Din Pedagojisinin Eleştirisi ve Pratik Bir Metafizik Olarak Din Eğitiminin İmkânı

Öz

Batı’da 19. Yüzyılda kurulan din eğitimi biliminin Türkiye’de tarihi yakın zamanda, 1980’lerde başlamıştır. Din eğitimi bilimi, uygulamada İslam dininin eğitimi olduğu için dini ilimlerle yakın bir bağının olmasına rağmen asıl olarak insan bilimleri kategorisinde yer alırken bilimsellik ilkesini eğitim biliminden almaktadır. Bu çalışmanın amacı, yapısal özellikleri itibariyle pedagojik olan din eğitimi biliminin pratik bir metafizik olarak güncellenmesinin imkân ve koşullarını ele almaktır. Pratik bir metafizik, özne kipliklerini araştırma konusu yaparak insanın anlam arayışının ürünü olan bütün söylemleri ve söylemsel olmayan oluşumları kendinde birleştirmektedir. İslam düşünce geleneğinde ilimlerin naklî ve aklî ilimler olarak ikiye ayrılması, ilimlerle kurumsallaşma arasındaki bağın zayıflığı ve hatta uygulamayla ilgili bir ilim olmasına rağmen fıkhın ahlak ve siyasete olan zayıf ilgisi, bir toplumsallıkta özneleşmenin genel genel imgesiyle ilgili bir bilimin\söylemin ne denli önemli olduğunu göstermektedir ki pratik bir metafizik olarak din eğitimi, bu bakımdan söz konusu imgenin söylemsel ve söylemsel olmayan koşullarını inceleyerek imgenin birlikli halini ortaya çıkarmaktadır. Çalışma doküman analiziyle yürütülmüştür. İki bölümden oluşan çalışmanın ilk bölümünde din pedagojisinin eleştirel bir okuması yapılmış, ikinci bölümde pratik bir metafizik olarak din eğitiminin genel özellikleri açıklanmıştır. Pratik bir metafizik olarak din eğitimi, eğitimin anlamında köklü bir dönüşüm önermekte; doğa bilimleri, insan bilimleri ve din bilimleriyle yeterince incelenmemiş ilişkiyi olduğu kadar eğitim faaliyetlerini tarihsel insan imgesinin yapısallığında ele almaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Din Eğitimi
• Pedagoji
• Pratik Bir Metafizik
• Dindarlık
• Dindarlık Kipliği

A Critique of Religious Pedagogy and the Possibility of Religious Education as a Practical Metaphysics

Öz

While the science of religious education was established in the 19th century in the West, its more recent history commenced in Türkiye in the 1980s. Though the science of religious education has a close connection with religious sciences due to being the education of the Islamic religion in practice, it originally falls under the category of human sciences and takes its scientific principle from educational sciences. The purpose of this study is to discuss the possibility and conditions of reforming the science of religious education, which characterized by its pedagogical nature, into a practical metaphysics. Practical metaphysics unifies all discourses and non-discursive formations that arise from humanity’s pursuit of meaning by focusing on the modality of subject as its topic of research. How the Islamic intellectual tradition divides sciences into two categories (i.e., the traditional and the rational sciences), the weakness of the link between sciences and institutionalization, and even fiqh’s limited interest in ethics and politics despite being a practical science show how important having a scientific discourse about the general image of subjectivity in a sociality is. In addition, religious education as a practical metaphysics can play a crucial role in this context by exploring both the discursive and nondiscursive conditions of this concept, ultimately revealing the unity of this image. The study is based on a document analysis and consists of two sections. The first section provides a critical assessment of religious pedagogy, while the second section elucidates the general characteristics of religious education as a practical metaphysics, which proposes a profound transformation in the meaning of education by addressing the inadequately studied relationship among the natural sciences, the human sciences, and the religious sciences and by addressing educational activities within the structural nature of the historical image of human beings.

