

Anahtar Kelimeler

• language
• lexical meaning
• metaphor
• lexical use
• Richard Rorty
• edification

Kaynakça

1. Aktok, Ö. (2016). Doğruluğu Epistomolijinin Sınırları Ötesinde Yeniden Düşünmek: Rorty ve Heidegger. FLSF (Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi), (1), s. 95-102.
2. Anlı, Ö. F. (2009). Olumsallık ve Zorunluluk Kavramları Bağlamında Felsefe Tarihine İki Yaklaşım: Richard Rorty ve G.W.F. Hegel. FLSF Süleyman Demirel Üniversitesi Felsefe Dergisi, 4(8), s.71-91.
3. Anlı, Ö. F. (2013). Bir Karşıt-Bilim Tezi Olarak Dilsel Görelilik: Wittgenstein, Kuhn, Rorty, Feyerabend. FLSF (Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi), (15), s.145-169.
4. Caputo, J. D. (2002). Varlık Düşüncesi ve İnsanlığın Diyaloğu: Heidegger ve Rorty. İçinde: İnsan Bilimlerine Prolegomena, (Derleme ve Tercüme: Hüsamettin Arslan), Paradigma, s.99-122.
5. Cevizci, A. (1999) Felsefe Sözlüğü. İstanbul: Paradigma Yayınları.
6. Günsoy, F. (2022). Richard Rorty’nin Felsefesine Giriş. İçinde- Felsefe ve Doğanın Aynası, Richard Rorty, Dergâh Yayınları, s. 9-18
7. Hadot, P. (2022). Wittgenstein ve Dilin Sınırları. Murat Erşen (Çev.). Ankara: Doğu Batı Yayınları.
8. Mouffe, C. (1998). Yapıbozum, Pragmatizm ve Demokrasinin Siyaseti. İçinde: Yapıbozum ve Pragmatizm, Sarmal Yayınevi (Derleyen: C. Mouffe), s.9-26.

9. Öztürk, E. (2020). (Neo)Pragmatim ve (Felsefî) Hermeneutik: Avant-Garde Bir Ortaklık. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13(35), s. 322-343.
10. Rorty, R. (1995). Olumsallık, İroni ve Dayanışma. Mehmet Küçük ve Alev Türker (Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
11. Rorty, R. (1998). Yapıbozum ve Pragmatizm Üzerine Düşünceler. İçinde: Yapıbozum ve Pragmatizm, Sarmal Yayınevi (derleyen C. Mouffe), s. 27-35.
12. Rorty, R. (2021). Pragmatistin Yolculuğu. İçinde: Yorum ve Aşırı Yorum, U. Eco, Ayrıntı Yayınları (Çev. Kemal Atakay) , s.94-114.
13. Rorty, R. (2022). Felsefe ve Doğanın Aynası. Funda Günsoy (Çev.). İstanbul: Dergâh Yayınları.
14. Stachowski, M. (2011). Etimoloji. Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları.
15. Türkmen Birlik, P. (2020). Richard Rorty’de Liberalizm ve Dil Arasındaki İlişki. Mavi Atlas, 8(1), s.1-12.
16. Uğural Yamuç, C. (2022). Metaforlarla Düşünmek: Rorty ve Derrida’nın Batı Felsefesi Eleştirilerine Bakış. Ankara: Nobel Akademi Yayıncılık.
17. Yılmaz, R. (2019). Oyunu Kurallarına Göre Oynamak: Richard Rorty ve Ahlak. Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi, 3(2), s.339-349.