Determining Taftāzānī’s madhhab: Insights after the Decline Paradigm

Öz

Modern scholarship has largely rejected the decline paradigm, allowing for the evaluation of the Islamic intellectual tradition on its own terms. Rather than viewing the commentary tradition as a sign of decline, scholars have sought to understand the different literary genres and their functions. However, a gap has emerged between the insights gained from works published in Anglo-Saxon languages and those published in Arabic and Turkish. This paper presents insights from recent works published in the Muslim World on the commentary tradition, focusing on the concept of taqrīr and how it helps to solve an issue regarding the debate surrounding Saʿd al-Dīn al-Taftāzānī’s madhhab in fiqh and kalām. The conclusion of the investigation argues that al-Taftāzānī should be considered an Ashʿarī in kalām and Shāfiʿī in fiqh based on a careful reading of his works in the context of the commentary tradition.

Anahtar Kelimeler

• Commentary tradition
• Taftāzānī
• taqrīr
• madhhab
• fiqh
• kalām

Teftâzânî’nin Mezhebini Belirleme: Gerileme Paradigmasından Sonraki Anlayışlar

Öz

Modern araştırmalar, gerileme paradigmasını büyük ölçüde reddederek İslâm entelektüel geleneğinin kendi terimleriyle değerlendirilmesine olanak sağlamıştır. Âlimler, şerh geleneğini bir gerileme işareti olarak görmek yerine farklı edebî türleri ve işlevlerini anlamaya çalışmışlardır. Ancak, Anglo-Sakson dillerinde yayımlanan eserlerden elde edilen bilgiler ile Arapça ve Türkçe yayımlanan eserler arasında bir boşluk ortaya çıkmıştır. Bu makale, takrîr kavramına ve bu kavramın Sa‘düddîn et-Teftâzânî’nin fıkıh ve kelâmdaki mezhebini çevreleyen tartışmalarla ilgili bir meseleyi çözmeye nasıl yardımcı olduğuna odaklanarak, İslâm dünyasında şerh geleneği üzerine yayınlanan son çalışmalardan görüşler sunmaktadır. Araştırmanın sonucu, Teftâzânî'nin eserlerinin şerh geleneği bağlamında dikkatli bir şekilde okunmasına dayanarak, onun kelâmda Eşʿarî, fıkıhta ise Şâfiî olarak kabul edilmesi gerektiğini savunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Şerh geleneği
• Teftâzânî
• Takrîr
• Mezhep
• Fıkıh
• Kelam

Kaynakça

1. al-Taftazanî, Sa'd al-Dîn. Sharh al-'aqâ’id al-nasafiyya. Damascus: Dar al-Taqwa, 2020. google scholar
2. ---. Tahdhib al-mantiq wal-kalâm. Kuwait: Dar al-Diya’, 2017. google scholar
3. ---. Sharh al-Maqâşidfi 'ilm al-kalâm. Cairo: Dar Mrath al-Nubuwwa, 2022. google scholar
4. ---. Sharh al-Maqâşid. Beirut: 'Âlam al-Kutub, 1998. google scholar
5. ---. Ni'am al-sawâbigh fi sharh al-Nawâbigh. İstanbul: Dar al-Lubab, 2018. google scholar
6. ---. Sharh Taşrif al-'îzzi. Jeddah: Dar al-Minhaj 2011. google scholar
7. ---. al-Mukhtaşar: Sharh Talkhiş al-miftâh. Damascus: Dar al-Taqwa, 2021. google scholar
8. ---. Sharh Talkhiş al-miftâh. İstanbul: Dar al-Lubab, 2022. google scholar

