Polyonymy In Turkish Grammar Dictionaries: Phonetic Terms

Öz

This study aims to examine phonetic terms found in Turkish grammar dictionaries in detail within the context of polyonymy. Grammar terminology, which plays an important role in the transmission and understanding of language-related concepts, encompasses various issues. One such issue is polyonymy, which refers to the situa-tion where a concept is represented by more than one term. This situation leads to conceptual confusion and ambiguity in terminology. In this qualitative research study, descriptive analysis was used to interpret and analyze the data within a specific framework. phonetic terms in the Turkish grammar dictionaries of Vardar (1980), Hatiboğlu (1982), Topaloğlu (1989), Koç (1992), Hengirmen (2009), Yılmaz (2014), and Korkmaz's (2017) dictionaries of grammar terms were examined, and the relevant terms were compared. The findings obtained include the following entries found in relevant dictionaries: vowel, consonant, narrow vowel, broad vowel, front vowel, back vowel, palatal consonant, alveolar consonant, glottal consonant, plosive conso-nant, fricative consonant, voiced consonant, unvoiced consonant, articulation, liquid consonant, semivowel, palatal consonant, nasal consonant, diphthong, gemination, contraction, palatal harmony, labial harmony, voicing, devoicing, point of articulation, oral consonant, sibilant consonant, palatal consonant, alveolar consonant, dental consonant, labiodental consonant, etc. - labial consonant, labial consonant, bilabial consonant, etc., demonstrate the characteristic of polyonymy, as in some cases the same concept is expressed using different terms, while in other cases the same term is used. In summary, the lack of common usage in terminology negatively affects both research and the understanding of concepts. Therefore, linguistic and phonological terminology must be defined in a more systematic, consistent, and standardized maner.

Anahtar Kelimeler

• Polyonymy
• Grammar dictionaries
• Phonetics
• Termino-logy
• Comparison

Proje Numarası

1999277

Türkçe Dil Bilgisi Sözlüklerinde Çok Terimlilik: Ses Bilgisi Terimleri

Öz

Bu çalışma, Türkçe dil bilgisi sözlüklerinde yer alan ses bilgisi terimlerini çok terimlilik bağlamında ayrıntılı biçimde incelemeyi amaçlamaktadır. Dil ile ilgili kav-ramların aktarılması ve anlaşılması açısından önemli bir konuma sahip olan dil bilgisi terminolojisi çeşitli sorunu bünyesinde barındırmaktadır. Bu sorunlardan biri olan çok terimlilik, bir kavramın birden fazla terimle karşılanması durumunu ifade etmektedir. Bu durum ise terminolojide kavramsal karışıklığa ve belirsizliğe yol açmaktadır. Nitel araştırma niteliği taşıyan bu çalışmada, verilerin belirli bir çerçevede yorumlanması ve analiz edilmesi amacıyla betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. Vardar (1980), Hatiboğlu (1982), Topaloğlu (1989), Koç (1992), Hengirmen (2009), Yılmaz (2014) ve Korkmaz’ın (2017) dil bilgisi terimleri sözlüklerindeki ses bilgisi terimleri incelenmiş ve söz konusu terimler karşılaştırılmıştır. Elde edilen bulgular, ilgili sözlüklerde madde başı olarak yer alan ünlü, ünsüz, dar ünlü, geniş, ünlü, art ünlü, ön ünlü, art damak ünsüzü, ön damak ünsüzü, gırtlak ünsüzü, patlamalı ünsüz, sızıcı ünsüz, tonlu ünsüz, tonsuz ünsüz, boğumlanma, akıcı ünsüz, yarı ünlü, avurt ünsüzü, geniz ünsüzü, ikili ünlü, ikizleşme, büzülme, damak uyumu, dudak uyumu, tonlulaşma, tonsuzlaşma, boğumlanma noktası, ağız ünsüzü, ıslıklı ünsüz, damak ünsüzü, diş-eti ünsüzü, diş ünsüzü, diş- dudak ünsüzü, dudak ünsüzü, çift-dudak ünsüzü gibi ses bilgisi terimlerinin bazı durumlarda aynı kavramı farklı terimlerle karşılaması, bazı durumlarda ise aynı terimle kullanılması nedeniyle çok terimlilik özelliği gösterdiğini ortaya koymaktadır. Özetle, terminolojide ortak bir kullanımın sağlanamaması hem araştırmaları hem de kavramların anlaşılmasını olumsuz yönde etkilemektedir. Bu yüzden dil bilgisel ve ses bilgisel terminolojinin daha sistemli, tutarlı ve standart bir biçimde belirlenmesi gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Çok terimlilik
• Dil bilgisi sözlükleri
• Ses bilgisi
• Karşılaştırma
• Terminoloji

Destekleyen Kurum

Araştırma herhangi bir kurum veya kuruluş tarafından desteklenmemiştir.