Anahtar Kelimeler

• Religious Education
• Pedagogy
• Religious Education as a Practical Metaphysics
• Religiosity
• Religiosity Modality

Kaynakça

1. Agamben, Giorgio. Infancy and History: Essays on the Destruction of Experience. Translated by Liz Heron. London and New York: Verso, 1993. google scholar
2. Altaş, Nurullah. Din Eğitimi. Ankara: Nobel Akademi Yayınları, 2022. google scholar
3. Apaydın, Yasin. Metafiziğin Meselesini Temellendirmek: Tecrid Geleneği Bağlamında Umur-ı Amme Sorunu. İstanbul: Endülüs Yayınları, 2019. google scholar
4. Aristotle. Metaphysics. Translated by Richard Hope. Michigan: The University of Michigan Press, 1968. google scholar
5. Armaner, Neda. Din Psikolojisine Giriş. Vol 1. Ankara: Ayyıldız Matbaası, 1980. google scholar
6. Aydın, Muhammet Şevki. Din Eğitimi Bilimi. Kayseri: Kimlik Yayınları, 2021. google scholar
7. Bacon, Francis. The New Organon. Edited by Lisa Jardine and Michael Silverthorne. Cambridge: Cambridge University Press, 2000. google scholar
8. Bayraklı, Bayraktar. İslam’da Eğitim: Batı Eğitim Sistemleriyle Mukayeseli. İstanbul: Bayraklı Yayınları, 2009. google scholar

