Türkçede ‘Akıcılaşma’ Terimi Üzerine

Öz

Bu çalışma, Türkçe sesbilgisi terminolojisinde yer alan ‘akıcılaşma’ teriminin tanımsal çerçevesini, kullanım alanlarını ve terminolojik karşılıklarını incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada öncelikle temel dil bilgisi ve dil bilim terimleri sözlüklerinde yer alan akıcılaşma tanımları tespit edilerek karşılaştırmalı biçimde değerlendirilecektir. Bu süreçte aynı olguyu karşılamak üzere kullanılan alternatif terimler belirlenecek ve Türk dil bilimi terminolojisinde görülen çok adlılık meselesi ele alınacaktır. Türkiye Türkçesi ağız araştırmalarından seçilen örnekler üzerin-den akıcılaşma olgusunun gerçekleşme biçimleri incelenecek, sesbilimsel bağlamdaki görünümleri ortaya konacaktır. Sonuç ve bulgular kısmında farklı kaynaklarda yer alan tanımlar tipolojik açıdan karşılaştırılacak; terimin kapsamı, sınırları ve diğer yakın kavramlarla ilişkisi tartışılacaktır. Böylece çalışma, Türkçe sesbilgisi terminolojisinde akıcılaşma teriminin kavramsal konumunu belirlemeye ve Türkiye Türkçesi ağız verileri ışığında bu terimin kullanımını daha açık ve sistemli bir çerçeveye oturtmaya katkı sağlamayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Türkiye Türkçesi Ağızları
• Akıcılaşma
• Ses bilgisi terminolojisi

On The Term ‘Fluidization’ in Turkish

Öz

This study aims to examine the definitional framework, areas of usage, and terminological equivalents of the term ‘fluidization’ in Turkish phonology terminology. The study will first identify definitions of akıcılaşma found in basic grammar and linguistics dictionaries and evaluate them comparatively. In this process, alternative terms used to describe the same phenomenon will be identified, and the issue of polysemy observed in Turkish linguis-tics terminology will be addressed. In the application section of the study, the forms in which the phenomenon of fluidity occurs will be examined through examples selected from Turkish dialect studies, and its manifestations in the phonological context will be revealed. In the evaluation and conclusion section, the definitions found in different sources will be compared typologically; the scope, boundaries, and relationship of the term with other related concepts will be discussed. Thus, the study aims to contribute to determining the conceptual position of the term fluidity in Turkish phonology terminology and to establish a clearer and more systematic framework for the use of this term in light of Turkish dialect data.

Anahtar Kelimeler

• Fluidity
• phonology terminology
• Turkish dialects

Kaynakça

1. Akar, A. (2013). Muğla ve Yöresi Ağızları (Gramer - Metin - Sözlük), Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
2. Akça, H. (2009). Ankara İli Ağızları (İnceleme-Metinler-Dizin). Doktora Tezi Ankara: Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
3. Banguoğlu, T. (2024). Türkçenin Grameri, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
4. Boz, E. (2001), Ünsüz düşme ve kaybolmalarında terim ve tasnif sorunu. Türk Dili, (600), 856 864.
5. Boz, E. (2018), Türk Dil bilgisi Terminolojisinde Çok Terimlilik (Çok Adlılık Sorunu) Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, Sayı:7/3 s. 1592-1603.
6. Boz, E. (2022a), Afyonkarahisar ili ağızları. L. Karahan ve Ö. Ay (Ed.) Türkiye Türkçesi Ağızlarından Seçmeler (ss.77-108). Türk Dil Kurumu Yayınları.
7. Boz, E. (2022b), Diyarbakır ili ağızları. L. Karahan ve Ö. Ay (Ed.) Türkiye Türkçesi Ağızlarından Seçmeler içinde. (s. 217-252). Türk Dil Kurumu Yayınları.
8. Boz, E. (2022c), Eskişehir ili ağızları. L. Karahan ve Ö. Ay (Ed.) Türkiye Türkçesi Ağızlarından Seçmeler İçinde. (s. 325-358). Türk Dil Kurumu Yayınları.

9. Coşkun, V. (2008), Türkçenin Ses Bilgisi, İstanbul: IQ Kültür Sanat Yayıncılık.
10. Çelik, S. - Boz, E. (2009). Siverek Merkez Ağzı (Dil İncelemesi, Metinler, Sözlük) Ankara: Gazi Kitabevi.
11. Ercilasun, A. B. (2013). Türk Dili Tarihi. Akçağ Yayınları.
12. Erdem, M. D. - Dağdelen, G. (2012). Karabük ve Yöresi Ağızları (Giriş İnceleme - Metinler) Karabük: Karabük Valiliği Yayınları.
13. Eren, M. E. (1997). Zonguldak-Bartın-Karabük İlleri Ağızları, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
14. Eren, A. (2021). Geçmişten Günümüze Türk Yazı Dillerinde Görülen b > m Ses Değişimi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Elazığ: Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
15. Ergin, M. (2009). Türk Dil Bilgisi, İstanbul: Bayrak Yayınları.
16. Gülsevin, G. (2002). Uşak İli Ağızları (Dil Özellikleri - Metinler - Sözlük) Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
17. Kalay, E. (1998). Edirne İli Ağızları İnceleme - Metin, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
18. Karahan, L. (2022). Anadolu Ağızlarının Sınıflandırılması. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
19. Kaya, F. (2004). Balâ İlçesi Ağzı. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara: Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
20. Korkmaz, Z. (1992), Gramer Terimleri Sözlüğü, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
21. Özçelik, S. , Boz, E. (2009). Siverek Merkez Ağzı (Dil İncelemesi, Metinler, Sözlük), Ankara: Gazi Kitabevi.
22. Tekin, T. (2016). Orhon Türkçesi Grameri, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
23. Topbaş, S. , Kopkallı, H. (1994). Sesbilim ve Sesbilgisi Terimleri Üzerine. Dilbilim Araştırmaları, 309–322.
24. Turan, Z. (2006). Artvin İli Yusufeli İlçesi Uşhum Köyü Ağzı, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
25. Yıldırım, F. (2006). Adana ve Osmaniye İlleri Ağızları I (Giriş - İnceleme) II (Metinler - Sözlük - Dizinler), Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
26. Ümüt, A. (2006). Yozgat Sorgun İlçesi Ağzı. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara: Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
27. Vural, H., Böler, T. (2011). Ses ve Şekil Bilgisi, İstanbul: Kesit Yayınları.