Yüksek Öğretimde Ses Bilgisi Terminolojisi Üzerine

Öz

Türkiyede yüksek öğretim kurumlarında okutulmak üzere araştır-macılarca ses bilgisi üzerine kaleme alınmış pek çok eser bulunmak-tadır. Bu çalışmalarda ortak bir ses bilgisi terminolojisinin kullanıl-madığı görülmektedir. Bunun değişik nedenleri vardır. Bazı araştırmacıların yurt dışında almış oldukları eğitim nedeniyle yabancı terminolojiyi, bazı araştırmacıların akademik süreçlerde dahil oldukları ekollerin tercihlerini ön plana aldığı, bazılarının da Türkçe hassasiyeti çerçevesinde terim kullandığı görülmektedir. Kısaca araştırmacıların yüksek öğretimde okutulmak üzere hazırla-dıkları kitaplarda kullanacakları terimler için bir tercihte bulunduğu, bazı çalışmalarda terimleri açıklamak durumunda kaldıkları, kullandıkları farklı terimleri sesbirim (fonem), sesbirimsel (fonemik) parantez içinde veya eş anlamlı olarak vermek durumunda kaldıkları görülmektedir. Bilimsel çalışmalar terimler üzerinden yapılmalıdır, ancak bu terimlerin her zaman birbirinin yerine kullanılamayacağı, bazı durumlarda parantez içinde verilen farklı kullanımların tam karşılığı olmadığı da görülmektedir. Bu çalışmalardan faydalanan araştırmacı ve özellikle öğrencilerin bir terim karmaşası yaşadıkları görülmektedir. Bu hususta mümkün olduğu kadar Türkçe sözcük köklerinden türetilmiş terimlere dayanan ortak bir terminoloji belirlemek üzere bir çalışma yapılması gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Açıklama
• Ses bilgisi
• Terim
• Terminoloji
• Yüksek öğretim

On Phonetics Terminology in Higher Education

Öz

There are numerous works on phonetics written by researchers for use in higher education institutions in Turkey. It is evident that a com-mon phonetic terminology is not used in these works. There are various reasons for this. It is observed that some researchers use foreign terminology due to the education they received abroad, while others prioritize the preferences of the academic schools they are affiliated with, and still others use terms within the framework of sensitivity to the Turkish language. In short, it is evident that researc-hers make choices regarding the terms they will use in textbooks prepared for higher education; in some works, they are compelled to explain the terms; and in other cases, they are forced to provide alternative terms—such as “phoneme” or “phonemic”—in parenthe-ses or as synonyms. Scientific studies should be conducted using specific terms; however, it is also evident that these terms are not always interchangeable, and in some cases, the alternative usages provided in parentheses do not serve as exact equivalents. Researc-hers and, in particular, students who rely on these studies appear to experience confusion regarding terminology. In this regard, it is necessary to conduct a study aimed at establishing a common terminology based, as much as possible, on terms derived from Turkish word roots

Anahtar Kelimeler

• Explanation
• Phonetics
• Term
• Terminology
• Higher education

Kaynakça

1. Akın, C. vd. (2019). Türkiye Türkçesi I Sesbilgisi, (Editör: Erdoğan Boz). Ankara: Gazi Kitabevi.
2. Aksan, D. (1980). Her Yönüyle Dil (Ana Çizgileriyle Dilbilim) II. Cilt. Ankara: Türk Dil Kurumu.
3. Banguoğlu, T. (1974). Türkçenin grameri. İstanbul: Baha Matbaası.
4. Demir, N. & Yılmaz, E. (2006). Türk Dili El Kitabı, Ankara: Grafiker Yayıncılık.
5. Efendioğlu, S., & İşcan, A. (2010). Türkçe Ses Bilgisi Öğretiminde Ses Olaylarının Sınıflandırılması. A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi [TAED], (43), 121-143.
6. Eker, S. (2015). Çağdaş Türk Dili, Ankara: Grafiker Yayınları.
7. Ergin, M. (2009). Türk Dil Bilgisi, İstanbul: Bayrak Yayınları.
8. Gencan, T. N. (2001). Dilbilgisi, Ankara: Ayraç Yayınevi.

9. Göktolga, O. (2004). Bilim Terimlerinin Türkçeleştirilmesi. Abant İzzet Baysal Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8, 103-111.
10. Gülensoy, T. (1998). Üniversiteler İçin Türkçe El Kitabı, Kayseri: Kıvılcım Yayınları.
11. Gürlek, M., & Şen, M. (2014). Türk Dili Çalışmalarında Terim Sorunu: Bir Durum Çalışması. The Journal of Academic Social Science Studies, 29, 189-200.
12. Karaağaç, G. (2012). Türkçenin Dil Bilgisi, Ankara: Akçağ.
13. Vural, H. & Böler, T. (2011). Ses ve Şekil Bilgisi, Ankara: Kesit Yayınları.
14. Yavuz, S. (2013). İlköğretim-Ortaöğretim ve Yükseköğretimde Türk Dili Alanındaki Terim Farklılıkları II–Şekil Bilgisi. Turkish Studies, 8(9), 2571-2600.
15. Yavuz, S., & Gürlek, M. (2012). İlköğretim-Ortaöğretim ve Yükseköğretimde Türk Dili Alanındaki Terim Farklılıkları I–Ses Bilgisi. Turkish Studies, 7(4), 3235-3252.
16. Yıldırım, Ş. & Şimşek, H. (2011). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayınları. Zülfikar, H. (2025). Terim Sorunları ve Terim Yapma Yolları. Ankara: Türk Dil Kurumu.
17. Elektronik Kaynaklar
18. Kubbealtı Lugatı https://www.google.com/search? q=kubbealt%C4%B1+lugat%C4%B1&oq=&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUqCQgAECMYJxjqAjIJCAAQIxgnGOoCMgkIARAjGCcY6gIyCQgCECMYJxjqAjIJCAMQIxgnGOoCMgkIBBAjGCcY6gIyCQgFECMYJxjqAjIJCAYQIxgnGOoCMgkIBxAjGCcY6gLSAQkxOTI5ajBqMTWoAgiwAgHxBXztWen5SepU&sourceid=chrome&ie=UTF-8 (Erişim Tarihi: 25.05.2026) Nişanyan Sözlük https://www.nisanyansozluk.com/kelime/terim (Erişim Tarihi: 25.05.2026)