Dinî Yönelim ile Yapay Zekâya Yönelik Tutumlar Arasındaki İlişkide Eleştirel Düşünmenin Aracı Rolünün İncelenmesi

Öz

Yaşadığımız çağın en önemli icadı olarak kabul edilen yapay zekâ teknolojisi bireysel ve toplumsal yaşamı kolaylaştırırken sahip olduğu üstün donanım ve öğrenme yetenekleriyle de insanlığı hayrete düşürmektedir. Diğer taraftan yapay zekâ teknolojisinin dijital çağda, insanı ve toplumu dönüştürücü güç olarak konumlandırılmaya çalışılması yalnızca mesleklerin geleceği, mahremiyet, güvenlik alanlarındaki tartışmaları değil felsefi, etik ve dini sorgulamaları da beraberinde getirmektedir. Bu nedenle yapay zekâya yönelik tutumların dindarlık bağlamında incelenmesi önem arz etmektedir. Buradan yola çıkarak araştırmanın temel amacı, dini yönelim ile yapay zekâya yönelik tutumlar arasındaki ilişkide eleştirel düşünmenin aracılık rolünü incelemek olarak belirlenmiştir. Araştırmanın örneklem grubunu 18-77 yaş aralığında 231 katılımcı oluşturmuştur. Araştırma verileri; Sosyodemografik Bilgi Formu, İçsel Dinî Motivasyon Ölçeği (İDMÖ), Yapay Zekâya Yönelik Genel Tutum Ölçeği (YZYGTÖ) ve Marmara Eleştirel Düşünme Eğilimleri Ölçeği (MEDEÖ) kullanılarak toplanmıştır. Verilerin analizinde SPSS 22.0 programı kullanılmış, aracılık modeli ise Process Macro v4.0 eklentisi yardımıyla test edilmiştir. Analizler sonucunda içsel dinî motivasyonun, yapay zekâya yönelik pozitif tutumlar üzerinde eleştirel düşünmenin kanıt arama alt boyutunun aracılık etkisi incelendiğinde standartlaştırılmamış dolaylı etkinin anlamlı olduğu bulunmuştur (B=,0492; CI [,0048; ,1083]). Sonuç olarak eleştirel düşünmenin kanıt arama alt boyutunun, içsel dinî motivasyon ile yapay zekâya yönelik pozitif tutumlar arasındaki ilişkide aracılık rolünün olduğu tespit edilmiştir. 

Anahtar Kelimeler

• Dinî yönelim
• Yapay zekâ
• Eleştirel düşünme
• Aracı rol
• Din psikolojisi

Examining the Mediating Role of Critical Thinking in the Relationship Between Religious Orientation and Attitudes Towards Artificial Intelligence

Öz

Regarded as the most significant invention of our era, artificial intelligence (AI) technology not only facilitates individual and social life but also astonishes humanity with its advanced capabilities and learning potential. On the other hand, positioning AI as a transformative force for individuals and society in the digital age has sparked not only debates concerning the future of professions, privacy, and security but also philosophical, ethical, and religious inquiries. Therefore, examining attitudes towards artificial intelligence within the context of religiosity is of critical importance. Based on this premise, the primary aim of the present study is to investigate the mediating role of critical thinking in the relationship between religious orientation and attitudes towards artificial intelligence. The study sample consisted of 231 participants between the ages of 18 and 77. Data were collected using the Sociodemographic Information Form, the Intrinsic Religious Motivation Scale, the General Attitudes Towards Artificial Intelligence Scale, and the Marmara Critical Thinking Dispositions Scale. The data were analysed using SPSS 22.0, and the mediation model was tested using the Process Macro v4.0 plugin. The analysis revealed that the unstandardised indirect effect of intrinsic religious  motivation on positive attitudes towards AI through the evidence-seeking subdimension of critical thinking was statistically significant (B = .0492; CI [.0048,.1083]). In conclusion, the findings indicate that the evidence seeking subdimension of critical thinking mediates the relationship between intrinsic religious motivation and positive attitudes towards artificial intelligence.

