Fiziksel Aktiviteye Katılımda Algılanan Engeller ile Fiziksel Aktiviteye Tutum Arasındaki İlişkinin İncelenmesi

Öz

Bu araştırmanın amacı, üniversite öğrencilerinin fiziksel aktiviteye katılımında algıladıkları engeller ile fiziksel aktiviteye yönelik tutumları arasındaki ilişkiyi incelemek ve bu ilişkide cinsiyet ile egzersiz sıklığının düzenleyici rolünü belirlemektir. Nicel araştırma yöntemlerinden korelasyonel desen kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini, bir devlet üniversitesinde öğrenim gören 389 öğrenci oluşturmaktadır. Veriler, “Fiziksel Aktiviteye Katılımda Algılanan Engeller Ölçeği” ve “Çocuk ve Gençlerde Fiziksel Aktivite Tutum Ölçeği”nin üniversite öğrencilerine uyarlanan formu ile toplanmıştır. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler, Pearson korelasyon analizi, çoklu regresyon ve Jamovi MedMod modülü ile düzenleyici (moderasyon) analizi kullanılmıştır. Bulgular, fiziksel aktivitede algılanan engellerin, fiziksel aktiviteye yönelik olumlu tutumu negatif, olumsuz tutumu ise pozitif ve anlamlı düzeyde yordadığını göstermiştir. Vücut imajı/fiziksel-sosyal anksiyete, yorgunluk/tembellik ve çevre/tesisler boyutlarının, tutum üzerinde anlamlı yordayıcılar olduğu bulunmuştur. Cinsiyetin, algılanan engeller ile olumsuz tutum arasındaki ilişkide düzenleyici etkisinin anlamlı olmadığı belirlenmiştir. Buna karşın, haftalık egzersiz sıklığının bu ilişkide anlamlı bir düzenleyici rol üstlendiği ve egzersiz sıklığı arttıkça algılanan engellerin olumsuz tutum üzerindeki etkisinin zayıfladığı görülmüştür. Sonuç olarak, fiziksel aktiviteye yönelik tutumların geliştirilmesinde psikososyal engellerin azaltılmasına ve egzersiz sıklığının artırılmasına yönelik bireyselleştirilmiş müdahalelerin önem taşıdığı söylenebilir.

Anahtar Kelimeler

• fiziksel aktivite,
• tutum,
• algılanan engeller,
• düzenleyiici

Kaynakça

1. Browne, M. W., and Cudeck, R. (1993). Alternative ways of assessing model fit. In: Bollen KA, Long, JS, editors. Testing Structural Equation Models. Newbury Park, CA: Sage Publications, s. 136–62.
2. Brownson, R. C., Baker, E. A., Housemann, R. A., Brennan, L. K., and Bacak, S. J. (2001). Environmental and policy determinants of physical activity in the United States. American Journal of Public Health, 91(12), 1995-2003.
3. Carlin, A., Perchoux, C., Puggina, A., Aleksovska, K., Buck, C., Burns, C., and Boccia, S. (2017). A life course examination of the physical environmental determinants of physical activity behaviour: a “Determinants of Diet and Physical Activity” (DEDIPAC) umbrella systematic literature review. PloS One, 12(8), 1-26.
4. Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G., ve Büyüköztürk, Ş. (2012). Sosyal Bilimler İçin Çok Değişkenli SPSS Ve LİSREL Uygulamaları. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
5. Dunlop, P. M. (2006). Active Employees! Exploring The Relationship Between Job Characteristics, Perceived Constraints And Participation in Leisure-Time Physical Activity (Master's Thesis, The University Of North Carolina At Chapel Hill).
6. Fraenkel, J. L., Wallen, N. E., and Hyun, H. H. (2012). How to design and evaluate research in education (8th ed.). McGraw Hill: New York.
7. Gómez-López, M., Gallegos, A. G., and Extremera, A. B. (2010). Perceived barriers by university students in the practice of physical activities. Journal of Sports Science and Medicine, 9(3), 374.
8. Guthold, R., Stevens, G. A., Riley, L. M., & Bull, F. C. (2018). Worldwide trends in insufficient physical activity from 2001 to 2016: a pooled analysis of 358 population-based surveys with 1· 9 million participants. The lancet global health, 6(10), e1077-e1086.

