Üniversite Öğrencilerinde Hayatın Anlamı ve Amacının Yordayıcısı Olarak Dini Yönelimler

Yıl 2025, Cilt: 36 Sayı: 3, 650 - 673, 31.12.2025

Nevzat Gencer , Amine Avcu

https://doi.org/10.26650/di.2024.35.1.1724153

https://izlik.org/JA65WG72RK

Öz

Bu çalışma, üniversite öğrencilerinin dini yönelim biçimleri ile yaşamın anlamı ve amacına ilişkin algıları arasındaki ilişkiyi incelemektedir. İlişkisel tarama modelinin kullanıldığı araştırmada, “Yaşamın Anlamı ve Amacı Ölçeği” ile “Yeniden Yapılandırılmış Müslüman Dini Yönelim Ölçeği (MROS-R)” aracılığıyla 500 öğrenciden veri toplanmıştır. Analizlerde betimsel istatistiklerin yanı sıra t-testi, ANOVA, Pearson korelasyon ve çoklu regresyon yöntemlerinden yararlanılmıştır. Bulgular, öğrencilerin içsel dini yönelim düzeylerinin yüksek, yaşamın anlamı ve amacı puanlarının ise ortalamanın üzerinde olduğunu göstermiştir. Kadın öğrenciler, erkek öğrencilere kıyasla anlamlı düzeyde daha yüksek içsel yönelim puanlarına sahiptir. Öğrencilerin eğitim düzeyi, gelir durumu ve aile tutumlarına göre dini yönelim ile yaşamın anlamı ve amacı değişiklik göstermiş; demokratik aile ortamları daha yüksek anlam ve amaç puanlarıyla ilişkilendirilmiştir. İçsel dini yönelim, yaşamın anlamı ve amacı ile pozitif yönde ilişkili bulunurken, sorgulayıcı yönelim zayıf ve negatif yönde ilişki göstermiştir. Dışsal ve katı kuralcı yönelimler için ise anlamlı bir ilişki saptanmamıştır. Regresyon analizi, yalnızca içsel dini yönelimin yaşamın anlamı ve amacını anlamlı biçimde yordadığını ortaya koyarak, bu yönelimin bireylerin varoluşsal anlam arayışında önemli fakat tek başına yeterli olmadığını vurgulamıştır.

Anahtar Kelimeler

Din Psikolojisi , Dini Yönelim , Dindarlık , Hayatın Anlamı , Hayatın Amacı , İyi Oluş

Religious Orientations as Predictors of Life’s Meaning and Purpose among University Students

https://izlik.org/JA65WG72RK

Öz

This study investigates the relationship between university students’ religious orientation types and their perceptions of meaning and purpose in life. Using a correlational survey model, data were collected from 500 students through the “Meaning and Purpose of Life Scale” and the “Muslim Religious Orientation Scale-Revised (MROS-R).” In addition to the descriptive statistics, t-tests, ANOVA, Pearson correlation, and multiple regression analyses were employed. The results showed high levels of intrinsic religious orientation and above-average life meaning and purpose scores. Female students had a significantly higher intrinsic orientation than males. Differences in religious orientation and life meaning and purpose were found based on education level, income, and family attitudes, with democratic family environments linked to higher meaning scores. Intrinsic religious orientation was positively correlated with meaning and purpose in life, while quest orientation showed a weak and negative relationship. No significant relationship was found for the extrinsic and fundamentalist orientations. Regression analysis indicated that only intrinsic religious orientation significantly predicted life meaning and purpose, highlighting its important but not exclusive role in individuals’ pursuit of existential meaning.