Anahtar Kelimeler

• Religious orientation
• Artificial intelligence
• Critical thinking
• Mediating role
• Psychology of religion

Kaynakça

1. Abraham, Denise. “The Impact of Big Data on Disease Prediction and Prevention”. Holon Solutions, 12 Ocak 2024. https://www.holonsolutions.com/the-impact-of-big-data-on-disease-prediction-and-prevention/.google scholar 
2. Ahmedi, Ekber Şah. “Mahremiyet, Dindarlık ve Sosyal Medya Bağımlılığı Üzerine Sosyolojik Bir Araştırma”. Journal of Media and Religion Studies 6/1 (2023), 25-46. https://doi.org/10.47951/ mediad.1290488. google scholar 
3. Alemdar, Melis. “Robots Assist the Faithful: How Saudi Harnesses the Power of AI in Mecca”. TRTWORLD, 2022. https://www.trtworld.com/life/robots-assist-the-faithful-how-saudi-harnesses-the-power-of-ai-in-mecca-60712. google scholar 
4. Aronson, Elliot vd. Sosyal Psikoloji. çev. Okhan Gündüz. İstanbul: Kaknüs Yayınları, 2018. google scholar 
5. Bahçekapili, Hasan G., ve Onurcan Yilmaz. “The Relation between Different Types of Religiosity and Analytic Cognitive Style”. Personality and Individual Differences 117 (2017): 267-72. google scholar 
6. Bal, Samet Yahya, ve Berat Sarıkaya. “Kelami Açıdan İnsan Fıtratı ve Bilinci Bağlamında Yapay Zekâ ve Transhümanizm”. Mavi Atlas 10, no. 2 (2022): 404-18.google scholar 
7. Baltacı, Ali. “Veri Madenciliği: İlahiyat Fakültesi Öğrencilerinde Akademik Başarının Veri Madenciliği İle Ölçülmesi”. Din ve Bilim - Muş Alparslan Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi Dergisi 1, no. 1 (2018): 1-23. google scholar 
8. Baron, Reuben M., ve David A. Kenny. “The moderator–mediator variable distinction in social pno. chological research: Conceptual, strategic, and statistical considerations”. Journal of Personality and Social Pno.chology 51, No. 6 (1986): 1173-82. google scholar 

9. Beck, Ulrich. Risk Society: Towards a New Modernity. Sage Publications, 1992.CCR Horizon. “Big Data and Artificial Intelligence”. National Cancer Institute, Center for Cancer Research, 2023. https://ccr.cancer.gov/news/horizons/article/big-data.google scholar 
10. CRI. “AI and Cancer: The Emerging Revolution”. Immune to Cancer: The CRI Blog, 14 Ocak 2025. https://www.cancerresearch.org/blog/ai-cancer.google scholar 
11. Çinici, Murat, ve Muhammed Kızılgeçit. “Yapay Zekâ ve Din Psikolojisi”. Diyanet İlmî Dergi 59, no. 2 (2023): 745-68. google scholar 
12. Dağ, Adem. “Dijitalleşme-Yapay Zekâ-Transhümanizm Bağlamında Din ve Dindar’a Dair”. İçinde Yapay Zekâ: Transhümanizm ve Din, editör Muhammed Kızılgeçit, Muhammet Yeşilyurt, Recep Ertugay, ve Murat Çinici, 175-85. Diyanet İşleri Başkanlığı genel yayın İlmî eserler, 2121 301. Ankara: T.C. Cumhurbaşkanlığı Diyanet İşleri Başkanlığı, 2021. google scholar 
13. Demirtaş, Zeynep, Mithat Takunyacı, ve Rüstü Yeşil. “Din Ögretimi Ögretmen Adaylarının Bilissel Esneklik Düzeyleri ile Elestirel Düsünme Egilimlerinin Incelenmesi.” Hitit Theology Journal / Hitit İlahiyat Dergisi 22, no. 2 (2023): 723-44. google scholar 