9. Heesch, K. C., and Mâsse, L. C. (2004). Lack of time for physical activity: perception or reality for African American and Hispanic women? Women & Health, 39(3), 45-62.
10. Işıkgöz, E., Esentaş, M., ve Şahin, H. M. (2018). Beden eğitimi ve spor alanında öğrenim gören öğrencilerin fiziksel aktivite mekân seçimini ve fiziksel aktiviteye katılımını etkileyen faktörlerin incelenmesi. İnönü Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 5(1), 21-32.
11. Ji, Y., Herriges, J. A., and Kling, C. L. (2016). Modeling recreation demand when the access point is unknown. American Journal of Agricultural Economics, 98(3), 860-880.
12. Juniu, S. (2000). Downshifting: Regaining the essence of leisure. Journal of Leisure Research, 32(1), 69-73.
13. Koçak, F. (2017). Leisure constraints and facilitators: Perspectives from Turkey. European Journal of Physical Education and Sport Science, 3(10), 32-48.
14. Kolbaşı, E. N., Van Der Veer, P., and Birinci, T. (2023). The validity and reliability of the turkish version of self-perceived barriers for physical activity questionnaire. Evaluation & the Health Professions, 01632787231182681.
15. Kline, R. B. (2016). Principle and Practice of Structural Equation Modelling (4. Ed.). New York, NY: The Guilford Press.
16. Masmanidis, T., Gargalianos, D., and Kosta, G. (2009). Perceived constraints of Greek university students’ participation in campus recreational sport programs. Recreational Sports Journal, 33, 150-166.
17. Orhan, B. E., Karadağ, B., Astuti, Y., and Aydın, Y. (2024). The relationship between enjoyment of physical activity and perceived barriers to participating in physical activity. International Journal of Human Movement and Sports Sciences, 12(3), 471-482.
18. Pearson, Q. M. (2008). Role overload, job satisfaction, leisure satisfaction, and psychological health among employed women. Journal of Counseling and Development, 86, 57.
19. Rebar, A. L., Gardner, B., and Verplanken, B. (2020). Habit in exercise behavior. In Handbook of Sport Psychology (s. 986-998).
20. Robinson, A., and Lewis, V. (2016). Social physique anxiety: an exploration of influence on sporting confidence and participation. Journal of Applied Biobehavioral Research, 21(1), 46-59.
21. Rosselli, M., Ermini, E., Tosi, B., Boddi, M., Stefani, L., Toncelli, L., and Modesti, P. A. (2020). Gender differences in barriers to physical activity among adolescents. Nutrition, Metabolism and Cardiovascular Diseases, 30(9), 1582-1589.
22. Sabiston, C. M., Pila, E. V., Vani, M., and Thogersen-Ntoumani, C. (2019). Body image, physical activity, and sport: A scoping review. Psychology of Sport and Exercise, 42, 48-57.
23. Sallis, J. F., and Owen, N. (1998). Physical activity and behavioral medicine. SAGE Publications.
24. Seçer, İ. (2015). SPSS ve LİSREL İle Pratik Veri Analizi: Analiz ve Raporlaştırma. Anı Yayıncılık: Ankara.
25. Simonton, K., Mercier, K., Centeio, E., Barcelona, J., Phillips, S. and Garn, A. C. (2021). Development of Youth Physical Activity Attitude Scale (YPAAS) for elementary and middle school students. Measurement in Physical Education and Exercise Science, 25(2), 110-126.
26. Sørensen, M., and Gill, D. L. (2008). Perceived barriers to physical activity across Norwegian adult age groups, gender and stages of change. Scandinavian Journal of Medicine and Science in Sports, 18(5), 651-663.
27. Tabachnick, B. G., and Fidell, L. S. (2007). Using Multivariate Statistics (5th ed.). Pearson Education, Allyn & Bacon, Inc.
28. Tappe, K., Tarves, E., Oltarzewski, J., and Frum, D. (2013). Habit formation among regular exercisers at fitness centers: An exploratory study. Journal of Physical Activity and Health, 10(4), 607-613.
29. Teixeira, P. J., Carraça, E. V., Markland, D., Silva, M. N., & Ryan, R. M. (2012). Exercise, physical activity, and self-determination theory: a systematic review. International journal of behavioral nutrition and physical activity, 9(1), 78.
30. Uyhan, O., Tabak, E. Y., Devrilmez, M., Devrilmez, E., ve Özer, Ö. (2023). Çocuk ve gençlerde fiziksel aktivite tutum ölçeğinin türkçe geçerlik ve güvenirliği. Beden Eğitimi ve Spor Araştırmaları Dergisi, 15(1), 19-34.
31. Vural, R. A., Akyol, B. ve Gündoğdu, K. (2017). İlkokul öğrencilerinin okula aidiyet, okul atmosferi, iklimi ve müdürlerin öğretimsel liderlik becerilerinin incelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi (KEFAD), 18, 291-311.
32. Wasson, J. H. (2014). Regular exercise is strongly associated with anticipated success for reducing health risks. The Journal of Ambulatory Care Management, 37(3), 273-276.
33. Zaragoza, J., Generelo, E., Julián, J. A., and Abarca-Sos, A. (2011). Barriers to adolescent girls' participation in physical activity defined by physical activity levels. The Journal of Sports Medicine and Physical Fitness, 51(1), 128-135.
34. Zartaloudi, A., and Christopoulos, D. (2021). Social physique anxiety and physical activity. European Psychiatry, 64(S1), S759-S759.