On Fusion as a Phonetic Term in Turkish

Öz

In Turkish, two different evaluations emerge regarding which phonetic processes occurs during compounds such as cuma ertesi > cumartesi. In the first instance, it is argued that a distinct phenomenon, commonly referredas fusion. According to this view, two vowels merge in the process; furthermore, according to some sources, such mergers can also be observed at the consonant and syllable levels. The second approach is based on the idea that these types of alterations cannot be defined as a distinct phenomenon and should be considered directly as vowel/sound elision. This divergence of opinion necessitates a comparative review of the theoretical framework of the subject. In this study, both approaches and examples are examined, questioning the terminological place and necessity of the term fusion. In this regard, the view has been put forward that most examples exhibit a simple elision, making the term fusion redundant in phonetic terminology, though it could serve as a morphological term for amalgams (functional combinations). Accordingly, a new definition defining “the convergence of two functions on a single morpheme as a result of sound elision” is proposed.

Anahtar Kelimeler

• Turkish language
• phonetics
• vowel elision
• fusion
• amalgam

Destekleyen Kurum

This research was not supported by any institution or organization.

Etik Beyan

Ethics committee approval is not required for this article. Research and publication ethics have been followed.

Türkçe Sesbilgisinde Kaynaşma Terimi Üzerine

Öz

Türkçede cuma ertesi > cumartesi gibi birleşmeler sırasında hangi ses olayının gerçekleştiği konusunda iki farklı değerlendirme öne çıkar. Bunlardan ilki, yaygın olarak kaynaşma adı verilen müstakil bir ses olayının meydana geldiği yönündedir. Buna göre, süreçte iki ünlü birleşmektedir ve ayrıca, kimi kaynaklara göre söz konusu birleşmeler, ünsüz ve hece düzeyinde de görülebilmektedir. İkinci yaklaşım ise bunun ayrı bir ses olayı olarak tanımlanamayacağı ve doğrudan ünlü/ses düşmesi sayılması gerektiği düşüncesine dayanır. Aradaki bu görüş farklılığı, konunun kuramsal zeminini karşılaştırmalı olarak gözden geçirmeyi gerekli kılmaktadır. Bu çalışmada, her iki yaklaşım ve öne çıkan örnekler incelenerek kaynaşma adlandırmasının terminolojik yeri ve gerekliliği sorgulanmıştır. Bu doğrultuda, örneklerin çoğunda basit bir ses kaybı yaşandığı ve dolayısıyla, kaynaşma terimine sesbilgisi terminolojisinde aslında ihtiyaç olmadığı ancak bu adlandırmanın biçimbilgisel bir terim olarak işlevsel birleşmeler için kullanılabileceği görüşü ortaya konmuştur. Bu çerçevede, “ses düşmesi sonucunda tek bir biçimbirim üzerinde iki işlevin toplanması” esasına dayanan yeni bir tanım önerilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Türk dili
• sesbilgisi
• ünlü düşmesi
• kaynaşma
• işlevsel birleşme

Destekleyen Kurum

Araştırma herhangi bir kurum veya kuruluş tarafından desteklenmemiştir.

Etik Beyan

Bu makale için etik kurul izni alınmasına gerek yoktur. Araştırma ve yayın etiğine uygun hareket edilmiştir.

Kaynakça

1. Aksan, D. (1978). Türkiye Türkçesi Gelişmeli Sesbilimi. Ankara: TDK Yayınları.
2. Banguoğlu, T. (1986). Türkçenin Grameri. Ankara: TDK Yayınları.
3. Bilgegil, K. (2009). Türkçe Dilbilgisi. Erzurum: Salkımsöğüt Yayınevi.
4. Boz, E. (2001). Ünsüz Düşme ve Kaybolmalarında Terim ve Tasnif Sorunu. Türk Dili, 600, 856-864.
5. Coşkun, V. (2008). Türkçenin Sesbilgisi. İstanbul: IQ Kültür Sanat Yayıncılık.
6. Crystal, D. (2008). Dictionary of Linguistics and Phonetics. USA: Blackwell Publishing.
7. Delice, H. İ. (2021). Türkçede Kiplik Ekleri. A. Öztürk ve H. Yıldız (Ed.), Prof. Dr. İsmail Doğan Armağanı içinde (s. 167-176). Ankara: Fenomen Yayınevi.
8. Delice, H. İ. (2022). Türkçede Yardımcı Fiillerin Görevleri ve Sınıflandırılması. A. H. Özbek, H. Uzuntaş, A. Atıcı ve D. Atay (Ed.), Prof. Dr. Ahmet Günşen Armağanı (s. 293-309). Paradigma Akademi Yayınları.

