“Yutulma” Terimi Üzerine Bir Değerlendirme Çalışması

Öz

Kendi içinde yapısal bütünlüğü olan dil, konuşma yolu ile sürekli devinim içindedir ve burada gerçekleşen ses olayları bireysel bir tercih olarak algılanmayıp dilin zaman içinde geçirdiği değişimlerdir. Ses olaylarının adlandırılmasında Türkçe gramer kitapları ve akademik kitaplarda yer alan karmaşadan dolayı terim sorunları yaşandığı bilinen bir gerçektir; literatür taraması ünsüz düşmesi ve kaybolması için Türkçe gramer kitaplarında yer alan terimlerin farklı anlamlarda kullanıldığı ya da aynı olay için farklı terimin kullanıldığı ve ses olaylarının tasnifinde tutarsızlıklar yaşandığı görülmektedir. Bu çalışmada ağız araştırmalarında ele alınan “yutulma” teriminin tanımı ve örnekleri üzerinde durulacaktır. Önce terimle ilgili yapılmış tanımlar ve bu tanımların benzer ve farklı yönleri tespit edilecek, ardından mevcut terim ile ilgili verilmiş örnekler üzerinde durulacaktır. Örnekler dar bir alandan ziyade yutulmanın sebebinin daha sağlıklı anlaşılması açısından ulaşılabilen tüm örneklere ulaşılmaya çalışılacak ve elde edilen örneklerden hareketle örneklerine dair araştırmacıların bu konudaki görüşlerine de yer verilerek bu konu ile ilgili bir değerlendirme yapılacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Türkiye Türkçesi
• Anadolu ağızları
• sesbilim
• yutulma
• terim

An Analytıcal Study On The Term “elision”

Öz

Language, which has structural integrity in itself, is in constant motion through speech, and the sound events that occur here are not perceived as individual choices but as changes that the language undergoes over time. It is a known fact that term problems arise in naming sound phenomena due to the confusion found in Turkish grammar books and academic texts; literature review reveals that terms related to consonant deletion and loss in Turkish grammar textbooks are used with different meanings, or that different terms are used to describe the same phenomenon, and that there are inconsistencies in the classification of phonological phenomena. This study will focus on the definition and examples of the term “elision” as discussed in dialectological research. First, existing definitions of the term will be examined, and their similarities and differences will be identified; subsequently, the examples provided for this term will be analyzed. Rather than limiting the scope to a narrow field, an effort will be made to gather all available examples to facilitate a better understanding of the causes of swallowing. Based on the examples obtained, an evaluation of this topic will be conducted, incorporating the views of researchers on the matter.

Anahtar Kelimeler

• anatolian dialect
• phonology
• term
• elision

Kaynakça

1. Abdullah, K. A. (2021). A Comparative Phonological Study of Elision in Standard British English and Central Kurdish. International Journal of English Linguistics; S.11. 75-84.
2. Acar, E. (2012). Kastamonu ve yöresi ağızları (inceleme–metinler–sözlük) [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
3. Altunbıçak, İ. (2015). Birecik Ağzı (Giriş-İnceleme-Metinler-Sözlük), [Yüksek Lisans Tezi, Isparta]. YÖK Ulusal Tez Merkezi
4. Aydın, N. (2008). Kütahya Altıntaş Yöresi Ağzı (İnceleme, Metinler, Sözlük), [Yüksek Lisans Tezi, Kütahya]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
5. Banguoğlu, T (2000). Türkçenin Grameri. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
6. Boz, E. (2001). Ünsüz düşme ve kaybolmalarında terim ve tasnif sorunu. Türk Dili, (600), 856-864.
7. Boz, E. (2022 a). Afyonkarahisar ili ağızları. L. Karahan ve Ö. Ay (Ed.) Türkiye Türkçesi Ağızlarından Seçmeler içinde. (ss.77-108). Türk Dil Kurumu Yayınları.
8. Boz, E. (2022b). Diyarbakır ili ağızları. L. Karahan ve Ö. Ay (Ed.) Türkiye Türkçesi Ağızlarından Seçmeler içinde. (ss.217-252). Türk Dil Kurumu Yayınları.

