Türkçede Politik Doğrucu Dil Kullanımının Gazeteler Üzerinden İncelenmesi

Öz

Bu çalışma, Türkçede politik doğrucu dil kullanımının gazetelerde nasıl görünür hâle geldiğini incelemektedir. Politik doğruculuk, yalnızca belirli kelimelerin değiştirilmesi değil; kamusal dilde hangi adlandırmaların meşru, saygılı, dışlayıcı veya sorunlu kabul edildiğini belirleyen normatif bir söylem alanı olarak ele alınmıştır. Veriler Cumhuriyet, Milliyet, Sözcü ve Sabah gazetelerinin çevrim içi arşivlerinden seçilen örneklerden oluşmaktadır. Cumhuriyet ve Sabah için 2000, 2005, 2010, 2015 ve 2020; Milliyet için 2000, 2002, 2004 ve 2006; Sözcü için 2020 yılı incelenmiştir. Doküman incelemesi ve betimsel analiz sonucunda, politik doğrucu dil kullanımının doğrusal ve tamamlanmış bir değişim göstermediği; eski ve yeni adlandırma biçimlerinin aynı dönemlerde birlikte kullanılabildiği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• politik doğruculuk
• toplum dilbilim
• türkçe
• gazete dili
• söylem analizi

An Examination of Politically Correct Language Use in Turkish Through Newspapers

Öz

This study examines how politically correct language use becomes visible in Turkish newspapers. Political correctness is treated not merely as replacing certain words, but as a normative discourse field that determines which forms of naming are regarded as legitimate, respectful, exclusionary, or problematic in public language. The data consist of examples selected from the online archives of Cumhuriyet, Milliyet, Sözcü, and Sabah. Cumhuriyet and Sabah were examined for 2000, 2005, 2010, 2015, and 2020; Milliyet for 2000, 2002, 2004, and 2006; and Sözcü for 2020. Through document analysis and descriptive analysis, the findings show that politically correct language use in the Turkish press does not follow a linear or comple-ted transformation; older and newer forms of naming may circulate simultaneously.

Anahtar Kelimeler

• political correctness
• sociolinguistics
• Turkish
• newspaper language
• discourse analysis

Kaynakça

1. Abdullah, M. E. (2023). The stages of language change. Journal of Tikrit University for Humanities, 30/12(2), 381-393. https://doi.org/10.25130/jtuh.30.12.2.2023.31
2. Aitchison, J. (1991). Language Change: Progress or Decay? (2. bs.). Cambridge: Cambridge University Press.
3. Aksan, D. (2007). Her yönüyle dil: Ana çizgileriyle dilbilim. Türk Dil Kurumu Yayınları.
4. Allan, K. ve Burridge, K. (2006). Forbidden Words: Taboo and the Censoring of Language. Cambridge: Cambridge University Press.
5. Andrews, E. (1996). Cultural sensitivity and political correctness: The linguistic problem of naming. American Speech, 71/4, 389-404. https://doi.org/10.2307/455713
6. Bambara, T. C. (1970). On the issue of roles. T. C. Bambara (Edt.), The Black Woman: An Anthology içinde (s. 101-106). New York: Signet.
7. Bourdieu, P. (1991). Language and Symbolic Power. Cambridge: Harvard University Press.
8. Cameron, D. (1995). Verbal Hygiene. London: Routledge.

9. Cumhuriyet. (2026). Cumhuriyet günlük gazetesi ve arşivi. Cumhuriyet web sitesinden 10 Haziran 2026 tarihinde https://egazete.cumhuriyet.com.tr adresinden erişildi.
10. Encyclopaedia Britannica. (2026). Political correctness. Encyclopaedia Britannica web sitesinden 10 Haziran 2026 tarihinde https://www.britannica.com/topic/political-correctness adresinden erişildi.
11. Entman, R. M. (1993). Framing: Toward clarification of a fractured paradigm. Journal of Communication, 43/4, 51-58.
12. Etikan, I., Musa, S. A., & Alkassim, R. S. (2016). Comparison of convenience sampling and purposive sampling. American Journal of Theoretical and Applied Statistics, 5(1), 1-4. https://doi.org/10.11648/j.ajtas.20160501.11
13. Fairclough, N. (1995). Media Discourse. London: Edward Arnold.
14. Fairclough, N. (2001). Language and Power (2. bs.). London: Longman.
15. Hall, S. (1997). The work of representation. S. Hall (Edt.), Representation: Cultural Representations and Signifying Practices içinde (s. 13-74). London: Sage.
16. Hughes, G. (2010). Political Correctness: A History of Semantics and Culture. Chichester: Wiley-Blackwell.
17. Kılıç, S. (2013). Örnekleme yöntemleri. Journal of Mood Disorders, 3(1), 44-46.
18. Kumtepe, M. A. (2023). Politik doğruculuğu karşıtıyla düşünmek: Anti-politik doğruculuk. Kültür ve İletişim, 26/2, 291-317. https://doi.org/10.18691/kulturveiletisim.1308858
19. Milliyet. (2026). Milliyet gazete arşivi. Milliyet web sitesinden 12 Ocak 2026 tarihinde https://gazetearsivi.milliyet.com.tr adresinden erişildi.
20. Moller, D. (2016). Dilemmas of political correctness. Governing Least: A New England Libertarianism içinde (s. 241-253). Oxford: Oxford University Press.
21. Oxford Learner’s Dictionaries. (2026). Language. Oxford Learner’s Dictionaries web sitesinden 10 Haziran 2026 tarihinde https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/language adresinden erişildi.
22. Oxford Learner’s Dictionaries. (2026). Political correctness. Oxford Learner’s Dictionaries web sitesinden 12 Haziran 2026 tarihinde https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/political-correctness adresinden erişildi.
23. Sabah. (2026). Sabah gazete arşivi. Sabah web sitesinden 17 Şubat 2026 tarihinde https://www.sabah.com.tr/timeline adresinden erişildi.
24. Salkind, N. J. (2010). Convenience sampling. SAGE Research Methods. https://sk.sagepub.com/ency/edvol/researchdesign/chpt/convenience-sampling (Erişim tarihi: 10.08.2026).
25. Saussure, F. de. (1959). Course in General Linguistics (W. Baskin, Çev.). New York: Philosophical Library. (İlk yayım 1916).
26. Sözcü. (2026). Sözcü gazete arşivi. Sözcü web sitesinden 20 Şubat 2026 tarihinde https://www.sozcu.com.tr/e-gazete adresinden erişildi.
27. Türk Dil Kurumu. (2026). Güncel Türkçe Sözlük. Türk Dil Kurumu web sitesinden 10 Haziran 2026 tarihinde https://sozluk.gov.tr adresinden erişildi.
28. van Dijk, T. A. (1998). News as discourse. Lawrence Erlbaum Associates.
29. Van Dijk, T. A. (2000). New(s) racism: A discourse analytical approach. S. Cottle (Edt.), Ethnic Minorities and the Media içinde (s. 33-49). Buckingham: Open University Press.