Proje Numarası

1999277

Etik Beyan

Bu makale için etik kurul izni alınmasına gerek yoktur. Araştırma ve yayın etiğine uygun hareket edilmiştir.

Teşekkür

yoktur

Kaynakça

1. Akşehirli, S. (2008). Edebiyat Öğretiminde Terim Sorunu, Doktora Tezi, İzmir: Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
2. Alkayış, M. F. (2012). Türkçenin Hâl Ekleri ve Fiil Kiplerinde Çok Terimlilik Sorunu. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 11(42), 276-287.
3. Antia, B. E. (2000). Terminology and Language Planning: An Alternative Framework Of Practice and Discourse, Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins.
4. Banguoğlu, T. (2019). Türkçenin Grameri, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
5. Boz, E. (2018). Türk Dil Bilgisi Terminolojisinde Çok Terimlilik (Çok Adlılık) Sorunu. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 7(3), 1592-1603.
6. Can, Ö., Akşehirli, S. Koşaner, Ö. ve Özgen, M. (2022). Dilbilgisi Bileşenleri, İstanbul: İthaki yayınları.
7. Çiçek, H. (2024). Türkçe Dilbilgisi Alanyazınında Çokterimlilik Sorunu: Terim Sözlükleri Örneği, Çanakkale: Paradigma akademi.
8. Doğru, F. (2018). Polyonymy in Terminology of Turkish lexicography. 2018 ASIALEX The 12th International conference of the Asian association for lexicography lexicography in the digital world (127-143) İçinde Krabi: Tayland.

9. Drewer, P., Pulıtano, D. Schmıtz, Klaus-D. (2015). Terminoloji Çalışması- En İyi Uygulamalar 2.0. (Ed. E. Ateşman), Ankara: Grafiker Yayınları.
10. Efendioğlu, S., & İşcan, A. (2010). Türkçe Ses Bilgisi Öğretiminde Ses Olaylarının Sınıflandırılması. Journal of Turkish Research Institute, 17(43), 121-143.
11. Hatiboğlu, V. (1982). Dilbilgisi Terimleri Sözlüğü, Ankara: Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Basımevi.
12. Hengirmen, M. (2009). Dilbilgisi ve Dilbilim Terimleri Sözlüğü, Ankara: Engin Yayınevi.
13. İmer, K., Kocaman, A. ve Sumru Özsoy, A. (2011). Dilbilim Sözlüğü, İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
14. Koç, N. (1992). Açıklamalı Dilbilgisi Terimleri Sözlüğü, İstanbul: İnkılâp Kitabevi.
15. Korkmaz, Z. (2017). Dil Bilgisi Terimleri Sözlüğü, Ankara: TDK Yayınları.
16. Korkmaz, Z. (2021a). Türkiye Türkçesinin Ses Bilgisi Üzerine Notlar-1. Türk Dili, 70(829), 4-18.
17. Korkmaz, Z. (2021b). Türkiye Türkçesinin Ses Bilgisi Üzerine Notlar-2. Türk Dili, 70(830), 4-16.
18. Riggs, F. W. (1984). Lexicographical Terminology: Some Observations. in (R. R. K. Hartmann Ed.), 401–412.
19. Topaloğlu, A. (1989). Dil Bilgisi Terimleri Sözlüğü, İstanbul: Ötüken Neşriyat.
20. Vardar, B. (1980). Terimsel Etkinlik ve Terimbilim. Türk Dili-Dil ve Edebiyat Dergisi, 10(346), 385-389.
21. Vardar, B., Güz, N., Öztokat, E., Rifat, M., Senemoğlu, O. ve Sözer, E. (1980). Dilbilim ve Dilbilgisi Terimleri Sözlüğü, Ankara: TDK Yayınları.
22. Vural, H. ve Böler, T. (2014). Ses ve Şekil Bilgisi, İstanbul: Kesit Yayınları.
23. Yavuz, S. ve Gürlek, M. (2012). İlköğretim- Ortaöğretim ve Yükseköğretimde Türk Dili Alanındaki Terim Farklılıkları 1- Ses Bilgisi. Turkish Studies-International Periodical for the Languages Literature and History of Turkish or Turkic, 7(4), 3235-3252.
24. Yılmaz, E. (2014). Temel Dil Bilgisi Terimleri Sözlüğü, Ankara: Pegem Akademi.
25. Zülfikar, H. (2011). Terim Sorunları ve Terim Yapma Yolları, Ankara: TDK Yayınları.