9. Demir, N. (2010). Türkçede varyasyon üzerine. Türkoloji Dergisi, 17(2), 93–106.
10. Demirci, K. (2014). Türkoloji İçin Dilbilim Konular Kavramlar Teoriler, Ankara:Anı Yayıncılık.
11. Dinar, T. (2006). Başmakçı ve Dazkırı Ağzı. [Yüksek Lisans Tezi, Afyonkarahisar]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
12. Dinç, A. (2023). Trabzon ve Yöresi Ağızlarındaki Alıntı Kelimelerde Görülen Ses Olayları. Karadeniz Araştırmaları, XX/79, 661-682.
13. Dinçer Bahadır, Ş. (2022). Bergama Kozak yöresi ağzı. Erzurum: Fenomen Yayıncılık.
14. Doğan, M. (2012). Aksaray ve yöresi ağızları (inceleme–metinler–sözlük) [Doktora tezi, Erciyes Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
15. Doğru, F. (2022). Eskişehir İli Manav Ağızları. Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.
16. Ediskun, H. (1999). Türk Dilbilgisi, Sesbilgisi-Biçimbilgisi-Cümlebilgisi, İstanbul:Remzi Kitabevi
17. Erdoğan, F. (2007). Şuhut Yöresi ve Ağızları. [Yüksek Lisans Tezi, Afyonkarahisar]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
18. Ertürk, H. (2015). Artvin ili Yusufeli ilçesi Demirkent (Erkinis) köyü ağzı. [Yüksek Lisans Tezi, Muğla]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
19. Fromkin, V., Rodman, R., - Hyams, N. (2018). An introduction to language (11th ed.). Boston: Cengage Learning.
20. Karaağaç, G. (2012). Türkçenin Dil Bilgisi, Ankara: Akçağ Yayınları.
21. Korkmaz, Z. (2003). Türkiye Türkçesi grameri (Şekil bilgisi). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
22. Korkmaz, Z. (2003). Gramer Terimleri Sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
23. Kürüm, M. (2021). Bayburt ve yöresi ağızları (inceleme–metinler–sözlük) [Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
24. Özdil, E. (2019). Silivri Ağzı (Giriş-inceleme-metinler-sözlük) [Yüksek Lisans Tezi, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
25. Sebzecioğlu, T. (2016). Dilbilim Kavramlarıyla Türkçe Dilbilgisi, İstanbul: Kesit Yayınları.
26. Selvi, C. (2020). Türkiye Türkçesinde Ses Düşmeleri, Ankara: Sonçağ Akademi.
27. Tezcan, F. (2019). Şarkikaraağaç Ağzı. [Yüksek Lisans Tezi, Isparta]. YÖK Ulusal Tez Merkezi
28. Toklu, M. O. (2013). Dilbilime Giriş, Ankara: Akçağ Yayınları.
29. Türkmen, B. (2019). Anadolu Ağızlarında Ünsüz Düşmeleri. [Yüksek Lisans Tezi, Balıkesir]. YÖK Ulusal Tez Merkezi
30. Uysal, B. (2007). Dinar ve Evciler Yöresi Ağzı. [Yüksek Lisans Tezi, Kütahya]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
31. Üstün, M. (2008). Erzincan (Merkez) Ağzının Ses Bilgisi ve Söz Varlığı. [Yüksek Lisans Tezi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
32. Yalkın, A. O. (2013). Atabey Ağzı. [Yüksek Lisans Tezi, Isparta]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
33. Yapıcı, A. İ. (2013). Aydın ve yöresi ağızları (inceleme–metin–sözlük) [Doktora tezi, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
34. Yıkmış, S. (2015). Ağız Atlasları Hazırlama Yöntemleri ve Eskişehir İli Türkmen Ağızları. [Yüksek Lisans Tezi, Eskişehir]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
35. Yıldız, O. (2020). Burdur ili ağızlarının ortak karakteristik ses bilgisi özellikleri. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı – Belleten, 70, 169–192.
36. Zeybek, F.S. (2008). Bayat Köyleri Ağzı. [Yüksek Lisans Tezi, Afyonkarahisar]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.