Türkçe Sesbilgisi Terminolojisinde Bir Kavram Sorunu: Derilme

Öz

Derilme, sözcük sonundaki ünsüz ve ünlünün bir önceki ünlüde erimesiyle uzun ünlü oluşturan bir ses olayıdır. Türkçe sesbilgisi çalışmalarında bu olgu; büzülme, ünsüz düşmesi ya da hece kaybı gibi farklı başlıklar altında ele alınmakta; bu olaya karşılık gelen derilme terimi ise alanyazında ya hiç yer bulmamakta ya da farklı anlamlarda kullanılmaktadır. Bu çalışmada derilme, sözcük sonundaki ünsüz ve ünlünün bir önceki ünlüde erimesiyle uzun ünlü oluşturan özgül bir ses olayı olarak tanımlanmış; büzülmeden hangi ölçütlerle ayrıldığı ortaya konmuştur. Eskişehir İli Ağızlarından derlenen verilerle bu ayrım örneklendirilmiş, derilmenin bağımsız bir terim olarak ağız çalışmalarındaki yeri tartışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Türkiye Türkçesi ağızları
• sesbilgisi
• terimbilim

Destekleyen Kurum

Araştırma herhangi bir kurum veya kuruluş tarafından desteklenmemiştir.

Etik Beyan

Bu makale için etik kurul izni alınmasına gerek yoktur. Araştırma ve yayın etiğine uygun hareket edilmiştir.

A CONCEPTUAL PROBLEM IN TURKISH PHONETIC TERMINOLOGY: DERİLME

Öz

In Turkish phonetics studies, the sound process invol-ving the erosion of a final syllable is treated under various headings such as büzülme, consonant drop, or syllable loss. The term derilme, which corresponds to this process, either does not appear in the literature or is used with different meanings. In this study, derilme is defined as a distinct phonetic process in which the consonant and vowel of the final syllable erode into the preceding vowel, producing a long vowel. The criteria by which it is distinguished from büzülme are identified. The distinction is exemplified with data from the dia-lects of Eskişehir Province, and the place of derilme as an independent term in dialect studies is discussed.

Anahtar Kelimeler

• Turkish dialects
• phonetics
• terminology

Destekleyen Kurum

This research was not supported by any institution or organization.

Etik Beyan

Ethics committee approval is not required for this article. Research and publication ethics have been followed.

Kaynakça

1. Aksan, D. (1978). Türkiye Türkçesi Gelişmeli Sesbilimi, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
2. Banguoğlu, T. (1995). Türkçenin Grameri, Ankara: TDK Yayınları.
3. Boz, E. (2001). Ünsüz düşme ve kaybolmalarında terim ve tasnif sorunu. Türk Dili, (600), 856–864.
4. Boz, E. (2022). Eskişehir ili ağızları. L. Karahan ve Ö. Ay (Ed.) Türkiye Türkçesi Ağızlarından Seçmeler içinde (ss. 325–358). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
5. Coşkun, V. (2015). Türkçenin Ses Bilgisi, İstanbul: Bilge, Kültür Sanat.
6. Crystal, D. (2008). A dictionary of linguistics and phonetics (6. bs.). Oxford: Blackwell.
7. Demircan, Ö. (2001). Türkçenin Ses Dizimi, İstanbul: Der Yayınları.
8. Efendioğlu, S. ve İşcan, A. (2010). Türkçe Ses Bilgisi Öğretiminde Ses Olaylarının Sınıflandırılması. A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi [TAED], (43), 121-143.

9. Eker, S. (2003). Çağdaş Türk Dili, Ankara: Grafiker Yayınları.
10. Ergin, M. (1990). Türk Dil Bilgisi, Ankara: Bayrak Yayınları.
11. Gülensoy, T. (2010). Türkçe El Kitabı, Ankara: Akçağ Yayınları. İmer, K., Kocaman, A. ve Özsoy, S. (2011). Dilbilim Sözlüğü. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
12. Karaağaç, G. (2013). Dil Bilimi Terimleri Sözlüğü, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
13. Korkmaz, Z. (1992). Gramer Terimleri Sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
14. Tseng, L. (2002). Türkiye Türkçesinde Orta Hece Düşmesi, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
15. Tuna, O. N. (1986). Türk Dilbilgisi (Fonetik-Morfoloji). İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Ders Notları.
16. Türkoluk, A. H. N. (2026). Türkiye Türkçesi ağızlarında 'büzülme'. Disiplinler Arası Dil Araştırmaları Dergisi, 54–71. https://doi.org/10.48147/dada.1860875
17. Üçok, N. (2007). Genel Fonetik, Ankara: Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Yayınları.
18. Vardar, B. (2002). Açıklamalı Dilbilim Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Multilingual Yayınları.
19. Yazıcı Ersoy, H. (2017). Türkçede ses düşmesi/hece kaynaşması problemi: Başkurt Türkçesi örneği. Dil Araştırmaları, (20), 35–48.