14. Deniz, Serpil Sevimli. “Yapay Zekâ Kaygısının İncelenmesine İlişkin Bir Araştırma”. Social Mentality And Researcher Thinkers Journal 63, no. 63 (2022): 1675-77. google scholar 
15. DİB. “Tîn Suresi 1-4. Ayet Tefsiri”. Kur’an Yolu. Erişim 11 Mart 2025. https://kuran.diyanet.gov. tr/tefsir/T%C3%AEn-suresi/6099/1-4-ayet-tefsiri. google scholar 
16. Duran, M. Emrullah. “Eleştirel Düşünce ve Dindarlık”. Yüksek Lisans, Necmettin Erbakan Üniversitesi Sono.al Bilimler Enstitüsü, 2020. google scholar 
17. ———. “Eleştirel Düşünme ve Dindarlık: Üniversite Öğrencileri Üzerine Nicel Bir Araştırma”. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 23, no. 43 (2021): 53-79. google scholar 
18. Efe, Ahmet. “Yapay Zekâ Risklerinin Etik Yönünden Değerlendirilmesi”. Bilgi ve İletişim Teknolojileri Dergisi 3, no. 1 (2021): 1-24. google scholar 
19. Erdoğan, Emine. “Tanrı Algısı, Dini Yönelim Biçimleri ve Öznel Dindarlığın Psikolojik Dayanıklılıkla İlişkisi: Üniversite Örneklemi”. Mustafa Kemal Üniversitesi Sono.al Bilimler Enstitüsü Dergisi 12, no. 29 (2015): 223-46. google scholar 
20. Faul, Franz, Edgar Erdfelder, Albert-Georg Lang, ve Axel Buchner. “G*Power 3: A Flexible Statistical Power Analysis Program for the Social, Behavioral, and Biomedical Sciences”. Behavior Research Methods 39, no. 2 (2007): 175-91. google scholar 
21. Felici, Alessio, Giulia Peduzzi, Roberto Pellungrini, ve Daniele Campa. “Artificial intelligence to predict cancer risk, are we there yet? A comprehensive review across cancer types”. European Journal of Cancer 222 (2025): 115440. https://doi.org/10.1016/j.ejca.2025.115440. google scholar 
22. Filiz, Emel, Şerife Güzel, ve Abdurrahman Şengül. “Sağlık Profeno.onellerinin Yapay Zeka Kaygı Durumlarının İncelenmesi”. Journal of Academic Value Studies (JAVStudies) 8, no. 1 (2022): 47-55.google scholar 
23. Finley, Anna J., David Tang, ve Brandon J. Schmeichel. “Revisiting the Relationship between Individual Differences in Analytic Thinking and Religious Belief: Evidence That Measurement Order Moderates Their Inverse Correlation”. PLoS ONE 10, no. 9 (2015): 1-10.google scholar 
24. Fošner, Ajda. “University Students’ Attitudes and Perceptions towards AI Tools: Implications for Sustainable Educational Practices”. Sustainability 16, no. 19 (2024): 1-15. google scholar 
25. Funmi, Komolafe Blessing, ve Qian Xusheng. “Critical Thinking an Antidote to Artificial Intelligence Threat: An Innovation in Teacher Education Practices”. Proceeding of the 6th International Conference on Education 6, no. 2 (2020): 51-56. google scholar 
26. Gates, Bill. “The Age of AI has begun”. gatesnotes.com, 2023. https://www.gatesnotes.com/The-Age-of-AI-Has-Begun. google scholar 
27. George, Darren, ve Paul Mallery. IBM SPSS Statistics 23 Step by Step: A Simple Guide and Reference. 14. bs. New York: Routledge, 2016. https://doi.org/10.4324/9781315545899. google scholar 
28. Goggin, Benjamin. “Inside Facebook’s Suicide Algorithm: Here’s How the Company Uses Artificial Intelligence to Predict Your Mental State from Your Posts”. Business Insider, 2019. https://www. businessinsider.com/facebook-is-using-ai-to-try-to-predict-if-youre-suicidal-2018-12. google scholar 
