Concealment and Disclosure of Love in Classical Poetry -A Comparative Study of Arabic and Turkish Poetry-

Öz

When classical Arabic and Turkish poetry is viewed from a broad perspective, these two important representatives of Muslim literature in the East share many similarities in terms of poetic meter and verse forms, literary genres, and themes. This research focuses on the theme of “concealment and disclosure of love,” which is one of the most common subjects on which Arab and Turkish poets write. We aim to shed light on classic Arabic and Turkish poets and the similarities between their poetry in this work. According to the narratives, the lover (poet) hides his love because he fears being condemned. However, the fire of love that burns in his heart causes him all kinds of problems, and the secret of love that he hides becomes apparent, sometimes through tears, sometimes through heartache, and sometimes through physical weakness and yellowness of the face (fever). Despite the fear of being exposed, this state of the lover who betrays himself has been the subject of many poems, and the signs by which poets reveal their secret state of love have been compared to a whistleblower in both literary traditions.

Anahtar Kelimeler

• Arabic language and eloquence
• Comparative literature
• Platonic love
• Hiding love
• Revealing love

Klasik Şiirde Aşkın Gizlenmesi ve İfşası -Arap ve Türk Şiiri Arasında Karşılaştırmalı Bir Çalışma-

Öz

Klasik Arap ve Türk şiirine geniş bir perspektiften bakıldığında, Müslüman Doğu edebiyatının bu iki önemli temsilcisinin gerek vezin ve nazım şekilleri gerekse edebî türler ve temalar noktasında birçok müştereğe sahip olduğu görülür. Edebiyat tarihçileri Arap ve Türk şiiri arasındaki şekil ve muhteva benzerliklerine dikkat çekse de bu iki şiir geleneğinin sahip olduğu müşterekler günümüz karşılaştırmalı edebiyat çalışmaları kapsamında henüz istenen seviyede ele alınıp aydınlatılmış değildir. Bu bağlamda klasik dönem Arap-Türk şiiri sahasında yapılacak mukayeseli tematik çalışmalar için bir fikir ve yöntem sunmayı amaçlayan bu araştırma, Arap ve Türk şairlerinin üzerinde en çok kalem oynattığı konulardan biri olan “aşkın gizlenmesi ve ifşası” temasına odaklanmakta ve bu tema özelinde klasik Arap ve Türk şiiri arasındaki benzerliklere ışık tutmayı amaçlamaktadır. Klasik Arap ve Türk şiirindeki yaygın anlatılara göre âşık kınanmaktan korktuğu için aşkını gizlemekte, kalbinde yanan aşk ateşi ona türlü sıkıntılar yaşatmakta ve sakladığı aşk sırrı bazen gözyaşları bazen gönül yangını, bazen âh u enîn bazen de zayıflık ve beniz sarılığıyla aşikâr olmaktadır. İfşa edilmekten korkmasına rağmen kendi kendini ele veren âşığın bu hâli, çok sayıda şiire konu olmuş, aşk sırrını ortaya seren alametler her iki edebî gelenekte de birer ispiyoncuya teşbih edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Arap dili ve belagati
• Karşılaştırmalı edebiyat
• Platonik aşk
• Aşkın gizlenmesi
• Aşkın ifşası

Kaynakça

1. Akkuş, Mehmet. “Arap ve Türk Edebiyatında Dinî Edebiyatın Müşterekleri”. ed. Yalçın Yaman. 271-280. İzmir: Sütun Yayınları, 2012. google scholar
2. Arlı, Halime. Hüsn-i Hat Levhalarında Edebî Hikemî Muhtevâ (Türkçe Levhalar). Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans, 2021. google scholar
3. Armutlu, Sadık. Klasik Arap, Fars ve Türk Edebiyatı İncelemeleri. 2 Cilt. İstanbul: Kesit, 1. Basım, 2021. google scholar
4. Bâcûrî, İbrâhim b. Muhammed el-. el-Bürde bi-şerhi’l-Bâcûrî. thk. Yusuf Ali Büdeyvî. 1 Cilt. Dımaşk: Dâru Menâbi‘i’n-Nûr, 1. Basım, 2004. google scholar
5. Bilkan, Ali Fuat. Nâbî’nin Türkçe Dîvânı. Gazi Üniversitesi, Doktora, 1993. google scholar
6. Çorak, Reyhan. Klasik Edebiyat’ta Sevgilide Göz, Kirpik ve Kaş Üzerine Benzetmeler. Ankara: Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans, 2002. google scholar
7. Dabbî, Muhammed b. Ahmed b. Hasen ed-. Dîvânü’s-Sanevberî. thk. İhsân Abbâs. 1 Cilt. Beyrut: Dâru Sâdır, 1. Basım, 1998. google scholar
8. Derman, M. Uğur. Türk Hat San’atından Seçmeler. 1 Cilt. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları, 1. Basım, 2017. google scholar

