Türkçe Dersi Öğretim Programlarında Ses Bilgisi Terminolojisinin Değişimi: 6–8. Sınıflarda Boylamsal Bir Program Analizi (2006–2024)

Öz

Bu araştırma, 2006-2024 Türkçe Dersi Öğretim Programlarında 6–8. sınıf ses bilgisi terimlerindeki değişimi incelemektedir. Çalışma, ses bilgisi terimlerinin programlardaki görünümünü, yoğunlaştığı alanları ve kullanım şekillerini incelemeyi amaçlamıştır. Çalışmada, nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiştir. Boylamsal ve karşılaştırmalı doküman incelemesi kullanılmıştır. Veri toplama sürecinde 56 maddelik “Ses Bilgisi Terimleri Tarama Listesi” kullanılmıştır. Bu liste temel birimler, ses sistemleri, uyumlar, ses olayları ve söyleyiş alanlarını kapsamaktadır. Program metinlerini iki araştırmacı kodlamıştır. Terimlerin görünme durumu, sınıf düzeyi, programdaki yeri ve kullanım biçimi ayrı ayrı kaydedilmiştir. Kodlama sürecinde görüş ayrılığı oluşan kayıtlar yeniden incelenmiştir. Nihai karar, ortak değerlendirme sonucunda verilmiştir. Tarama listesinin kapsamı ve kodlama kararları için alan uzmanı görüşü alınmıştır. Veriler, frekans ve yüzde değerleriyle desteklenmiş, betimsel içerik analiziyle çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda; 2006 programında ses bilgisi terimleri 6–8. sınıf düzeyinde daha yoğun ve farklı alanlarda yer almıştır. Görünürlük 2015, 2017, 2018 ve 2019 programlarında belirgin biçimde azalmıştır. Ses olayları ve söyleyiş/üstsesbirim alanlarında 2024 programında yeniden artış görülmüştür. Bulgular, ses bilgisi terimlerinin programlarda farklı biçimlerde yer aldığını göstermiştir. Bu farklılık terim sayısı, sınıf düzeyi, programdaki yeri ve kullanım amacı üzerinden izlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Ses bilgisi terminolojisi
• Türkçe dersi öğretim programı
• 6–8. sınıf
• doküman incelemesi
• boylamsal program analizi

The Problem of Understanding in Artificial Intelligence-Based Language Models: Re-evaluation of Traditional Dictionary Definitions

Öz

The aim of this study is to reveal the differences between artificial intelligence-based large language models and traditional dictionary definitions, and to evaluate how these differences reflect on Turkish language teaching. The research is not limited to the comparison of definitions; it also emphasizes the importance of associating the findings with Turkish language instruction and shedding light on the development of methods and materials in this context. In the study, document analysis—one of the qualitative research methods—was adopted. Twenty words, ten concrete and ten abstract, that are frequently encountered in contemporary Turkish were selected using purposive samp-ling. The definitions of these words were obtained from the Turkish Language Association’s (TDK) online contemporary dictionary and from the GPT-4o large language model, guided by detailed instructions. The definitions were tabulated in terms of etymological origin, semantic variety, compound structures, idioms, example sentences, and technical or cultural usage; the collected data were coded through content analysis and evaluated for reliability by a second expert. According to the research findings, while both sources provided similar definitions for concrete concepts, the GPT-4o model stood out in terms of contextual depth and diversity of examples, especially for abstract and multi-layered concepts.

Anahtar Kelimeler

• Phonetics/phonology terminology
• Turkish language curriculum
• 6th–8th grades
• document analysis
• longitudinal curriculum analysis

Kaynakça

1. Akgül, M., ve Ogur, E. (2026). 2024 Ortaokul Türkçe Dersi Öğretim Programı'nın dayandığı yaklaşımlar ve temel ilkeler açısından incelenmesi. Uluslararası İnsan ve Sanat Araştırmaları Dergisi, 11(1), 91–117. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ijhar/article/1808513
2. Aksin, Ş. H. (2022). Ses olaylarının etkinlik temelli öğretiminin öğrencilerin akademik başarılarına ve dil bilgisi tutumlarına etkisi [Yüksek lisans tezi, Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
3. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
4. Bulut, K. (2019). 2006 ve 2018 Türkçe Dersi Öğretim Programlarının karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesi. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 23(3), 862–881. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tsadergisi/article/621013
5. Çiçek, S. (2024). Türkçe Dersi Öğretim Programları ile Türkçe ders kitaplarında ses olayları konusunun öğretimi ve işlevsel dilbilgisine göre etkinlik önerileri. Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(Eğitim Bilimleri Özel Sayısı), 200–222. https://doi.org/10.30561/sinopusd.1582449
6. Demir, C. (2006). Türkçe dil bilgisinde terminoloji sorunu. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten, 54, 81–100. https://tdkbelleten.gov.tr/ozet/778/tur
7. Kalaycı, N., ve Yıldırım, N. (2020). Türkçe dersi öğretim programlarının karşılaştırmalı analizi (2009-2017-2019). Trakya Eğitim Dergisi, 10(1), 238–262. https://doi.org/10.24315/tred.580427
8. Karatay, H., ve Kükrer, M. (2024). 5. sınıf öğrencilerinin yazım yanlışları ve nedenleri: Durum çalışması. Uluslararası Dil Akademisi Dergisi, (49), 219–237. https://doi.org/10.29228/ijla.74586

9. Kartal, H., ve Güner, F. (2017). Okul öncesi eğitim programı etkinlik kitabındaki etkinliklerin ses bilgisi farkındalığı açısından incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 5(1), 14–30. https://doi.org/10.16916/aded.269445
10. Krippendorff, K. (2019). Content analysis: An introduction to its methodology (4th ed.). SAGE.
11. Lincoln, Y. S., ve Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. SAGE.
12. Millî Eğitim Bakanlığı. (2006). İlköğretim Türkçe dersi (6, 7, 8. sınıflar) öğretim programı.
13. Millî Eğitim Bakanlığı. (2015). Türkçe dersi (1–8. sınıflar) öğretim programı.
14. Millî Eğitim Bakanlığı. (2017). Türkçe dersi öğretim programı (İlkokul ve ortaokul 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar).
15. Millî Eğitim Bakanlığı. (2018). Türkçe dersi öğretim programı (İlkokul ve ortaokul 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar).
16. Millî Eğitim Bakanlığı. (2019). Türkçe dersi öğretim programı (İlkokul ve ortaokul 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar).
17. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Ortaokul Türkçe dersi öğretim programı (5, 6, 7 ve 8. sınıflar).
18. Pekaz, K. (2007). İlköğretim sekizinci sınıf yazılı anlatımlarındaki ses olayları, noktalama, imlâ hataları ve anlatım bozukluklarının düzeltilmesinde ipucu ve geri bildirim teknikleri [Yüksek lisans tezi, Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
19. Şahin, F. (2019). Altıncı sınıf Türkçe dersi ses olayları konusunda geliştirilen eğitsel oyunun akademik başarıya etkisi [Yüksek lisans tezi, Balıkesir Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
20. Talancı, S. Ş. (2025). 2006, 2019 ve 2024 Türkçe Dersi Öğretim Programlarında dil yapılarının sınıf düzeylerine göre dağılımının karşılaştırmalı analizi. UlakDil, 1(1), 10–30. https://ulakdil.com/index.php/pub/article/view/2
21. Yenen Avcı, Y. (2014). Türkçe ders kitaplarında ses olayları. Ege Eğitim Dergisi, 15(2), 497–520. https://doi.org/10.12984/eed.35154