29. Grad, Peter. “AI Jesus Writes Bible-Inspired Verse”. Tech Xplore, 2020. https://techxplore.com/ news/2020-09-ai-jesus-bible-inspired-verse.html. google scholar 
30. Gültekin, Zümral vd. “Yapay Zekâ Kaygısının Kariyer Kararlılığına Etkisine Yönelik Bir Araştırma: Ondokuz Mayıs Üniversitesi Öğrencileri Örneği”. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 27/3 (2022), 477-491. google scholar 
31. Gürbüz, Sait. Aracı ve Düzenleyici Etki Analizleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2021.. google scholar 
32. Gürbüz, Sait, ve Faruk Şahin. Sono.al Bilimlerde Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2018.google scholar 
33. Habermas, Jürgen. İnsan Doğasının Geleceği: Liberal Öjeniğe Doğru mu? Çeviren Kaan H. Ökten. Alfa Yayınları, 2018. google scholar 
34. Harris, Mark. “Inside Artificial Intelligence’s First Church”. Wired, 2017. https://www.wired.com/story/anthony-levandowski-artificial-intelligence-religion/. google scholar 
35. Hayes, Andrew F. Introduction to Mediation, Moderation, and Conditional Process Analysis, Second Edition: A Regression-Based Approach. Second edition. New York: The Guilford Press, 2018. google scholar 
36. Hill, Kashmir. “The Secretive Company That Might End Privacy as We Know It”. The New York Times, 2020, blm. Technology. https://www.nytimes.com/2020/01/18/technology/clearview-privacy-facial-recognition.html. google scholar 
37. Hoge, Dean R. “A Validated Intrinsic Religious Motivation Scale”. Journal for the Scientific Study of Religion 11 (1972): 369-76. google scholar 
38. Kafalı, Hasan. “Yapay Zekâ, Toplum ve Din’in Geleceği”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, no. 46 (2019): 145-72. google scholar 
39. Kağıtçıbaşı, Çiğdem, ve Zeynep Cemalcılar. Dünden Bugüne İnsan ve İnsanlar: Sono.al Psikolojiye Giriş. İstanbul: Evrim Yayınevi, 2014. google scholar 
40. Kalli, Halit, ve Sema Yılmaz. “Dini Tutum, Paranormal İnanç ve Eleştirel Düşünme Eğilimi İlişkisi: Üniversite Öğrencileri Üzerine Bir Araştırma”. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi 28, no. 2 (2024): 914-34. google scholar 
41. Kandemı̇r, Fatih. “Umut, İyimserlik ve Dindarlık İlişkisi”. Doktora, Atatürk Üniversitesi Sono.al Bilimler Enstitüsü, 2016. google scholar 
42. Kandemir, Fatih. “Bazı Demografik Değişkenler Bağlamında Covid-19 Pandemi Neslinin Dindarlık ve Ölüm Kaygısı İlişkisi Üzerine Ampirik Bir Araştırma”. Tokat İlmiyat Dergisi 8/1 (2020), 99129. https://doi.org/10.5281/zenodo.3876200. google scholar 
43. Karaca, Faruk. “Din Psikolojisinde Metot Sorunu ve Bir Dindarlık Ölçeğinin Türk Toplumuna Standardizano.onu”. EKEV Akademi Dergisi 3, no. 1 (2001): 187-201. google scholar 
44. Karacan, Sümeyra Bilecik, ve Şeyma Çiçek. “İlahiyat Fakültesi Öğrencilerinin Yapay Zeka Okuryazarlık Düzeyleri İle Yapay Zekaya Yönelik Tutumları”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 24, no. 3 (2024): 259-92. google scholar 
45. Karslı, Necmi. Yapay Zekâ ve Din. Ankara: İlahiyat Yayınları, 2024. google scholar 