9. ---. Sharh Miftâh al-' ulum. Damascus: Dar al-Taqwa, 2022. google scholar
10. ---. Irshâd al-hâdi. Jeedah: Dar al-Bayan al-'Arabiyya, 1985. google scholar
11. ---. Hâshiya Taftâzâm 'alâ al-Kashshâf. Halab: Markaz Jaylanî lil-Buhuth, 2021. google scholar
12. ---. Sharh al-Risâla al-Shamsiyyafi tahrir qawâ'id al-mantiqiyya. Kuwait: Dar al-Diya’, 2022. google scholar
13. ---. Sharh al-Shamsiyya. Amman: Dar al-Nur, 2016. google scholar
14. ---. Tahdhib al-mantiq wal-kalâm. Kuwait: Dar al-Diya’, 2017. google scholar
15. ---. al-Fatâwâ al-hanafiyya. Karachi: Dar al-Kutub, 2020. google scholar
16. ---. Sharh al-talwih 'alâ al-Tawdih. Beirut: al-Maktaba al-'Aşriyya, 2009. google scholar
17. ---. Mukhtaşar al-Muntahâ al-uşuli wa 'alayhi majmu'a hawâshin. Amman: Dar al-Nur, 2020. google scholar
18. ---. Sharh al-Shamsiyya. Amman: Dar al-Nur, 2016. google scholar
19. ---. Sharhâ al-muhaqqiq al-Dawwâni waMullâ 'AbdAllah al-Yazdi 'alâ Tahdhib al-mantiq. Kuwait: Dar al-Diya’, 2014. google scholar
20. Ahmed, Asad Q. and Larkin, Margaret. “The Hashiya and İslamic İntellectual History”, Oriens 41, 3-4 (2013): 213-216. google scholar
21. Akkuş, Mustafa and Zeki, İzzetullah. Timur’un âlimlerle ilişkileri. Selçuk Üniversitesi Selçuklu Araştırmaları Dergisi (2019): 227-244. google scholar
22. al-Bakri, Hamzeh. Uslub al-taqrir fi rasâ’il Ibn Kamâl Bâshâ, in Kemalpaşazade Felsefe-Din- google scholar
23. Edebiyat Araştırmaları, ed. Murat Demirkol, Yusuf Şen, Hayriye Özlem Sürer, Ahmet Şehit Tuna (Ankara: Fecr, 2022), vol 2, 250-265. google scholar
24. Çağlayan, Harun. “Şerhu’l-Akâid ve Kelâmî Değeri Üzerine Bir Deneme,” in: Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 14 / 14 (Aralık 2018): 15-43. google scholar
25. Çelik, Yüksel, Sa’düddîn Teftâzânî İle Seyyid Şerif Cürcânî’nin İlmî Münazaraları ve Yankıları, Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, vol. 1, no. 1, 170-183, 2015. google scholar
26. El-Rouayheb, Khaled. The Development of Arabic Logic (1200-1800) (Basel: Schwabe Verlage, 2019. google scholar
27. Qalish, Diya' al-Dîn. Taftâzöm wa ara’uhu al-balâghiyya. Damascus: Dar al-Nawadir, 2010. google scholar
28. İbiş, Fatih. “Bir Felsefî Kelâm Klasiği Olarak Şerhu’l-Makâsıd,” in: Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi 14 (2018): 383-400. google scholar
29. ---. “Bir Cümlenin İzini Sürmek: Şerhu’l-Akâid Hâşiyelerinde Kelam-Felsefe İlişkisi,” in: Pamukkale Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 4 (2017 ): 134-152. google scholar
30. Ibn al-'Imad, 'Abd al-Hayy. Shadharat al-dhahab f akhbar min dhahab. Beirut: Dar Ibn Kathîr, 2008. google scholar
31. Ibn Kamal Basha,Masa’il al-ikhtilaf bayna al-asha'ira wal-mâturîdiyya (Amman: Dar al-Fath, 2009) Ibn Khaldun: The Muqaddima (New Jersey 2006). google scholar
32. al-Isfahanî, Mahmud b. 'Abd al-Rahman. Tasdıd al-qawa' id. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı İslam Araştırmaları Merkezi, 2020. google scholar
33. Madelung, Wilfred, “al-Taftazanî”, in: Encyclopaedia of Islam, Second Edition, Edited by: P. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel, W.P. Heinrichs. google scholar
34. ---. “At-Taftazanî und die Philosophie”, in: LogikundTheologie. Leiden, The Netherlands: Brill, 2005. google scholar
35. Mastjîzadeh, 'Abd Allah b. 'Uthman. Ijtima' al-bahrayn f bayan al-ikhtilaf al-sa'dayn. Cairo: Dar al-Ihsan, 2019. google scholar
36. Nabhan, Kamal 'Arafat. 'Abqanyatu al-'arab fi al-ta’ lif. Kuwait: Wizarat al-Awqaf wal-Shuun al-Islamiyya, 2015. google scholar
37. Özen, Şükrü. “Teftâzânî”, TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/ google scholar
38. Rosenthal, Franz: The Technique and Approach of Muslim Scholarship. In: Analecta Orientalia,. Rom: Pontificium Institutum Biblicum, 1947, 64. google scholar
39. Şensoy, Sedat. “Şerh”, TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/serh#1 Shaykhzadeh, 'Abd al-Rahîm b. 'Alî. Nazm al-fara’ id wa jam' al-fawa’ id. Egypt, 1317 AH. Taşköprüzade, Ahmad b. Mustafa. Miftah al-Sa'ada (Beirut: Dar al-Kutub al-'Ilmiyya, 1985), vol 1, 192. google scholar
40. Topuzoğlu, Tevfik Rüştü. “Haşiye”, TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/hasiye google scholar
41. Walid A. Saleh, “The Hashiya of Ibn al-Munayyir (d. 683/1284) on al-Kashshaf of al-Zamakhsharî”. google scholar
42. In Books and Written Culture ofthe Islamic World. Leiden, The Netherlands: Brill, 2015. 87-88. google scholar
43. ----, “Marginalia and Peripheries: A Tunisian Historian and the History of Qur'anic Exegesis,” in Numen 58 (2011). google scholar
44. Wisnovsky, Robert. “Towards a Genealogy of Avicennism”, Oriens 42, 3-4 (2014): 323-363. google scholar
45. Würtz, Thomas. “Der frühe Sa'd ad-Dîn at-Taftazanî als maturîditischer Autor,” in Rationalitat in der Islamischen Theologie. Band I: Die klassische Phase, ed. Maha El Kaisy-Friemuth, Reza Hajatpour and Mohammed Abdel Rahem. Berlin: De Gruyter 2019. google scholar
46. ----, Islamische Theologie im 14. Jahrhundert: Auferstehungslehre, Handlungstheorie und Schöpfungsvorstellungen im Werk von Sa'd ad-Din at-Taftazani (Berlin, Boston: De Gruyter, 2016). google scholar