İlköğretim Türkçe Ders Materyallerinde Ses Bilgisi Terimleri: Terim Sözlükleri ile Kullanım Temelli Bir Karşılaştırma

Öz

Türkçe dil bilgisi öğretiminde terimlerin farklı adlan-dırmalarla kullanılması, öğretim materyallerinde kavramların ne ölçüde tutarlı biçimde sunulduğu sorusunu gündeme getirmektedir. Özellikle ses bilgisi alanında terimlerin kapsam, adlandırma ve kullanım bakımından değişkenlik göstermesi, ilköğretim düzeyin-deki ders materyallerinin terminolojik açıdan incelen-mesini gerekli kılmaktadır. Bu çalışma, 2024-2025 eğitim-öğretim yılında 5-8. sınıf Türkçe ders materyal-lerinde kullanılan ses bilgisi terimlerini kullanım temelli bir yaklaşımla belirlemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, doküman incelemesi ve derlem dilbilimi yöntemlerine dayanmaktadır. Bu kapsamda 5-8. sınıf Türkçe ders kitapları, kavrama testleri ve Türkçe etkinlik metinle-rinden oluşan bir derlem oluşturulmuş; derlemde yer alan ses bilgisi terimleri belirlenerek listelenmiştir. Elde edilen terimler, Korkmaz’ın (1992) Gramer Terimleri Sözlüğü ve İmer vd.’nin (2011) Dilbilim Sözlüğündeki ses bilgisi terimleriyle karşılaştırılmıştır. Bulgular, Türkçe ders materyallerinde kullanılan ses bilgisi terimlerinin ilgili terim sözlükleriyle sınırlı düzeyde örtüştüğünü göstermektedir. Bu durum, ilköğretim Türkçe materyallerinde alan yazındaki yerleşik termi-nolojiden kısmen farklılaşan, öğretim bağlamına özgü bir terim kullanımının bulunduğuna işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Türkçe öğretimi
• ses bilgisi terimleri
• dil bilgisi öğretimi
• derlem dilbilimi
• öğretim materyalleri.

Phonological Terminology in Middle School Turkish Instructional Materials: A Usage-Based Comparison with Terminological Dictionaries

Öz

The use of different terms in Turkish grammar teaching raises questions about the consistency of concept presentation in instructional materials. In particular, variation in the scope, naming, and use of phonological terms necessitates a terminological examination of primary and lower-secondary Turkish language teaching materials. This study identifies the phonologi-cal terms used in Grades 5–8 Turkish language teaching materials during the 2024–2025 academic year through a usage-based approach. Using document analysis and corpus linguistics, a corpus was compiled from Turkish textbooks, comprehension tests, and instructional activity texts. The identified terms were compared with the phonological terminology presented in Korkmaz’s (1992) Gramer Terimleri Sözlüğü and İmer et al.’s (2011) Dilbilim Sözlüğü. The findings reveal only limited overlap between the terminology used in teaching materials and that found in the reference dictionaries, indicating the presence of pedagogically oriented terminology shaped by the instructional context.

Anahtar Kelimeler

• Turkish language teaching
• phonology terms
• grammar teaching
• corpus linguistics
• instructional materials

Kaynakça

1. Boz, E. (2018). Türk dil bilgisi terminolojisinde çok terimlilik (çok adlılık) sorunu. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 7(3), 1592–1603.
2. Bulut, M. (2014). Dil bilgisi öğretiminde yaşanan kavram kargaşasının Türkçe öğretimine etkisi. Turkish Studies, 9(12), 43–55.
3. Cabré, M. T. (1999). Terminology: Theory, Methods and Applications. John Benjamins Publishing Company.
4. Hançer, F. B. & Dilidüzgün, Ş. (2021). Türkçe derslerinde dil bilgisi öğretimi ve sorunları üzerine öğretmen görüşleri. Social Sciences Research Journal, 10(4), 977–986.
5. İmer, K., Kocaman, A. & Özsoy, A. S. (2011). Dilbilim sözlüğü. Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
6. Karasar, N. (2012). Bilimsel araştırma yöntemi (24. bs.). Nobel Akademik Yayıncılık.
7. Korkmaz, Z. (1992). Gramer terimleri sözlüğü. Türk Dil Kurumu Yayınları.
8. McEnery, T. & Hardie, A. (2012). Corpus linguistics: Method, theory and practice. Cambridge University Press.

9. Özkan, B. (2020). Terim bilim çalışmalarında derlem kullanımı ve “kendi kendine derlem oluşturma platformu” terim bilim modülü. Avrasya Terim Dergisi, 8(1), 8-17. https://doi.org/10.31451/ejatd.671952
10. Sinclair, J. (1991). Corpus, concordance, collocation. Oxford University Press.
11. Ureña Gómez-Moreno, P. (2019). Teaching and learning terminology in secondary education: Towards specialisation through language. Porta Linguarum, 31, 117–130. https://doi.org/10.30827/portalin.vi31.13829
12. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (10. bs.). Seçkin Yayıncılık.
13. Derlemde Yer Alan Eserler Listesi
14. Cin, A. vd. (2025). 5. Sınıf Türkçe Ders Kitabı, 1. Kitap, Ders Kitapları Dizisi: 9598.
15. Akyurt, G. vd. (2025). 5. Sınıf Türkçe Ders Kitabı, 2. Kitap, Ders Kitapları Dizisi: 9598.
16. Sınıf Kavrama Testleri (16 Adet).
17. Sınıf Türkçe Etkinlikleri (37 Adet).
18. Turkak, A. B. (2024). Türkçe 6. Sınıf Ders Kitabı. Ders Kitapları Dizisi: 1984.
19. Şen, G. Y vd. (2024). Türkçe 6. Sınıf Ders Kitabı. Yıldırım Yayınları.
20. Sınıf Kavrama Testleri (16 Adet).
21. Sınıf Türkçe Etkinlikleri (40 Adet).
22. Duru, K. vd. (2024). Türkçe 7. Sınıf Ders Kitabı. Ders Kitapları Dizisi: 1985.
23. Gerek, M. (2024). Türkçe 7. Sınıf Ders Kitabı. Özgün Matbaacılık.
24. Sınıf Kavrama Testleri (16 Adet).
25. Sınıf Türkçe Etkinlikleri (48 Adet).
26. Saygı, S. (2024). Türkçe 8. Sınıf Ders Kitabı. Hece Yayınları.
27. Sınıf Kavrama Testleri (8 Adet).
28. Sınıf Türkçe Etkinlikleri (51 Adet).