46. Karslı, Necmi - Yanar, Özlem. “Genç ve Yetişkinlerde Psikolojik Esneklik ve Dindarlık Arasındaki İlişkinin İncelenmesi”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 57 (2024), 1-22. https://doi.org/10.17120/omuifd.1546704. google scholar 
47. Kaya, Feridun, Fatih Aydin, Astrid Schepman, Paul Rodway, Okan Yetişensoy, ve Meva Demir Kaya. “The Roles of Personality Traits, AI Anxiety, and Demographic Factors in Attitudes toward Artificial Intelligence”. International Journal of Human–Computer Interaction, 2022, 1-18. google scholar 
48. Kazak, Mehmet. “Yapay Zekâ Kaygısı, Yabancılaşma ve Dindarlık İlişkisi”. Yüksek Lisans, Pamukkale Üniversitesi İslami İlimler Enstitüsü, 2023. google scholar 
49. Kızılgeçit, Muhammed, Dr Murat Çinici, ve Esra Tüysüz. “Religiosity Prediction by Gender with Artificial Intelligence in 2020-2025 in Turkey”. İlahiyat Tetkikleri Dergisi 56, no. 2 (2021): 283-307. google scholar 
50. Kaul, Vivek, Sarah Enslin, ve Seth A. Gross. “History of artificial intelligence in medicine”. Gastrointestinal Endoscopy 92, sy 4 (2020): 807-12. https://doi.org/10.1016/j.gie.2020.06.040. google scholar 
51. Kızılgeçit, Muhammed, ve Murat Çinici. “Koronavirüs (Covid-19) Sürecinde Yapay Sinir Ağları Yöntemiyle Bireylerin Dini Başa Çıkma Düzeylerinin Tahmini”. İlahiyat Tetkikleri Dergisi, no. 54 (2020): 45-65. google scholar 
52. Kolçak, Nihan. “Yann LeCun’dan yapay zekâ hakkında açıklama”. Digital Age (blog), 2023. https:// digitalage.com.tr/yann-lecundan-yapay-zeka-hakkinda-aciklama/. google scholar 
53. Korkmaz, Sezai - Çetin, Erol. “Varoluşsal Anlam Arayışı ve Dindarlık İlişkisi: Psiko-Felsefik Bir Değerlendirme”. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 23/2 (2023), 234-251. https:// doi.org/10.30627/cuilah.1368050. google scholar 
54. Kozak, Jaroslaw, ve Stanislaw Fel. “The Relationship between Religiosity Level and Emotional Responses to Artificial Intelligence in University Students”. Religions 15, no. 3 (2024): 1-18. google scholar 
55. Kuyanay, Mehmet. “Kur’an’da Düşünmeyi İfade Eden Kavramlar”. Yüksek Lisans, Harran Üniversitesi Sono.al Bilimler Enstitüsü, 2014. google scholar 
56. Lam, Nguyen Duc Bao, Nguyen Duc Quynh Anh, Khong Sin Tan, Tran Duc Anh, ve Tran Duc Minh. “Exploring the Relationships between Artificial Intelligence, Attitude & Skill, Big Data, and Knowledge Acquisition: A Study on Students in Ho Chi Minh City”. Journal of No.stem and Management Sciences 14, no. 5 (2024): 231-41. google scholar 
57. Liehner, Gian Luca, Alexander Hick, Hannah Biermann, Philipp Brauner, ve Martina Ziefle. “Perceptions, Attitudes and Trust toward Artificial Intelligence — An Assessment of the Public Opinion”. Içinde Artificial Intelligence and Social Computing, C. 72. AHFE Open Acces, 2023. google scholar 
58. MacKinnon, David P., Chondra M. Lockwood, ve Jason Williams. “Confidence Limits for the Indirect Effect: Distribution of the Product and Resampling Methods”. Multivariate Behavioral Research 39, no. 1 (2004): 99-128. google scholar 
