Yapay Zekâ Kullanım Politikası

Dicle Akademi Dergisi, bilimsel yayıncılık süreçlerinde üretken yapay zekâ araçlarının kullanımına ilişkin şeffaflık, hesap verebilirlik, akademik dürüstlük, gizlilik ve yayın etiği ilkelerini esas alır. Bu politika; yazarların, hakemlerin, editörlerin ve yayın sürecine katkı sunan tüm tarafların yapay zekâ destekli araçları hangi sınırlar içinde kullanabileceklerini açıklamak amacıyla hazırlanmıştır.

Dicle Akademi Dergisi, yapay zekâ araçlarının bilimsel yayıncılıkta kullanımına ilişkin olarak COPE, WAME, ICMJE ve benzeri uluslararası yayın etiği kuruluşlarının temel yaklaşımlarını dikkate alır. Bu çerçevede yapay zekâ araçları hiçbir koşulda makale yazarı olarak gösterilemez. Çünkü yapay zekâ araçları çalışmanın bilimsel sorumluluğunu üstlenemez, çıkar çatışması beyanında bulunamaz, etik sorumluluk taşıyamaz, telif hakkı veya lisans anlaşmalarını yönetemez ve yayımlanan çalışmaya ilişkin hesap verebilirlik yükümlülüğünü yerine getiremez.

Bu politika kapsamında “yapay zekâ araçları”; ChatGPT, Gemini, Claude, Copilot ve benzeri büyük dil modelleri; metin, görsel, tablo, kod, çeviri, özetleme, kaynak tarama veya içerik üretimi yapabilen üretken yapay zekâ sistemleri ile benzer nitelikteki dijital araçları ifade eder.

1. Yazarlık ve Sorumluluk

Üretken yapay zekâ araçları yazar olarak gösterilemez. Dicle Akademi Dergisi’ne gönderilen çalışmaların tüm bilimsel içeriğinden, veri doğruluğundan, analizlerinden, kaynak kullanımından, yorumlarından, sonuçlarından ve etik uygunluğundan yalnızca insan yazarlar sorumludur.

Yazarlar, yapay zekâ araçları tarafından üretilen veya düzenlenen hiçbir içeriği kontrol etmeden, doğrulamadan ve bilimsel sorumluluğunu üstlenmeden makaleye dâhil edemez. Yapay zekâ tarafından üretilen içeriklerde hata, eksiklik, taraflılık, uydurma kaynak, yanlış atıf, intihal, veri güvenliği ihlali veya etik sorunlar bulunabileceğinden nihai sorumluluk yazar(lar)a aittir.

Yapay zekâ araçları; makalenin bilimsel argümanını, özgün yorumunu, veri üretimini, analiz sonuçlarını, tartışma bölümünü veya kaynakça içeriğini yazar sorumluluğunun yerine geçecek biçimde kullanılamaz.

2. Yazarlar İçin Yapay Zekâ Kullanımı

Yazarlar, makale hazırlama sürecinde üretken yapay zekâ araçlarından yararlanmışlarsa, bu kullanımı açıkça beyan etmekle yükümlüdür. Beyan, makalenin sonunda “Yapay Zekâ Kullanım Beyanı” başlığı altında verilmelidir.

Yapay zekâ araçları aşağıdaki amaçlarla sınırlı, yardımcı ve kontrollü biçimde kullanılabilir:

• Dil ve anlatım düzeltmesi,
• Yazım, imla ve dilbilgisi kontrolü,
• Çeviri desteği,
• Metnin biçimsel düzenlenmesi,
• Okunabilirliğin artırılması,
• Tablo, şekil veya özet düzenleme desteği,
• Kodlama veya istatistiksel analiz süreçlerinde yardımcı teknik destek.

Ancak bu kullanımlar, çalışmanın bilimsel içeriğinin ve akademik katkısının yapay zekâ tarafından üretildiği anlamına gelmez. Çalışmanın özgün fikri, araştırma tasarımı, yöntemi, verileri, analizleri, bulguları, yorumları ve sonuçları yazar(lar)ın akademik sorumluluğunda olmalıdır.

3. Beyan Zorunluluğu

Yazarlar, üretken yapay zekâ araçlarını kullandıkları durumlarda şu bilgileri açıkça belirtmelidir:

• Kullanılan yapay zekâ aracının adı,
• Kullanım amacı,
• Makalenin hangi aşamasında veya hangi bölümünde kullanıldığı,
• Yapay zekâ çıktısının yazarlar tarafından kontrol edilip edilmediği.

Yapay zekâ kullanımı yalnızca makale içinde değil, derginin talep ettiği etik beyan, çıkar çatışması veya yazar beyan formunda da belirtilmelidir. Beyan edilmeyen yapay zekâ kullanımı, yayın etiği ihlali olarak değerlendirilebilir.

Örnek beyan:

Yapay Zekâ Kullanım Beyanı: Bu çalışmanın hazırlanması sürecinde [araç adı], yalnızca dil düzenleme, yazım kontrolü ve okunabilirliğin artırılması amacıyla kullanılmıştır. Çalışmanın bilimsel içeriği, verileri, analizleri, yorumları ve sonuçları tamamen yazar(lar)ın sorumluluğundadır.

Yapay zekâ kullanılmamışsa şu beyan verilebilir:

Yapay Zekâ Kullanım Beyanı: Bu çalışmanın hazırlanmasında üretken yapay zekâ araçlarından yararlanılmamıştır.

