Araştırma Makalesi

Molla Sadrâ’da İlâhî Zât İle Sıfatları Arasındaki İlişki

Sayı: 12 4 Ağustos 2026
PDF İndir
TR EN

Molla Sadrâ’da İlâhî Zât İle Sıfatları Arasındaki İlişki

Öz

Molla Sadrâ, ontolojiden epistemolojiye kadar uzanan geniş bir alanda ilâhî sıfatlar problemini ele alır ve Hikmet-i Müteâliye ekolünün ilkeleri temelinde zât ve sıfatlar ilişkisinin niteliǧini yeniden inşa eder. Molla Sadrâ, rasyonel yargılarla ilâhî sıfatların bilinebileceǧini ve hatta ilâhî zâtın mukaddes kitaplarda zikredilmeyen diǧer kemâlî sıfatlarla da niteleneceǧini ifade eder. Ona göre ilâhî zâtın birçok tecellisi vardır ve bu tecellilerin her birinin kendine uygun bir isim ve sıfatı bulunmaktadır. Ancak bu sıfatlar, zât dışında zâta eklenmiş nitelikler deǧil, zâtın bizzat kendisidir. Bu durumu o, “ilâhî zât sıfatlarıyla özdeştir” şeklinde formüle eder. Molla Sadrâ’nın bu problemi ele alışının temel amacı, ilâhî zâtın basitliǧini/yalınlıǧını koruyarak sıfatların zât dışında müstakil gerçeklikler olmadıǧını; aksine zâtın farklı idrak ediliş biçimleri ve varlıǧın çeşitli tezahürleri olduǧunu temellendirmektir. Bu makalenin önemi, zâtta birlik ile çokluk arasındaki ilişkiyi yeniden yorumlayarak metafiziksel ve teolojik bir ilkeyi çözme girişiminde yatmaktadır. Molla Sadrâ’nın ulaştıǧı sonuç, ilahî zat ile sıfatlar arasında gerçek bir ayrım bulunmadıǧı, sıfatların zatın aynısı olduǧu, fakat insan zihninin bu birliǧi çokluk halinde kavradıǧıdır. Bu yaklaşım, tevhidi derinleştirerek Allah’ta her türlü ontolojik çokluǧu reddederken sıfatların anlamını korur ve klasik kelâmın sıfatları reddeden ve sıfatları zâttan ayıran iki uç yaklaşımını aşmayı hedefler.

Anahtar Kelimeler

islam felsefesi, İlâhî Zât, İlâhî Sıfatlar, Zât Sıfat İlişkisi, Molla Sadrâ

Etik Beyan

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduǧu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiǧi beyan olunur(Sedat Baran).

Kaynakça

  1. Ahmedvend, Maruf Ali. Rabıte-i Zât ve Sıfat-ı İlâhî. Kum: İntişârât-ı Bustan-ı Kitap, 1389/2011.
  2. Bozkurt, Ömer. “Zat-Sıfat İlişkisi Konusunda İbn Rüşd’ün Eş’arîlere Yönelik Eleştirileri”. Uluslararası İmam Eş’arî ve Eş’arîlik Sempozyumu Bildirileri. ed. Cemalettin Erdemci- Fadıl Ayğan. Cilt 1/7–48. Siirt: Siirt Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2014.
  3. Cemşidimehr, Ferdin - Rahmetî, Seyyid Mehdi. “Tevkifiyet-i Esma ve Sıfat-ı İlahi Der Endişeyi İbn Hazm Kurtubî ve Molla Sadrâ”. Felsefe ve Kelam-ı İslami 50/2 (2022/2023): 261–279.
  4. Cevadî Amulî, Abdullah. Rahika-i Maktum. Kum: İntişârât-ı İsra, 1399/2021.
  5. Cevadî Amulî, Abdullah. Tefsir-i Muzuiye Kur’an-ı Kerim: Tevhid Der Kur’an. Kum: İntişârât-ı İsra, 1389/2011.
  6. Cûrcanî, Seyyid Şerif. Şerhu’l-Mevâkıf. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1419/1999.
  7. Dehkanî, Muhsin. Furuğ-i Hikmet: Şerh-i Nihâyetü’l-Hikme. Kum: İntişârât-ı Defter-i Tebligât-ı İslâmî, 1388/2009.
  8. Dinânî, Gulam Hüseyin İbrahimî. Esma ve Sıfat-ı Hakk. Tahran: İntişârât-ı Vezâret-i Ferheng ve İrşâd-ı İslamî, 1392/2013.
  9. Dinânî, Gulam Hüseyin İbrahimî. Kavâid-i Küllî Felsefi Der Felsefe İslamî. Tahran: İntişârât-ı Pejûheşgâh-ı Ulûm-i İnsânî ve Mütâlaât-i Ferhengî, 1380/2001.
  10. Eş‘arî, Ebü’l-Hasan. el-İbâne ʿan Uṣûli’d-Diyâne. Beyrut: Dâru’n-Nefais, 1414/1994.

Kaynak Göster

APA
Baran, S. (2026). Molla Sadrâ’da İlâhî Zât İle Sıfatları Arasındaki İlişki. Danisname Beşeri ve Sosyal Bilimler Dergisi, 12, 97-124. https://doi.org/10.5281/zenodo.21763572
AMA
1.Baran S. Molla Sadrâ’da İlâhî Zât İle Sıfatları Arasındaki İlişki. Danisname. 2026;(12):97-124. doi:10.5281/zenodo.21763572
Chicago
Baran, Sedat. 2026. “Molla Sadrâ’da İlâhî Zât İle Sıfatları Arasındaki İlişki”. Danisname Beşeri ve Sosyal Bilimler Dergisi, sy 12: 97-124. https://doi.org/10.5281/zenodo.21763572.
EndNote
Baran S (01 Ağustos 2026) Molla Sadrâ’da İlâhî Zât İle Sıfatları Arasındaki İlişki. Danisname Beşeri ve Sosyal Bilimler Dergisi 12 97–124.
IEEE
[1]S. Baran, “Molla Sadrâ’da İlâhî Zât İle Sıfatları Arasındaki İlişki”, Danisname, sy 12, ss. 97–124, Ağu. 2026, doi: 10.5281/zenodo.21763572.
ISNAD
Baran, Sedat. “Molla Sadrâ’da İlâhî Zât İle Sıfatları Arasındaki İlişki”. Danisname Beşeri ve Sosyal Bilimler Dergisi. 12 (01 Ağustos 2026): 97-124. https://doi.org/10.5281/zenodo.21763572.
JAMA
1.Baran S. Molla Sadrâ’da İlâhî Zât İle Sıfatları Arasındaki İlişki. Danisname. 2026;:97–124.
MLA
Baran, Sedat. “Molla Sadrâ’da İlâhî Zât İle Sıfatları Arasındaki İlişki”. Danisname Beşeri ve Sosyal Bilimler Dergisi, sy 12, Ağustos 2026, ss. 97-124, doi:10.5281/zenodo.21763572.
Vancouver
1.Sedat Baran. Molla Sadrâ’da İlâhî Zât İle Sıfatları Arasındaki İlişki. Danisname. 01 Ağustos 2026;(12):97-124. doi:10.5281/zenodo.21763572