Anahtar Kelimeler

Psychology of Religion , Religious Orientation , Religiosity , Meaning in Life , Purpose in Life , Well-Being

Kaynakça

• Abu-Raiya, Hisham, Tali Sasson, Kenneth I. Pargament and David H. Rosmarin. “Religious Coping and Health and Well-Being among Jews and Muslims in Israel.” The International Journal for the Psychology of Religion 30, 3 (2020): 202–215. doi:10.1080/10508619.2020.1727692 google scholar 
• Adler, Alfred. Yaşamanın Anlam ve Amacı, 4. Basım, çeviren Kamuran Şipal. Ankara: Say Yayınları, 1998. google scholar 
• Aksoy, Kasım. “Lise Öğrencilerinin Bağımlılık Yapan Maddelere İlişkin Tutumları ve Bu Tutumlara Etki Eden Değişkenlerin İncelenmesi (Malatya İli Örneği).” Yüksek lisans tezi, İnönü Üniversitesi, 2006. Yök Tez Merkezi (209615). google scholar 
• Allport, Gordon W. and J. M. Ross. “Personal Religious Orientation and Prejudice.” Journal of Personality and Social Psychology 5 (1967): 432-443, https:// doi:10.1037/h0021212 google scholar 
• Altemeyer, Bob and Bruce Hunsberger. Amazing Conversions: Why Some Turn to Faith & Others Abandon Religion. New York: Prometheus Books, 1992. google scholar 
• Altıparmak, Demet. “Öğretmenlerin Yaşam Amacı ve Anlamı Düzeyleri ve İyi Oluşları Arasındaki İlişkide Öz-Duyarlık Değişkeninin Aracı Rolü.” Yüksek lisans tezi, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, 2019. Yök Tez Merkezi (598718). google scholar 
• Ardelt, Monica. “Effects of Religion and Purpose in Life On Elders’ Subjective Well- Being and Attitudes Towards Death.” Journal of Religious Gerontology 14, 4 (2003): 55-77, https ://do i.org /10.1 300/J 078v1 4n04_ 04 google scholar 
• Aydemir, Rüveyda Efdal. “Dindarlık ve Mutluluk İlişkisi (İlk Yetişkinlik Dönemi).” (Yüksek lisans tezi, Ondokuzmayıs Üniversitesi, 2008. Yök Tez Merkezi (221575). google scholar 
• Aydın, Ali Rıza. “İnanma İhtiyacı ve Dinî Ritüellerin Psikolojik Değeri.” Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 9, 2 (2009): 87-100, https://dergipark.org.tr/tr/pub/daad/issue/4498/61951google scholar 
• Aydın, Cüneyd. “Üniversite Öğrencilerinin Dini Tutum İle Hayattaki Anlam Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi.” İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 6, 4 (2017): 89-108. https://doi.org/10.15869/itobiad.333802 google scholar 
• Aydın, Cüneyd, Mevlüt Kaya ve Hüseyin Peker. “Hayatın Anlam ve Amacı Ölçeği: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması.” Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 38 (2015): 39-55, https://doi.org/10.17120/omuifd.80248 google scholar 
• Bahadır, Abdülkerim. “Hayatın Anlam Kazanmasında Psiko-Sosyal Faktörler ve Din.” Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 6 (2000): 185-230, http://dergisosyalbil.selcuk.edu.tr/susbed/article/view/874/826 google scholar 
• Bahadır, Abdülkerim. İnsanın Anlam Arayışı ve Din, 2. Baskı. İstanbul: İnsan Yayınları, 2011. google scholar 
• Batson, C. Daniel. “Religion As Prosocial: Agent or Double Agent?.” Journal for the Scientific Study of Religion 15, 1 (1976): 29-45, https://doi.org/10.2307/1384312 google scholar 