59. Mantello, Peter, Manh-Tung Ho, Minh-Hoang Nguyen, ve Quan-Hoang Vuong. “Bosses without a Heart: Socio-Demographic and Cross-Cultural Determinants of Attitude toward Emotional AI in the Workplace”. AI & Society 38, no. 1 (2023): 97-119. google scholar 
60. Meema, Toomas. “Religion and Artificial Intelligence”. Master, University of Tartu Faculty of Arts and Humanities, 2018. google scholar 
61. Mehmedoğlu, Ali Ulvi. “Dindarlarda ve Dindar Olmayanlarda Kişilik Üzerine Karşılaştırmalı Bir Araştırma: İstanbul Örneği”. Doktora, Marmara Üniversitesi Sono.al Bilimler Enstitüsü, t.y. google scholar 
62. mysoft. “Büyük Veri (Big Data) Nedir? Büyük Veri’nin Özellikleri Nelerdir?” mysoft, 2023. https:// www.mysoft.com.tr/buyuk-veri-big-data. google scholar 
63. Nalbant, Kemal Gokhan. “The Importance of Artificial Intelligence in Education: A short review”. Journal of Review in science and engineering 2021 (2021): 1-15.google scholar 
64. Özgenel, Mustafa, ve Münevver Çetin. “Development of the Marmara Critical Thinking Dispositions Scale: Validity and Reliability Analysis”. Uluslararası Avrano.a Sono.al Bilimler Dergisi 9, no. 32 (2018): 991-1015.google scholar 
65. Pennycook, Gordon, Robert M. Ross, Derek J. Koehler, ve Jonathan A. Fugelsang. “Atheists and Agnostics Are More Reflective than Religious Believers: Four Empirical Studies and a MetaAnalysis”. PLoS ONE 11, no. 4 (2016): 1-18. google scholar 
66. Piçarra, N., J. -C. Giger, G. Pochwatko, ve G. Gonçalves. “Making sense of social robots: A structural analysis of the layperson’s social representation of robots”. European Review of Applied Pno. chology 66, no. 6 (01 Kasım 2016): 277-89. google scholar 
67. Pirim, Harun. “Yapay Zeka”. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi 1, no. 1 (2006): 81-93. google scholar 
68. Resume Builder. “Half of Managers Use AI To Determine Who Gets Promoted and Fired”. ResumeBuilder.Com, 30 Haziran 2025. https://www.resumebuilder.com/half-of-managers-use-ai-to-determine-who-gets-promoted-and-fired/.Schepman, Astrid, ve Paul Rodway. “Initial validation of the general attitudes towards Artificial Intelligence Scale”. Computers in Human Behavior Reports 1 (2020): 100014. google scholar 
69. SPA. “Religious Affairs President Launches ‘Manarah Robot’ to Answer Inquiries at Grand Mosque”. Saudi Press Agency, 06 Mart 2025. https://spa.gov.sa/. google scholar 
70. Stagnaro, Michael Nicholas, ve Gordon Pennycook. “On the Role of Analytic Thinking in Religious Belief Change: Evidence from over 50,000 Participants in 16 Countries”. Cognition 254 (2025): 1-15. google scholar 
71. Sürücü, Lütfi, Harun Şeşen, ve Ahmet Maşlakçı. SPSS, AMOS ve PROCESS Macro ile İlişkisel, Aracı / Düzenleyici ve Yapısal Eşitlik Modellemesi: Uygulamalı Analizler. Ankara: Detay Yayıncılık, 2021.google scholar 
72. Şahin, Meryem. “Dini Bağlamda Robot Kullanımı: Budist Robot Rahip Mindar Örneği Üzerinden Tutumların Niteliksel Analizi”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 24, no. 3 (2024): 359-85. google scholar 