9. Benveniste, Emile. Problems in General Linguistics. Translated by Elizabeth Meek. Miami: University of Miami Press, 1971. google scholar
10. Bilgin, Beyza. Eğitim Bilimi ve Din Eğitimi. Ankara: Ankara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Yayınları, 1988. google scholar
11. Bilgin, Beyza, and Mualla Selçuk. Din Öğretimi Özel Öğretim Yöntemleri: Kavramlar, Araç-Gereç, Yöntemler, İlkeler, Uygulama, Plânlama. Ankara: Gün Yayıncılık, 1999. google scholar
12. Birand, Kamuran. “Dinin Mahiyeti Üzerine.” İlahiyat Fakültesi Dergisi 6, no. 1-4 (1957): 120-34. google scholar
13. Cebeci, Suat. Din Eğitimi Bilimi ve Türkiye’de Din Eğitimi. Ankara: Akçağ Yayınları, 2005. google scholar
14. Commission. The Mejelle. Translated by C. R. Tyser, D.G. Demetriades and Ismail Haqqı Efendi. Lahore: Law Publishing Company, 1980. google scholar
15. Çapçıoğlu, İhsan, and Fatma Kenevir. “Türkiye’de Din Sosyolojisinin Kurumsallaşması Sürecinde Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi.” İslâmi İlimler Dergisi 12, no. 1 (2017): 43-72. google scholar
16. Demir, Osman. Kelâm’da Nedensellik: İlk Dönem Kelâmcılarında Tabiat ve İnsan. İstanbul: Klasik Yayınları, 2015. google scholar
17. Descartes, Rene. Meditations on First Philosophy. Translated by John Cottingham. Cambridge: Cambridge University Press, 2003. google scholar
18. Dilthey, Wilhelm. The Formation of the Historical World in Human Sciences: Selected Works Volume III. Edited by Rudolf A. Makkreel and Frithjof Rodi. New Jersey: Princeton University Press, 2002. google scholar
19. Doğan, Recai. “Prof. Dr. Beyza Bilgin ve Din Eğitimine Katkıları.” Dini Araştırmalar 23, no. 58 (2020): 27-50. google scholar
20. Egemen, Bedi Ziya. Din Psikolojisi. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1952. google scholar
21. Elkind, David. “The Origins of Religion in the Child.” Review of Religious Research 12, no. 1 (1970): 35-42. google scholar
22. Foucault, Michel. Lectures on the Will to Know. Translated by Graham Burchell. New York: Palgrave Macmillan, 2013. google scholar
23. ———. “Power and Knowledge.” In The Japan Lectures: A Transnational Critical Encounter, edited by John Rajchman. New York: Routledge, 2023. google scholar
24. ———. “Prison Talk.” In Power/Knowledge: Selected Interviews and Other Writings 1972-1977, edited by Colin Gordon, translated by Colin Gordon, Leo Marshal, John Mepham and Kate Soper. New York: Pantheon Books, 1980. google scholar
25. ———. Security, Territory, Population. Translated by Graham Burchell. New York: Palgrave Macmillan, 2007. google scholar
26. ———. The Archaeology of Knowledge. Translated by A. M. Sheridan Smith. New York: Pantheon Books, 1972. google scholar
27. ———. The Order of Things: An Archaeology of the Human Sciences. London and New York: Routledge, 2002. google scholar
28. Fowler, James W. Stages of Faith: The Psychology of Human Development and the Quest for Meaning. San Francisco: Harper Row, 1981. google scholar
29. Goldman, Ronald. Religious Thinking from Childhood to Adolescence. New York: Routledge, 1964. google scholar
30. Gümüş, Süleyman. “Değerler Eğitimi.” In Modern Dünyada Çocukluk ve Çocuk Eğitimi: Temalar, Tartışmalar, Kuramlar, edited by Süleyman Gümüş and Z. Şeyma Altın. Ankara: Nobel Akademi Yayınları, 2022. google scholar
31. ———. Din Okuryazarlığının Doğuşu: Modern Dindar Öznenin Soykütüğüne Giriş. İstanbul: DBY Yayınları, 2023. google scholar
32. ———. “Din Pedagojisinin Doğuşu.” In Modern Dünyada Çocukluk ve Çocuk Eğitimi: Temalar, Tartışmalar, Kuramlar, edited by Süleyman Gümüş and Z. Şeyma Altın. Ankara: Nobel Akademi Yayınları, 2022. google scholar
33. Habermas, Jürgen. On the Logic of the Social Sciences. Translated by Shierry Weber Nicholsen and Jerry A. Stark. Cambridge and Massachusetts: The MIT Press, 1988. google scholar
34. ———. The Theory of Communicative Action. Translated by Thomas McCarthy. Vol 1. Boston: Beacon Press, 1984. google scholar
35. Harms, Ernest. “The Development of Religious Experience in Children.” American Journal of Sociology 50, no. 2 (1944): 112-22. google scholar
36. Haşlakoğlu, Oğuz. Felsefece. Ankara: Hece Yayınları, 2021. google scholar
37. ------. Platon Düşüncesinde Tekhne: Sanat ve Felsefenin Ortak Kökeni Üzerine Bir Değerlendirme. Bursa: Sentez Yayınları, 2016. google scholar