• Batson, C. Daniel and Patricia A. Schoenrade. “Measuring religion as quest: 1 validity concerns.” Journal for the Scientific Study of Religion 30, 4 (1991): 416-429, https://doi.org/10.2307/1387277 google scholar 
• Batson, C. Daniel, Patricia Schoenrade and W. Larry Ventis. Religion and The Individual: A Social-Psychological Perspective. Oxford University Press, 1993. google scholar 
• Baynal, Fatma. “Yetişkinlerde Dindarlık ve Ruh Sağlığı İlişkisinin Çeşitli Değişkenlere Göre İncelenmesi.” İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 4, 1 (2015): 206-231, https://doi.org/10.15869/itobiad.96269google scholar 
• Beit Hallahmi, Benjamin and Michael Argyle. “Dindarlığın Etkileri- II: “Bireysel Yüzey.” çeviren Adem Şahin. Selçuk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 11 (2001): 177-190, https://dergipark.org.tr/tr/pub/neuifd/issue/19709/210574 google scholar 
• Büyüköztürk, Şener, Ebru Kılıç Çakmak, Özcan Erkan Akgün, Şirin Karadeniz ve Funda Demirel. Bilimsel Araştırma Yöntemleri. 14. bs. Ankara: Pegem Akademi, 2013. google scholar 
• Cirhinlioğlu, Fatma Gül ve Üzeyir Ok. “Kadınlar Mı Yoksa Erkekler Mi Daha Dindar?.” Zeitschrift für die Welt der Türken (Journal of World of Turks) 3, 1 (2011): 121-141, https://www.dieweltdertuerken.org/index.php/ZfWT/article/view/217 google scholar 
• Dar, Kaiser Ahmad and Naved Iqbal. “Religious Commitment and Well-Being in College Students: Examining Conditional Indirect Effects of Meaning in Life.” Journal of Religion and Health 58, 6 (2017): 2288-2297, https://doi.org/10.1007/s10943-017-0538-2 google scholar 
• Dezutter, Jessie, Bart Soenens and Dirk Hutsebaut. “Religiosity and Mental Health: A Further Exploration of the Relative Importance of Religious Behaviors vs. Religious Attitudes.” Personality and Individual Differences 40, 4 (2006): 807-818, https://doi.org/10.1016/j.paid.2005.08.014 google scholar 
• Demirci, İbrahim ve Ali Haydar Şar. “Kendini Bilme ve Psikolojik İyi Oluş Arasındaki İlişkinin İncelenmesi.” İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 6, 5 (2017): 2710-2728, https://dergipark.org.tr/tr/pub/itobiad/issue/31500/346203 google scholar 
• Dowson, Martin and Maureen Miner. “Interacting Religious Orientations and Personal Well-Being Among Australian Church Leaders.” Mental Health, Religion & Culture 18, 1 (2015): 72-84, http: //dx. doi.o rg/10.1080 /1367 4676. 2014. 10031 67 google scholar 
• Ercan, Nilüfer. “The Predictors of Attitudes Toward Physical Wife Abuse: Ambivalent Sexism, System Justification and Religious Orientation.” Doktora tezi, Middle East Technical University, 2009. Yök Tez Merkezi (250611). google scholar 
• Erdoğan, Emine. “Tanrı Algısı, Dini Yönelim Biçimleri ve Öznel Dindarlığın Psikolojik Dayanıklılıkla İlişkisi: Üniversite Örneklemi.” Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 12, 29 (2015): 223-246, https://dergipark.org.tr/tr/pub/mkusbed/issue/19575/208833 google scholar 
• Eryücel, Sema. “Dini Yönelim ve Başa Çıkma.” Turkish Studies 13, 2 (2018): 393-412. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.13143 google scholar 
• Frankl, Viktor E. The Will to Meaning: Foundations and Applications of Logotherapy. New York: Penguin Books, 2006. google scholar 