73. Şahı̇n, Meryem, Büşra Kılıç Ahmedı̇, ve Mücahit Gültekı̇n. “Dindarlık ve Biliş: İçsel Dini Motivano. on ile Eleştirel Düşünme ve İkili Düşünme Arasındaki İlişkiler”. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi 27, no. 1 (2023): 281-96. google scholar 
74. Şen, Alper Tunga. “Kamu çalışanlarının yapay zeka kaygı düzeylerinin belirlenmesi: Kastamonu örneği”. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 17/2 (2024), 232-246. https://doi.org/10.25287/ohuiibf.1384435. google scholar 
75. Takıl, Nazife, Nazif Kutay Erden, ve Ayşe Berna Sarı Arasıl. “Farklı meslek grubu adaylarının yapay zekâ teknolojisine yönelik kaygı seviyesinin incelenmesi”. Balıkesir Üniversitesi Sono.al Bilimler Enstitüsü Dergisi 25, no. 48 (2022): 343-53. google scholar 
76. Thiga, Moses Mwangi. “Generative AI and the Development of Critical Thinking Skills”. Iconic Research and Engineering Journals 7, no. 9 (2024): 83-90. google scholar 
77. Tono.ali, Furkan, ve Busra Aktas. “Does training analytical thinking decrease superstitious beliefs? Relationship between analytical thinking, intrinsic religiosity, and superstitious beliefs”. Personality and Individual Differences 183 (2021): 1-8. google scholar 
78. Tutar, Hasan, ve Ahmet Tuncay Erdem. Örnekleriyle Bilimsel Araştırma Yöntemleri ve Spss Uygulamaları. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2020. google scholar 
79. Ünal, Sevim. “İbadetlerle İlgili Fetvalar ve Yapay Zekâ Uygulamaları: Karşılaştırmalı Bir Analiz”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 24, no. 3 (2024): 161-92.google scholar 
80. Villanueva, Randle Aaron M., Zhuo Job Chen, ve Yingjie Huang. “Analytic thinking, religiosity, and defensiveness against secularism: Absence of causality”. Pno.chology of Religion and Spirituality 16, no. 2 (2024): 151-62. google scholar 
81. Vinichenko, Mikhail Vasilievich, Marina Vladimirovna Rybakova, Oхana Leonidovna Сhulanova, ve Sergey Anatolyevich Makushkin. “The Social Environment Change under the Influence of Artificial Intelligence the Views of Orthodox Clergy and Parishioners”. European Journal of Science and Theology 16, no. 5 (2020): 57-68. google scholar 
82. Wertheim, Margaret. The Pearly Gates of Cyberspace: A History of Space from Dante to the Internet. New York: W. W. Norton & Company, 2000. google scholar 
83. World Economic Forum. “Future of Jobs Report 2020”. Geneva: World Economic Forum, 2020. google scholar 
84. ———. “Future of Jobs Report 2023”. Geneva: World Economic Forum, 2023. google scholar 
85. Yakut, İdris. “Yapay Zekâya Yönelik Tutum ve Dindarlık İlişkisi”. Kocatepe İslami İlimler Dergisi 7, no. 1 (2024): 37-59. google scholar 
86. Yam, Kai Chi, Tiffany Tan, Joshua Conrad Jackson, Azim Shariff, ve Kurt Gray. “Cultural Differences in People’s Reactions and Applications of Robots, Algorithms, and Artificial Intelligence”. Management and Organization Review 19, no. 5 (2023): 859-75.google scholar 
87. Yetişensoy, Okan. “Tomorrow’s Teachers and Artificial Intelligence: Exploring Attitudes and Perceptions of Turkish Prospective Social Studies Teachers”. Eurasian Journal of Teacher Education 5, no. 1 (2024): 1-31.google scholar