Türkiye Türkçesi Ağızlarında “Düşme” Terimi Üzerine

Öz

Türkiye Türkçesi ağızları üzerinde yapılan çalışmalar incelendiğin-de zengin dil malzemesi içerdiği görülür. Ağız çalışmalarında bu zengin dil malzemesi genellikle ses bilgisi ve şekil bilgisi başlıkları altında ele alınmıştır. Yalnız yapılan çalışmalarda ses olayları içerisinde “düşme” terimi ile ilgili yapılan çalışmalar değerlendirilmiştir. Değerlendirme sonucunda söz konusu terimle ilgili çoğu çalışmada net bir tanımın yapılmadığı ya da benzer ses olayları için farklı terimlerin kullanıldığı tespit edilmiştir. Bunun yanında yapılan tanımlama ve verilen örnekler arasında bazı tutarsızlıkların olduğu görülmüştür. Bu çalışmada öncelikle Türkçe gramerlerde bu terimin nasıl tanımlandığı ve ne şekilde örneklendirildiği ele alınacaktır. Sonrasında Türkiye Türkçesi ağızları üzerine yapılmış olan çalışmalardan derlenen veriler “düşme” terimi bakımından karşılaştırılacaktır. Elde edilen malzeme terim birliği ve karşıladıkları kavramlar açısından değerlendirilecek, böylelikle Türkiye Türkçesi ağızlarında “düşme” terimiyle ilgili durum tespiti ortaya konulmuş olacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Türkiye Türkçesi
• Türkiye Türkçesi ağızları
• ses bilgisi
• düşme terimi.

On the Term “Düşme” in Turkish Dialects

Öz

A review of studies on Turkish dialects reveals a wealth of linguis-tic material, generally addressed under phonology and morpho-logy. However, this study evaluates research concerning the term “düşme” within phonological phenomena. The evaluation revea-led that most studies lacked a clear definition for this term or used different terms for similar phonetic phenomena. Additionally, inconsistencies were observed between the definitions and the examples provided. This study first examines how this term is defined and exemplified in Turkish grammar books. Subsequ-ently, data compiled from studies on Turkish dialects will be compared regarding the term “düşme.” The collected material will be evaluated in terms of terminological consistency and the concepts they represent, establishing a status report on the use of the term “düşme” in Turkish dialects.

Anahtar Kelimeler

• Turkish
• Tuskish dialects
• phonology
• the term "düşme"

Kaynakça

1. Atmaca, E. (2017). Antalya ili Korkuteli ilçesi ve yöresi ağızları. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
2. Banguoğlu, T. (2007). Türkçenin grameri. (8. baskı), Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
3. Boz, E. (2001). Ünsüz düşme ve kaybolmalarında terim ve tasnif sorunu. Türk Dili, (600), 856–864.
4. Boz, E. (2022). Diyarbakır ili ağızları. L. Karahan ve O. Ay (Ed.) Türkiye Türkçesi Ağızlarından Seçmeler içinde. (ss. 217-252). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
5. Böler, T. (2020). Türkiye Türkçesi ses bilgisi. İstanbul: Kesit Yayınları.
6. Buran, A. (1997). Keban, Baskil ve Ağın yöresi ağızları. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
7. Coşkun, M. V. (2007). Standart Türkçede ses olaylarının sebep-sonuç ilişkisi çerçevesinde yeniden sınıflandırılması, 38. ICANAS Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi. Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu yayınları, 13/1, 347-367.
8. Coşkun, M.V. (2016). Türkçenin ses bilgisi. İstanbul: Bilge Kültür Sanat Yayınları.

9. Demircan, Ö. (2001). Türkçenin ses dizimi. İstanbul: Der Yayınları.
10. Eker, S. (2009). Çağdaş Türk dili. Ankara: Grafiker Yayınları.
11. Ercilasun, A. B. (2002). Kars ili ağızları. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
12. Gülensoy, T. (1988). Kütahya ve yöresi ağızları. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
13. Gülsevin, G. (2002). Uşak ili ağızları. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
14. Gülsevin, G. (2013). Ses bilgisinde ‘çevre şartı’ kavramı ve ağız incelemelerindeki önemi. Turkish Studies International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, Volume 8/9, 49-62.
15. İlhan, N. (2009). Türk dilinde ünsüz düşmesi, nedenleri ve türleri. Journal of World of Turkish, 1/2, 43-55.
16. İlker, A. (2017). Manisa ağızları. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
17. Karaağaç, G. (2010). Türkçenin ses bilgisi. İstanbul: Kesit Yayınları. Karahan, L. (2022). Ağız çalışmalarının “inceleme” bölümlerine dair düşünceler. H. Aydın ve İ. Karahancı (Ed.) Prof. Dr. Kerime Üstünova Armağanı içinde (ss. 597-604). İstanbul: Efe Akademi Yayınları. Korkmaz, Z. (2007). Gramer terimleri sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
18. Kurul (2023). Türkçe sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
19. Özçelik, S. (1997). Urfa merkez ağzı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
20. Sebzecioğlu, T. (2017). Dilbilim kavramlarıyla Türkçe dilbilgisi. İstanbul: Kesit Yayınları. Selvi, C. (2020). Türkiye Türkçesinde ses düşmeleri. Ankara: Sonçağ Yayınları.
21. Tok, (2008). Denizli ili ağızlarında vurguya dayalı ünsüz düşmesi. Turkish Studies International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, Volume 3/7, 841-848.
22. Tuna, O. N. (1986). Türk dilbilgisi (fonetik-morfoloji). Malatya: İnönü Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Ders Notları.
23. Turan, Z. (2006). Artvin ili Yusufeli ilçesi Uhşum köyü ağzı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
24. Vardar, B. (2002). Açıklamalı dilbilim terimleri sözlüğü. İstanbul: Multilingual Yabancı Dil Yayınları.