• Frankl, Viktor E. İnsanın Anlam Arayışı, çeviren Selçuk Budak. Okuyan Us Yayın, 2009. google scholar 
• García Alandete, Joaquín and Gloria Bernabé Valero. “Religious Orientation and Psychological Well-Being among Spanish Undergraduates [Orientaciones religiosas y bienestar psicológico de los estudiantes universitarios españoles].” Acción Psicológica 10, 1 (2013): 135-148. http://dx.doi.org/10.5944/ap.10.1.7040google scholar 
• Gashi, Feim. “Dua ve Hayat Memnuniyeti Üzerine Karşılaştırmalı Bir Araştırma (Kırklareli Üniversitesi İlahiyat Fakültesi ve Fen-Edebiyat Fakültesi Öğrencileri Örneği).” Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 25, 2 (2016): 1-29, https://dergipark.org.tr/tr/pub/uluifd/issue/24733/261527 google scholar 
• Gencer, Nevzat. “Dindarlık Öznel İyi Oluşu Etkiler Mi? Hemodiyaliz (HD) Hastaları Üzerinde Kesitsel Bir Çalışma.” Cumhuriyet İlahiyat Dergisi 23, 3 (2019): 1419-1444, https ://do i.org /10.1 8505/ cuid. 60105 5 google scholar 
• Gencer, Nevzat, Aysel Tekgöz Obuz ve Rasim Babahanoğlu. “Üniversite Öğrencilerinde Spiritüel İyi Oluş ve Toplumsal Cinsiyet Algısı.” Hitit İlahiyat Dergisi 20, 2 (2021): 717-750, https://doi.org/10.14395/hid.951202 google scholar 
• Gencer, Nevzat. “Ruh Sağlığı ve Din: Genel Değerlendirme.” Ruh Sağlığı ve Din içinde, editör Nevzat Gencer, Muammer Cengil ve Mustafa Koç, 7-56. Ankara: Ertem Kafkars Yayıncılık, 2022. google scholar 
• Gencer, Nevzat. “Dini Yönelimler ve PERMA İyi Oluş Modeli Arasındaki İlişki Üzerine Bir Araştırma.” İlahiyat Tetkikleri Dergisi 59 (2023a): 82-97, https://doi.org/10.5152/ilted.2023.23282 google scholar 
• Gencer, Nevzat. “The Relationship between Motivational Religiosity and Positivity of University Students.” Turkish Studies-Comparative Religious Studies 18, 3 (2023b): 367-390, http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.70872 google scholar 
• Graça, Lídia  and Tânia Brandão. “Religious/Spiritual Coping, Emotion Regulation, Psychological Well-Being, and Life Satisfaction among University Students.” Journal of Psychology and Theology 52, 3 (2024): 342-358, https://doi.org/10.1177/00916471231223920 google scholar 
• Göcen, Gülüşan. “Pozitif Psikoloji Düzleminde Psikolojik İyi Olma ve Dini Yönelim İlişkisi: Yetişkinler Üzerine Bir Araştırma.” Toplum Bilimleri Dergisi 7, 13 (2013): 97-130, https://isamveri.org/pdfdrg/D03402/2013_7_13/2013_7_13_GOCENG.pdf google scholar 
• Güngör, Mehmet. “Üniversite Öğrencilerinin Problem Çözme Becerisi ile Aile Tipleri ve Aile Tutumları İlişkisi.” Qualitative Studies 7, 4 (2012): 40-51, https://doi.org/10.12739/10.12739 google scholar 
• Harlak, Hacer, Mehmet Eskin and Fatma Demirkıran. “The Development and the Psychometric Investigation of the Muslim Religious Orientation Scale (MROS).” XXIX. International Congress of Psychology 20-25 July 2008, Berlin, International Journal Of Psychology 43, 3-4 (June-August 2008): 63.google scholar 
• Hunsberger, Bruce. “Religion and Prejudice: The Role of Religious Fundamentalism, Quest, and Right-Wing Authoritarianism.” Journal of Social Issues 51, 2 (1995): 113-129, doi: 10.1111/j.1540-4560.1995.tb01326.x google scholar 