9. Demir, T. (2006). Türkçe Dilbilgisi. Ankara: Kurmay Kitabevi.
10. Demircan, Ö. (2009). Türkçenin Ses Dizimi. İstanbul: Der Yayınları.
11. Doğru, F. (2019). Ses Değişmeleri. E. Boz (Ed.). Türkiye Türkçesi I Sesbilgisi içinde (s. 105-156). Ankara: Gazi Kitabevi.
12. Dursunoğlu, H. (2017). Adlandırma, Terimler ve Sınıflandırma Açısından Türkiye Türkçesinde Ünsüzlere Bir Bakış. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı - Belleten, 65(1), 27-59. https://izlik.org/JA72TP75FX
13. Dursunoğlu, H. (2018). Türkiye Türkçesi Ses Bilgisi. Ankara: Pegem Akademi.
14. Ediskun, H. (1963). Yeni Türk dilbilgisi. İstanbul: Remzi Kitabevi.
15. Erdoğan, Ö. (2026). Türkçede Ek-Fiil Üzerine. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 15(2), 620-637. https://doi.org/10.7884/teke.1790242.
16. Ergin, M. (1962). Türk Dil Bilgisi. İstanbul: İstanbul Matbaası.
17. Gencan, T. N. (1966). Dilbilgisi. İstanbul: Ahmet Sait Basımevi.
18. Gülensoy, T. (2010). Türkçe El Kitabı. Ankara: Akçağ Yayınları.
19. İmer, K., Kocaman, A. ve Özsoy, A. S. (2013). Dilbilim Sözlüğü. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
20. Karaağaç, G. (2010). Türkçenin Ses Bilgisi. İstanbul: Kesit Yayınları.
21. Karaağaç, G. (2013). Türkçenin Dil Bilgisi. Ankara: Akçağ Yayınları.
22. Karademir, F. (2012). Türkçe Ses Bilgisindeki Terim ve Tasnif Kargaşası Üzerine. VI. Uluslararası Türk Dili Kurultayı Bildirileri 20-25 Ekim 2008 içinde (s. 2545-2563). Ankara: TDK Yayınları.
23. Koç, N. (1992). Açıklamalı Dilbilgisi Terimleri Sözlüğü. İstanbul: İnkılap Kitabevi.
24. Korkmaz, Z. (2007a). Gramer Terimleri Sözlüğü. Ankara: TDK Yayınları.
25. Korkmaz, Z. (2007b). Türkiye Türkçesi Grameri Şekil Bilgisi. Ankara: TDK Yayınları.
26. Topaloğlu, A. (1989). Dil Bilgisi Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
27. Tseng, L. (2002). Türkiye Türkçesinde Orta Hece Düşmesi. Ankara: TDK Yayınları.
28. Üçok, N. (2007). Genel Fonetik (Ana Çizgileri). İstanbul: Multilingual Yayınları.
29. Vural, H. (2013). Türkçede Yardımcı Fiil-Ek fiil Meselesi ve Bir Terim Önerisi. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 8(2), 42-49. https://izlik.org/JA42BF48TT.
30. Yazıcı Ersoy, H. (2017). Türkçede Ses Düşmesi/Hece Kaynaşması Problemi: Başkurt Türkçesi Örneği. Dil Araştırmaları, 11(20), 35-48. https://izlik.org/JA58PL72YL
31. Yıldız, O. (2015). Birleşik Kelimelerde Görülen Fonetik Hadiseler, Terimleri, Tanımları ve Örneklerinin Tasnifi Üzerine. Turkish Studies, 10(8), 231-252. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.8277.