Rıza Nur’da Dilin Biyopolitiği ve Sesbilig

Öz

Bu çalışma, Dr. Rıza Nur’un Türk Şiirbiligi ve Tanrıdağ dergisi ekseninde şekillenen dil vizyonunu, dilin biyopolitiğine ilişkin yaklaşımını ve sesbilgisi alanındaki görüş ve uygulamalarını incelemeyi amaç-lamaktadır. Nur, dili sadece kültürel bir miras değil, ırkın biyolojik bir uzantısı olarak konumlandırır. Geliştirdiği “anatomo-fizyolojik ses borusu” kuramıyla konuşma eylemini hançere ve ciğerlerin mekanik işleyişine dayandırır; bu bağlamda ünlü uyumunu dilin özgünlüğünü koruyan doğal bir savunma mekanizma-sı olarak görür. Çalışma, Nur’un tıp birikimini termino-loji inşasına aktararak ürettiği Türkbilig, Dilbilig, Sesbilig ve Hecebilig gibi milli kavramları ve seslerin anatomik bölgelere göre yeniden tasnifini analiz eder. Araştırmanın temel özgünlüğü, Türk Şiirbiligi eserinde kurgulanan teorik manifestonun, 1942’de yayımlanan Tanrıdağ dergisindeki “ayrı imla” disipliniyle nasıl somut bir uygulama alanına dönüştüğünü belgeleme-sidir. Nitel doküman analizi yöntemiyle hazırlanan bu çalışma, Rıza Nur’un anatomik bilgisini disiplinlerarası bir milli terminoloji anlayışına nasıl dönüştürdüğünü ortaya koymayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Tanrıdağ Dergisi
• Biyopolitik Dil
• Milli Istılah
• Sesbilig
• Hecebilig

The Biopolitics of Language and Sesbilig in Rıza Nur

Öz

This study aims to examine Dr. Rıza Nur's vision of language as articulated in Türk Şiirbiligi and Tanrı-dağ magazine, with particular emphasis on its trans-formation into a framework centered on the biopolitics oflanguage and phonology. Nur positions language not merely as a cultural heritage but as a biological exten-sion of race. Through his “anatomo-physiological voice pipe” theory, he anchors speech in the mechani-cal functions of the larynx and lungs; in this context, he views vowel harmony as a natural defense mecha-nism preserving the language's unique identity. The study analyzes Nur’s national concepts—such as Türkbilig, Dilbilig, Sesbilig and Hecebilig—produced by transferring his medical expertise into terminology construction and his reclassification of sounds based on anatomical regions. The primary originality of the research lies in documenting how the theoretical mani-festo in Türk Şiirbiligi transformed into a concrete application through the “distinct orthography” discipli-ne in the 1942 Tanrıdağ magazine. This study, based on qualitative document analysis, aims to demonstrate how Rıza Nur transformed his knowledge of anatomy into an interdisciplinary framework of national termi-nology.

Anahtar Kelimeler

• Tanrıdağ Magazine
• Biopolitical Language
• National Terminology
• Phonetics
• Prosody

Kaynakça

1. Avşar, Z. (2018). Türklük için yaşayıp ölen adam Dr. Rıza Nur ve Tanrıdağ dergisi. Uluslararası Medeniyet Çalışmaları Dergisi, 3(1), 45-77.
2. Birinci, A. (2008). Rıza Nur. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Cilt 35, ss. 65-66).
3. Boz, E. (2018). Türk dil bilgisi terminolojisinde çok terimlilik (çok adlılık) sorunu. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 7 (3), 1592-1603.
4. Eker, S. (2013). Modernleşme sürecinde Türkiye‟de terimbilim çalışmalarına genel bir bakış. Altaistics and Turkology, No. 1.
5. Girişen, N. (2020). Terminolojide tanım ve tanım çözümleme ölçütleri. Uluslararası Disiplinler Arası Dil Araştırmaları (DADA) Dergisi, 2020(1), 53-73.
6. Gökalp, Z. (1968). Türkçülüğün esasları. Varlık Yayınları.
7. Karademir, F. (2012). Türkçe ses bilgisindeki terim ve tasnif kargaşası üzerine. VI. Uluslararası Türk Dili Kurultayı Bildirileri (20-25 Ekim 2008, Ankara) (s. 2545-2563). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
8. Nur, R. (1942). Türk nasyonalizmi. Tanrıdağ, 1 (1), 4-6.https://l24.im/DIT3oG0

9. Nur, R. (1942). Türkçede ecnebi kelimeler. Tanrıdağ, 1 (6), 3-6. https://l24.im/9G6mA
10. Nur, R. (1942). Soyadları. Tanrıdağ, 1 (10), 3-6. https://l24.im/qFamSCT
11. Nur, R. (1942). Nâmık Kemal dolayısiyle Sadeddin Nüzhet’e cevap ve onu yeniden tenkid V. Tanrıdağ, 1 (7), 12-15. https://l24.im/1CEr6K
12. Nur, R. (1994). Türk tarihi (C. 12, ss. 342-413). İşaret Yayınları.
13. Nur, R. (2021). Türk şiirbiligi (G. D. Averbek ve A. Atik, Haz.). Ötüken Neşriyat.
14. Pekmen, H. B. (2023). Dr. Rıza Nur’un siyasi faaliyetleri (1908-1926) [Yayımlanmamış lisans bitirme tezi]. İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi.
15. Öztürk, H. ve Emiroğlu, A. (2024). Az bilinen bir sağlık bakanı Dr. Rıza Nur: Geleneksel araştırma. Türkiye Klinikleri Tıp Etiği-Hukuku-Tarihi Dergisi, 32(1), 19-27.
16. Zülfikar, H. (1991). Terim sorunları ve terim yapma yolları. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.