9. Durmaz, Gülay. Divan Şiirinde Rind ve Zahid Çekişmesi. Bursa: Bursa Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora, 2003. google scholar
10. Ensârî, Müslim b. el-Velîd el-. ŞerhuDîvâniSarî'i’l-Gavânî. thk. Sâmî ed-Dehhân. 1 Cilt. Kahire: Dâru’l-Me‘ârif, 3. Basım, 1985. google scholar
11. Erol, Erdoğan. Sükkerî -Hayatı, Edebî Kişiliği ve Divanı-. 1 Cilt. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayını, 1. Basım, 1994. google scholar
12. Halman, Talât Sait. Türk Edebiyatı Tarihi 1. 4 Cilt. İstanbul: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2. Basım, 2007. google scholar
13. Hillî, Ebü’l-Mehâsin Safiyyüddîn Abdülazîz b. Serâyâ el-. Dîvânü Safiyyiddîn el-Hillî. 1 Cilt. Beyrut: Dâru Sâdır, ts. google scholar
14. İbn Manzûr, Ebü’l-Fazl Cemâlüddîn Muhammed b. Mükerrem. Lisânü’l-‘Arab. 15 Cilt. Beyrut: Dâru Sâdır, 3. Basım, 1993. google scholar
15. İbn Ma‘tûk, Şihâbuddîn el-Mûsevî. Dîvânü İbn Ma‘tûk. thk. Sa‘îd eş-Şertûnî. 1 Cilt. Beyrut: el-Matba‘atü’l-Edebiyye, 1885. google scholar
16. İbn Münkız, Ebü’l-Hâris Müeyyidüddevle Necmüddîn Üsame. Dîvânü Üsame b. Münkız. thk. Ahmed Bedevî - Hâmid Abdülmecîd. 1 Cilt. Beyrut: ‘Âlemü’l-Kütüb, 2. Basım, 1983. google scholar
17. İbn Nümeyr, Ebü’n-Nedâ Hassân. Dîvânü ‘Arkale el-Kelbî. thk. Ahmed el-Cündî. Beyrut: Dâru Sâdır, 1992. google scholar
18. İbnü’l-Ahnef, Ebü’l-Fazl el-‘Abbâs. Dîvânü’l-‘Abbâs b. el-Ahnef. nşr. Antuvân Na‘îm. 1 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Cîl, 1. Basım, 1995. google scholar
19. İbnü’l-Hatîb, Ebû Abdillâh Zü’l-vizâreteyn Lisânüddîn Muhammed. Dîvânü Lisâniddîn İbni’l-Hatîb. thk. Muhammed Miftâh. 2 Cilt. Dârülbeyzâ: Dâru’s-Sekâfe, 1. Basım, 1989. google scholar
20. İbnü’l-Verdî, Zeynüddîn. Dîvânü İbni’l-Verdî. thk. Abdülhamîd Hindâvî. 1 Cilt. Kahire: Dâru’l-Âfâki’l-‘Arabiyye, 1. Basım, 2006. google scholar
21. Kâtib, Ebü’l-Heysem Hâlid b. Yezîd el-. Dîvânü Hâlid el-Kâtib. thk. Kârîn Sâdır. 1 Cilt. Dımaşk: Menşûratü Vizâreti’s-Sekâfe, 2006. google scholar
22. Köprülü, M. Fuat. Türk Edebiyatı Tarihi. 1 Cilt. İstanbul: Ötüken, 2. Basım, 1980. google scholar
23. Mengi, Mine. Eski Türk Edebiyatı Tarihi. 1 Cilt. Ankara: Akçağ, 25. Basım, 2018. google scholar
24. Mütenebbî, Ebü’t-Tayyib el-. Dîvânü’l-Mütenebbî. 1 Cilt. Beyrut: Dâru Beyrût, 1983. google scholar
25. Pala, İskender. Ansiklopedik Divan Şiiri Sözlüğü. 1 Cilt. İstanbul: L&M Yayınları, 9. Basım, 2002. google scholar
26. Sıbt İbnü’t-Te‘âvîzî, Ebü’l-Feth Muhammed. Dîvânü Sıbt İbnü’t-Te‘âvîzî. thk. D. S. Margoliouth. 1 Cilt. Mısır: Matba‘atü’l-Müktetaf, 1903. google scholar
27. Şah İsmail. Hatâyî Dîvânı. haz. Muhsin Macit. 1 Cilt. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 1. Basım, 2017. google scholar
28. Şensoy, Sedat. “Sıbt İbnü’t-Teâvîzî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 37/88-89. İstanbul: TDV Yayınları, 2009. google scholar
29. Top, Yılmaz. “Şiirin Ankâ’sı Şirâzî Molla Hüseyin (ö. h.1023-1025/ 1614-1616)’in Gazelleri”. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi 11/11 (01 Aralık 2013), 237-272. https://doi.org/10.15247/dev.188 Yılmaz, Nevin. Abbasî İhtilâli’nde Türkler. Sakarya: Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans, 2007. google scholar
30. Yüksel, Yahya. “Divan Şiirinde Para Birimlerinin Gerçek Anlamı Dışında Kullanımı”. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi 3/1 (30 Nisan 2019), 75-95. https://doi.org/10.34083/akaded.543128 google scholar
31. Bâkî Dîvânı. haz. Sabahattin Küçük. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1. Basım, 1994. google scholar
32. Dîvânü Ebî Nüvâs. thk. Behcet Abdülgafûr el-Hadîsî. 1 Cilt. Abu Dabi: Dâru’l-Kütübi’l-Vataniyye, 1. Basım, 2010. google scholar
33. Fâtih Dîvânı ve Şerhi. haz. Muhammet Nur Doğan. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 1. Basım, 2014. google scholar
34. Fuzûlî Dîvânı. haz. Abdülhakim Kılınç. 1 Cilt. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 1. Basım, 2021. google scholar
35. Hayâlî Bey Dîvânı. thk. Ali Nihat Tarhan. 1 Cilt. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Yayınları, 1945. google scholar
36. Mesîhî Dîvânı. haz. Mine Mengi. 1 Cilt. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, 2020. google scholar
37. Muhibbî Dîvânı. haz. Kemal Yavuz - Orhan Yavuz. 2 Cilt. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 1. Basım, 2016. google scholar
38. Murâdî Dîvânı. haz. H. Ahmet Kırkkılıç. 1 Cilt. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 1. Basım, 2015. google scholar
39. Nedîm Dîvânı. haz. Muhsin Macit. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü, 2017. google scholar