38. Hegel, G.W.F. The Science of Logic. Translated by George di Giovanni. Cambridge: Cambridge University Press, 2010. google scholar
39. Hobbes, Thomas. De Cive or The Citizen. Edited by Sterling P. Lamprecht. New York: Appleton-Century-Crofts Inc., 1949. google scholar
40. ———. Leviathan. Edited by Edwin Curley. Indianapolis: Hackett Publishing Company, 1994. google scholar
41. Hume, David. A Treatise of Human Nature. New York: Barnes&Noble, 2005. google scholar
42. Ibn 'Arabi. Fuşuş al-Hikam. Translated by Binyamin Abrahamov. New York: Routledge, 2015. google scholar
43. Kant, Immanuel. The Science of Right. Translated by W. Hastie. Radford: A&D Publishing, 2009. google scholar
44. Koç, Yalçın. Harf ve Nazariyat. İstanbul: Cedit Neşriyat, 2021. google scholar
45. ———. Theogonia’nın Esasları: Genesis Nazariyatı Üzerine Bir İnceleme. İstanbul: Cedit Neşriyat, 2010. google scholar
46. ———. Theologia’nın Esasları: Felsefe’nin ve Teoloji’nin Nazariyatı Üzerine Bir İnceleme. İstanbul: Cedit Neşriyat, 2008. google scholar
47. Locke, John. The Second Treatise on Civil Government. New York: Prometheus Books, 1986. google scholar
48. Mart, Ömer Hilmi. Eğitim Ruhbilimi. Vol. 2. Ankara: Milli Eğitim Basımevi, 1949. google scholar
49. McInerny, D. Q. Natural Theology. Elmhurst Pa: Priestly Fraternity of St. Peter, 2005. google scholar
50. Mcluhan, Marshall. Understanding Media. New York: McRaw-Hill Book Company, 1964. google scholar
51. Montesquieu, Charles. The Spirit of the Laws. Translated by Anne M. Cohler, Basia Carolyn Miller, and Harold Samuel Stone. Cambridge: Cambridge University Press, 1989. google scholar
52. Oğuz Haşlakoğlu: Platon Okumaları 8, 2017. https://www.youtube.com/watch?v=8h6And-3ga4. google scholar
53. Oğuz Haşlakoğlu: Platon Okumaları 14, 2017. https://www.youtube.com/watch?v=HxkfEYSEmmo. google scholar
54. Özdoğan, Öznur. “Kendini Gerçekleştirme Açısından İnsan-Din İlişkisi.” Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 37 (1997): 359-64. google scholar
55. Parmenides. The Fragmentd of Parmenides. Translated by Richard Mckirahan. Las Vegas: Parmenides Publishing, 2009. google scholar
56. Pazarlı, Osman. Din Psikolojisi. Ankara: Remzi Kitabevi, 1968. google scholar
57. Piaget, Jean. Biology and Knowledge: An Essay on the Relations between Organic Regulations and Cognitive Processes. Translated by Beatrix Walsh. Chicago: The University of Chicago Press, 1971. google scholar
58. ———. The Child’s Conception of the World. Translated by Joan Tomlinson and Andrew Tomlinson. New York: The Humanities Press, 1951. google scholar
59. ———. The Psychology of Intelligence. Translated by Malcolm Piercy and D.E. Berlyne. Oxfordshire: Routledge, 2005. google scholar
60. Plato. Meno. Edited by R.S. Bluck. Cambridge: Cambridge University Press, 1961. google scholar
61. ———. Philebus in Plato’s Philebus. Translated by Donald Davidson. London and New York: Routledge, 2013. google scholar
62. ———. The Republic. Edited by G. R. F. Ferrari and Tom Griffith. Cambridge: Cambridge University Press, 2018. google scholar
63. Platon. The Timaeus of Plato in Plato’s Cosmology. Translated by Francis Macdonald Cornford. Indianapolis and Cambridge: Hackett Publishing Company, 1997. google scholar
64. Polkinghorne, John. Faith, Science and Understanding. New Haven: Yale University Press, 2000. google scholar
65. Rousseau, Jean-Jacques. On the Social Contract. Translated by Donald A. Cress. Indianapolis: Hackett Publishing Company, 1983. google scholar
66. Searle, John R. Speech Acts: An Essay in the Philosophy of Language. Cambridge: Cambridge University Press, 1970. google scholar
67. Spinoza, Benedic de. Ethics: Proved in Geometrical Order. Translated by Michael Silverthorne and Matthew J. Kisner. Cambridge: Cambridge University Press, 2018. google scholar
68. Tosun, Cemal. Din Eğitimi Bilimine Giriş. Ankara: Pegem Akademi Yayınları, 2021. google scholar
69. Watkins, Chris, and Peter Mortimore. “What Do We Know? Early Childhood Pedagogy”. In Understanding Pedagogy and Its Impact on Learning, edited by Peter Mortimore. London: Paul Chapman, 1999. google scholar
70. Yaran, Cafer Sadık. “Natural Theology in Christianity and Islam: Is There a Common Core?” On Dokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 11, no. 11 (1999): 35-54. google scholar