4. Kabul Edilmeyen Kullanımlar

Dicle Akademi Dergisi aşağıdaki yapay zekâ kullanımlarını etik ihlal kapsamında değerlendirebilir:

• Makalenin tamamını veya bilimsel içeriğinin esaslı bir bölümünü yapay zekâ aracına yazdırmak,
• Yapay zekâ tarafından oluşturulan metni özgün insan emeği gibi sunmak,
• Yapay zekâ kullanımını beyan etmeden makaleye dâhil etmek,
• Sahte veri, sahte bulgu, sahte tablo, sahte görsel veya sahte kaynak üretmek,
• Var olmayan kaynakları gerçekmiş gibi kullanmak,
• Başka çalışmalardan alınmış fikirleri veya ifadeleri yapay zekâ aracılığıyla yeniden yazdırarak kaynak göstermeden kullanmak,
• Yapay zekâ aracılığıyla hakemlik veya editöryal süreci yanıltmaya çalışmak,
• Etik kurul onayı, veri toplama süreci veya analiz sonuçları hakkında gerçeğe aykırı içerik üretmek.

Bu tür durumların tespit edilmesi hâlinde dergi; yazarlardan açıklama isteme, düzeltme talep etme, makaleyi değerlendirme sürecinden çıkarma, ret kararı verme veya yayımlanmış makaleler için düzeltme/geri çekme süreci başlatma hakkını saklı tutar.

5. Kaynak, Atıf ve Doğruluk Sorumluluğu

Yapay zekâ araçları tarafından önerilen kaynaklar, atıflar, istatistiksel bilgiler, tarihsel bilgiler, hukuki bilgiler, kuramsal açıklamalar veya çeviri çıktıları yazarlar tarafından mutlaka kontrol edilmelidir.

Yazarlar, makalede kullanılan tüm kaynakların gerçek, erişilebilir, doğru ve ilgili olduğundan sorumludur. Yapay zekâ tarafından önerilen ancak gerçekte var olmayan veya içeriği desteklemeyen kaynakların kullanılması yayın etiği ihlali olarak değerlendirilebilir.

6. Görsel, Grafik, Tablo ve Veri Kullanımı

Yapay zekâ araçlarıyla görsel, grafik, tablo, şekil veya benzeri materyaller oluşturulmuşsa bu durum açıkça beyan edilmelidir. Bu tür içeriklerin telif hakkı, lisans durumu, veri doğruluğu ve etik uygunluğu yazar(lar)ın sorumluluğundadır.

Yazarlar, yapay zekâ aracılığıyla oluşturulan görsel veya grafiklerin yanıltıcı, manipülatif, gerçeğe aykırı veya telif hakkı ihlali oluşturacak nitelikte olmamasını sağlamakla yükümlüdür.

7. Hakemler İçin Yapay Zekâ Kullanımı

Hakemler, değerlendirmek üzere kendilerine gönderilen makaleleri, makale bölümlerini, tabloları, verileri, görselleri veya ek dosyaları üretken yapay zekâ araçlarına yükleyemez. Hakemlik süreci gizlilik esasına dayanır ve hakemler kendilerine gönderilen yayın içeriğini üçüncü taraflarla veya veri işleyen dijital sistemlerle paylaşamaz.

Hakemler, rapor yazımında yalnızca dil düzenleme amacıyla yapay zekâ araçlarından yararlanmışlarsa, bu kullanım makale içeriğinin gizliliğini ihlal etmeyecek şekilde sınırlı olmalıdır. Hakem değerlendirmesinin bilimsel kanaati, eleştirileri ve önerileri hakemin kendi uzmanlığına dayanmalıdır.

8. Editörler İçin Yapay Zekâ Kullanımı

Editörler, yayın sürecinde yapay zekâ araçlarından yalnızca yardımcı ve sınırlı amaçlarla yararlanabilir. Editöryal kararlar; kabul, ret, revizyon, hakem atama ve etik değerlendirme süreçleri bakımından yapay zekâ araçlarına devredilemez.

Editörler, yazarların ve hakemlerin gizliliğini korumakla yükümlüdür. Makale dosyaları, hakem raporları, yazar bilgileri veya editöryal yazışmalar gizliliği ihlal edecek şekilde yapay zekâ araçlarına yüklenemez.

9. İntihal, Benzerlik ve Etik İnceleme

Dicle Akademi Dergisi, yapay zekâ kullanımının intihal, veri uydurma, kaynak uydurma, tekrar yayın, haksız yazarlık veya etik dışı içerik üretimi gibi ihlalleri meşrulaştırmayacağını kabul eder. Yapay zekâ destekli hazırlanmış çalışmalar da derginin mevcut etik ilkeleri, yayın politikası, benzerlik kontrolü ve hakemlik süreçlerine tabidir.

Dergi gerekli gördüğü durumlarda yazarlardan yapay zekâ kullanımına ilişkin ek açıklama, kullanılan araç bilgisi, analiz süreci, veri dosyası, kod, kaynak doğrulaması veya düzeltme talep edebilir.

10. Politikanın Güncellenmesi

Üretken yapay zekâ teknolojileri ve akademik yayıncılık standartları hızla gelişmektedir. Bu nedenle Dicle Akademi Dergisi, yapay zekâ kullanım politikasını ulusal ve uluslararası yayıncılık ilkeleri, etik standartlar ve indeks kriterleri doğrultusunda güncelleme hakkını saklı tutar.

Yürürlük tarihi: 20 Mayıs 2026