• İkis, Mehmet ve Ali Kuşat. “Öz-Duyarlık ve Dini Yönelim İlişkisi.” ASEAD 8, 1 (2021): 109-125, https://dergipark.org.tr/tr/pub/asead/issue/60135/838844 google scholar 
• Kahneman, Daniel and Angus Deaton. “High Income Improves of Life but Not Emotional Well-Being.” Proceedings of the National Academy of Sciences 107, 38 (2010): 16489-16493, doi:10.1073/pnas.1011492107google scholar 
• Karaçalı, Mesture ve Sezai Korkmaz. “Psikolojik İyi Oluş, Yaşamda Anlam ve Dindarlık Arasındaki İlişkiler.” Yakın Doğu Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 9, 2 (2023): 128-147, https://doi.org/10.32955/neu.ilaf.2023.9.2.01. google scholar 
• Karasar, Niyazi. Bilimsel Araştırma Yöntemi. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 2015. google scholar 
• Karslı, Necmi. “Üniversite Öğrencilerinde Hayatın Anlamı ve Dindarlık İlişkisi.” Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 48 (2020): 169-201, https://doi.org/10.17120/omuifd.718108 google scholar 
• Karslı, Necmi. “İlahiyat Fakültesi Öğrencilerinde Psikolojik İyi Oluş ve Dindarlık.” Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 53 (2021): 165-194. doi:10.21054/deuifd.895059 google scholar 
• Kımter, Nurten. “Benlik Saygısı ve Dindarlık İlişkisi.” Doktora tezi, Uludağ Üniversitesi, 2008. Yök Tez Merkezi (220974). google scholar 
• Kıraç, Ferdi. “Üniversite Öğrencilerinde Dindarlık Eğilimi ve Anlam Duygusu.” Mukaddime 7 (2013): 165-178, https://doi.org/10.19059/mukaddime.39321 google scholar 
• Kızılgeçit, Muhammed. Yalnızlık Umutsuzluk ve Dindarlık. 2. Baskı. İstanbul: Çamlıca Yayınları, 2021.google scholar 
• Kim, Youngmee and Larry Seidlitz. “Spirituality Moderates the Effect of Stress on Emotional and Physical Adjustment.” Personality and Individual Differences 32, 8 (2002): 1377-1390, https://doi.org/10.1016/S0191-8869(01)00128-3google scholar 
• Koç, Mustafa. “Demografik Özellikler ile Dindarlık Arasındaki İlişki: Yetişkinler Üzerine Ampirik Bir Araştırma.” Uludağ Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi 19, 2 (2010): 217-248, https://dergipark.org.tr/tr/pub/uluifd/issue/13479/162811google scholar 
• Köftegül, Özlem. “Yetişkin Bireylerde Ölüm Kaygısı ve Dindarlık.” Yüksek lisans tezi, Onsekiz Mart Üniversitesi, 2018. Yök Tez Merkezi (523429). google scholar 
• Kurnaz, Mahmut ve Habil Şentürk. “İlk Yetişkinlik Döneminde Dini Yönelim ve Mutluluk İlişkisi: Isparta Örneklemi.” Türk Din Psikolojisi Dergisi 7 (2023): 9-42, https://doi.org/10.59379/tdpd.1256218 google scholar 
• McKnight, Patrick E. and Todd B. Kashdan. “Purpose in Life as a System that Creates and Sustains Health and Well-Being: An Integrative, Testable Theory.” Review of General Psychology 13, 3 (2009): 242-251, https://doi.org/10.1037/a0017152 google scholar 
• Öztürk, Eyüp Ensar. “Üniversite Öğrencilerinde İyimserlik, Dindarlık ve Dini Yönelim İlişkisi.” İslâmî İlimler Dergisi 12, 3 (2017): 165-190, https://isamveri.org/pdfdrg/D02917/2017_3/2017_3_OZTURKEE.pdf google scholar 
• Pargament, Kenneth I. Psychology of Religion and Coping: Theory, Research, Practice. New York: Guilford Press, 1997. google scholar 
