Arap Şiirinde Trablusgarp Savaşı’nın Yansıması ve İsmail Sabrî’nin “Harbu Trâblus” Adlı Kasidesinin Tahlili

Yıl 2025, Cilt: 36 Sayı: 1, 119 - 142, 09.05.2025

Fuat Daş

https://doi.org/10.26650/di.2025.36.1.1428780

Öz

Osmanlı Devleti’nin Batılı devletlerle son dönemlerinde yaptığı savaşlar Arap dünyasını oldukça etkilemiştir. Özellikle toplumsal ve siyasal konulara duyarsız kalmayan Arap şairler, Osmanlının gerçekleştirdiği bu savaşlara divanlarında önemli yer vermişlerdir. Arap şairlerin bu savaşlar arasında en fazla dikkat çektiği Osmanlı Devleti ile İtalya arasında gerçekleşen Trablusgarp Savaşı’dır. Genel itibarıyla şairlerin gözünde bu savaş, Batının İslam dünyasına yaptığı bir sömürge girişimi olarak değerlendirilip mutlak surette Osmanlıya destek vermelerine sebep olmuştur. Mısırlı şair İsmail Sabrî de şairlik hayatı boyunca Osmanlı yönetimine ilgisiz kalmasına rağmen bu savaş üzerine şiirler kaleme alarak hem İtalya’ya tepkisini göstermiş hem de Osmanlıya desteğini beyan etmiştir. Bu çalışmayla Trablusgarp Savaşı’nın Arap şiirinde yansımaları ele alınmış ve bu bağlamda İsmail Sabrî’nin “Harbu Trâblus” adlı kasidesi değerlendirilmiştir. Söz konusu kaside mümkün olduğunca beyit beyit tahlil edilmiş ve şairin kaside boyunca dikkat çektiği konular, savaşa dair hem Batı dünyasına hem de İslam alemine vermek istediği mesajlar, savaşla ilgili düşünceleri beyan edilmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Arap edebiyatı , Arap şiiri , İsmail Sabrî , Osmanlı savaşları , Trablusgarp Savaşı

Reflection of the Tripoli War in Arabic Poetry and Analysis of İsmail Sabri’s Qasida Called “Harbu Trâblus”

Öz

The wars that the Ottoman Empire engaged in with Western states in its last periods greatly affected the Arab world. Especially Arab poets, who were not insensitive to social and political issues, gave an important place to these wars of the Ottoman Empire in their divans. The war that Arab poets particularly emphasized among these conflicts was the Tripoli War between the Ottoman Empire and Italy. Generally, in the eyes of the poets, this war was accepted as a colonial attempt by the West to the Islamic world, and this caused these poets to absolutely support the Ottomans. Although Egyptian poet İsmail Sabri remained indifferent to the Ottoman rule throughout his poet career, he wrote poems about this war, both showing his reaction to Italy and declaring his support for the Ottoman Empire. In this study, the reflections of the Tripoli War in Arabic poetry were discussed and, in this context, İsmail Sabri’s qasida called “Harbu Trâblus” was evaluated. The mentioned qasida has been analyzed verse by verse, attempting to highlight the themes that the poet emphasizes throughout the qasida. The poet’s messages regarding the war, addressed to both the Western world and the Islamic community and his thoughts about the war, have been articulated.