• Ryff, Carol D. and Burton Singer. “The Contours of Positive Human Health.” Psychological Inquiry 9, 1 (1998): 1-28, https://doi.org/10.1207/s15327965pli0901_1google scholar 
• Saraç, Hümeyra, Aslı Nur İpek ve Fadile Zeynep Çavuş. “Üniversite Öğrencilerinin Yaşam Anlamı Düzeylerinin Farklı Değişkenler Bağlamında İncelenmesi.” Academic Review of Humanities and Social Sciences 1, 1 (2018): 50-61, https://dergipark.org.tr/tr/pub/arhuss/issue/40216/478918​ google scholar 
• Soderstrom, Doug and E. Wayne Wright. “Religious Orientation and Meaning in Life.” Journal of Clinical Psychology 33, S1 (1977): 65–68, https://doi.org/10.1002/1097-4679(197701)33:1+<65::AID-JCLP2270330113>3.0.CO;2-0 google scholar 
• Steger, Michael F. “Meaning in Life.” Oxford Handbook of Positive Psychology. 2nd ed. içinde, editör Shane J. Lopez, 679-688. Oxford University Press, 2009. google scholar 
• Şentürk, Habil ve Selahattin Yakut. “Hayatın Anlamı ve Din.” Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 33 (2014): 45-60, https://dergipark.org.tr/tr/pub/sduifd/issue/48320/611734 google scholar 
• Tabachnick, Barbara G. and Linda S. Fidell. Using Multivariate Statistics. 6th Edition. Boston: Allyn & Bacon, 2013. google scholar 
• Tiliopoulos, Niko, Annemieke P. Bikker, Anthony P.M. Coxon and Philip K. Hawkin. “The Means and Ends of Religiosity: A Fresh Look at Gordon Allport’s Religious Orientation Dimensions.” Personality and Individual Differences 42, 8 (2007): 1609-1620, https://doi.org/10.1016/j.paid.2006.10.034 google scholar 
• Voltan Acar, Nilüfer, İbrahim Yıldırım ve Tuncay Ergene. “Bireylerin Dindarlık Düzeylerinin Bazı Değişkenler Açısından İncelenmesi.” Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 12 (1996): 45-56, https://dergipark.org.tr/tr/pub/hunefd/issue/7825/102852 google scholar 
• Vural, Muhammet Enes ve Ali Ayten. “Testing the Mediating Role of Existential Meaning on the Link Between Religiosity and Satisfaction With Life: A Study on Turkish Muslim University Students.” Gümüşhane Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 11, 21 (2022): 1-17, https://doi.org/10.53683/gifad.1030792 google scholar 
• Ward, Sarah J. and Laura A. King. “Exploring the Place of Financial Status in the Good Life: Income and Meaning in Life.” The Journal of Positive Psychology 14, 3 (2019): 312–323. https://doi.org/10.1080/17439760.2017.1402075 google scholar 
• Yalvaç Arıcı, Handan ve İsmail Çevik. “Üniversite Gençlerinin Hayatın Anlam ve Amacını Temellendirmede Dinin Belirleyiciliğine Dair Görüşleri: Karabük Örneği.” Turkish Online Journal of Design Art and Communication 15,1 (2025): 207-224, https://doi.org/10.7456/tojdac.1566679 google scholar 
• Yıldız, Recep ve Sadık Emecen. “Hayatı Anlamlandıran Temel Kurumlar: Aile Sistemleri Teorisi Temelinde Niceliksel Bir Araştırma.” Aydın İnsan ve Toplum Dergisi 6, 2 (2020): 239-262, https://dergipark.org.tr/en/pub/aitdergi/issue/60283/815949 google scholar 
• Younis, Maha S. “Psychological Impact of Religious and Spiritual Beliefs on Life Quality of Two Groups of University Students.” J Fac Med Baghdad 53, 2 (2011): 160-163, https://doi.org/10.32007/jfacmedbagdad.532862google scholar