Anahtar Kelimeler

Arabic literature , Arabic poetry , İsmail Sabri , Ottoman wars , Tripoli War

Kaynakça

• Artuç, Nevzat. “Trablusgarp Savaşı’ndan Millî Mücadele’ye Türk-Senusi İlişkileri.” Tarih ve Gelecek Dergisi, 8 (2022): 283-298. google scholar
• Ayyıldız, Esat. “Mısırlı Şair İsmail Sabri Paşa (Şeyhu’ş-Şu‘Arâ’) ve Onun Neo-Klasik Şairliği.” Ed. Adil Geybulla, Mehmet Ilkım. Adana: Ispec International Congress On Multidisciplinary Studies, 588-593, 2021. google scholar
• Beydilli, Kemal. “Trablusgarp Savaşı.” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (TDVİA), Ek-2. 606-609, Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2019. google scholar
• Canatan, Yaşar. “Türk-Arap İlişkileri ve Trablusgarp Savaşı.” International Social Sciences Studies Journal, 7 (2021): 4377-4381. google scholar
• Çiftsüren, Arzu. “Trablusgarp Savaşı’nın Urdu Şiirine Yansıması.” Şarkiyat Mecmuası, 41 (2022): 39-60. google scholar
• Dayf, Şevkî. el-Edebu’l-Arabiyyu’l-MuaşırfiMısr. Kahire: Dâru’l-Me'ârif. 1961. google scholar
• Dessûkî, Ömer.fî’l-Edebi’l-Hadîs. Kahire: Dâru’l-Fikr, 1973. google scholar
• Er, Rahmi. “İsmâil Sabri Paşa”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (TDVİA), 23/120-121, İstanbul: TDV Yayınları, 2001. google scholar
• Fehmî Paşa, Kalîni. Vâcibü’l-Vefâ: el-Emîr Ömer Tosun Hayâtuhû Âsâruhû A’mâluhû. Kahire: Matâbi’ Kosta Tomas ve Şürekâhu, 1944. google scholar
• İbnü’l-Fakîh. Kitabü’l-Büldan. Thk, Yusuf el-Hâdî. Lübnan: Âlimu’l-Kutub, 1996. google scholar
• İbrahim, Hâfız. Divân Hafız İbrahim. Beyrut: Dâru’l-'Avde, 1937. google scholar
• İlkbahar, Demet. “1911-1912 Trablusgarb Savaşı ve Osmanlı Kamuoyu.” Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi, 2009. google scholar
• İzzeddin, Yusuf. eş-Şi'ru’l-Irâkiyyu’l-Hadîs ve Eseru’t-Tayyârâti s-Siyasiyye ve’l-'İctima 'iyye fîhi. Bağdat: Matba'atu Es'ad, 1960. google scholar
• el-Kerbelâ’î, Ebû’l-Mehâsin. Divân Ebî’l-Mehâsin el-Kerbelâ’î. Necef: 'Amîdu Cem'iyyeti’r-Râbıtati’l-Edebiyyeti, 1964. google scholar
• Kurtcephe, İsrafil. “Osmanlı Parlamentosu ve Türk-İtalyan Savaşı (1911-1912).” Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, 5 (1994): 235-258. google scholar
• Lutskiy, Borisoviç. Arap Ülkelerinin Yakın Tarihi ‘16. Yüzyıldan 20. Yüzyıla’. Çev. Turan Keskin. İstanbul: Yordam Kitap, 2011. google scholar
• Macar, Oya Dağlar. “Hilal-i Ahmer Cemiyeti’nin Kurumsal Tarihinde Önemli Bir Deneyim: Trablusgarp Savaşı (1911-1912).” Belleten, 81 (2017), 947-986. google scholar
• Mendûr, Muhammed. Muhâdarât ‘anİsmâ’îlSabrî. Windsor: Hindâvî, 2019. google scholar
• el-Muhâmî, Abbâs el-Azzâvî. Tarîhu ’l-Irâk beyne İhtilâleyn ‘el- Ahdu’l- Usmâniyyu’l-Ahîr 18721917. Lübnan: Dâru’l-'Arabiyye li’l-Mevsuât, 1956. google scholar
• Rizzitano, Umberto. “Ismâ’il Şabrî Pasha”. The Encyclopaedia of İslam, 4/194-195. Leiden: E. J. Brill, 1997. google scholar
• er-Rusâfî, Ma'rûf. Divânu Ma 'rûfer-Rusâfi. Kahire: Müessetu Hindâvî, 2010. google scholar
• Sabrî İsmail. Divân İsmail Sabrî. Kahire: Hindâvî, 2017. google scholar
• Stoddard, Lothrop. Hâdiru’l-Âlemi’l-İslâmi. Çev. Agag Noueihed. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1973. google scholar
• Şefîk Paşa, Ahmed. Müzekkerâtî fîNışfi Karnin. Mısır: Matb'atu’l-Mısr, 1936. google scholar
• Şevkî, Ahmed. eş-Şevkiyât. Kahire: Müessetu Hindâvî, 2012. google scholar
• Şıvgın, Hale. Trablusgarp Savaşı ve 1911-1912 Türk-İtalyan İlişkileri. II. Baskı. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi, 2006. google scholar
• Tevfik, Necîb. İsmâ'îl Sabrî Bâşâ, Şeyhu’ş-Şu'arâ’: Hayâtuhu ve Eseruhu fî’l-Edeb ve fî Aşrihi, 1854-1923. Kahire: el-Hey’etu’l-Mışriyyetu’l-’Âmme li’l-Kitâb, 1985. google scholar
• Tuzcu, Kemal. “Mısırlı Neo-Klâsik Şairler.” Nüsha Şarkiyat Araştırmaları Dergisi, 5 (2002):107-126. google scholar
• el-Umrân, Abdulaziz. el-Vahdetu’l-İslâmiyyetu fî’ş-Şi'ri’l-Arabi’l-Hadîs. Riyad: el-Ubikân li’n-neşr, 1982. google scholar
• Ürün, Ahmet Kâzım. Modern Arap Edebiyatı. Konya: Çizgi Kitabevi Yayınları, 2015. google scholar
• el-Va’ilî, İbrahim. “eş-Şi'ru’l-Irâkî ve Harbu Trâblus.”, y.y., (1964), 191-220. google scholar
• ez-Zehrânî, Abdullah b. İbrahim. “eş-Şi'r ve Hurûbu’l-Hilâfeti’l-'Usmâmyyeti.” Doktora Tezi, Ummu’l-Kurâ Üniversitesi, 1991. google scholar