A Qualitative Study on Society’s Perceptions and Expectations Towards Theology Faculty Graduates

Öz

This qualitative research on the graduate profile, curriculum structure, and public perception of Faculties of Theology/Islamic Sciences in Türkiye was conducted using a case study design. The study involved an examination of the curricula and mission statements of the relevant faculties, alongside an analysis of society‘s current perceptions and expectations of graduates, gathered through interviews with 337 participants. The research findings indicate that although the curricula of the Faculties of Theology/Islamic Sciences have undergone significant transformations historically, they generally maintain a predominance of Fundamental Islamic Sciences, while courses in the fields of Philosophy and Religious Sciences have diminished over time. In contrast, public perception of the graduates is highly critical. Conversely, societal expectations are exceedingly high and idealized. The perceptions and expectations, which vary according to gender and levels of religiosity, reveal that these institutions struggle to address the needs of a heterogeneous society. Consequently, it is evident that the current curriculum structure and educational approach are inadequate in meeting societal expectations. There is a clear necessity for a comprehensive and fundamental curriculum reform in theological education. This reform should extend beyond traditional transmitted knowledge to include fields such as communication skills, gender studies, psychology, sociology, and philosophy, thereby equipping graduates to be more competent in both academic and public spheres. Furthermore, it is imperative for the Presidency of Religious Affairs and the relevant faculties to regularly incorporate feedback from diverse segments of society and to revise their service and educational models accordingly.

Anahtar Kelimeler

• Psychology of Religion
• Faculties of Theology
• Perception
• Expectation
• Communication
• Mission

Toplumun İlahiyat Fakültesi Mezunlarına Yönelik Algıları ve Beklentileri Üzerine Nitel Bir Araştırma

Öz

Türkiye‘de İlahiyat/İslami İlimler Fakültelerinin mezun profili, müfredat yapısı ve toplumsal algı üzerine yapılan bu nitel araştırma, durum çalışması deseniyle yürütülmüştür. Çalışmada, ilgili fakültelerin müfredatları ve misyon ifadeleri incelenmiş; ayrıca 337 katılımcı ile yapılan mülakatlar aracılığıyla toplumun mezunlara yönelik mevcut algısı ve beklentileri analiz edilmiştir. Araştırma bulguları, İlahiyat/İslami İlimler Fakültelerinin müfredatlarının tarihsel süreçte köklü değişikliklere uğramakla birlikte, genel olarak Temel İslam Bilimleri lehine bir ağırlık taşıdığını ve Felsefe ve Din Bilimleri alanlarındaki derslerin zaman içinde azaldığını göstermiştir. Buna karşılık, toplumun mezunlara yönelik algısı oldukça eleştireldir. Toplumun beklentileri ise son derece yüksek ve idealize edilmiştir. Cinsiyet ve dindarlık düzeyine göre farklılaşan algı ve beklentiler, kurumların heterojen bir topluma hitap etmekte zorlandığını ortaya koymuştur. Sonuç olarak, mevcut müfredat yapısı ve eğitim anlayışının, toplumun beklentilerini karşılamakta yetersiz kaldığı anlaşılmaktadır. İlahiyat eğitiminde, geleneksel naklî bilgilerin yanı sıra, iletişim becerileri, toplumsal cinsiyet, psikoloji, sosyoloji ve felsefe gibi alanları da kapsayan; mezunları hem akademik hem de toplumsal sahada daha donanımlı hale getirecek çok yönlü ve köklü bir müfredat reformunun gerekliliği ortadadır. Ayrıca, Diyanet İşleri Başkanlığı ve ilgili fakültelerin, toplumun farklı kesimlerinden düzenli geri bildirim alarak hizmet ve eğitim modellerini gözden geçirmeleri gerekli görünmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Din Psikolojisi
• İlahiyat Fakülteleri
• Algı
• Beklenti
• İletişim
• Misyon

Kaynakça

1. Ali Arslan. Darul-fünundan Üniversiteye. Istanbul: Kitabevi Yayınları, 1995. google scholar
2. Aydın, M. Şevki. Cumhuriyet Döneminde Din Eğitimi Öğretmeni Yetiştirme ve İstihdamı. İstanbul: DEM, 2005. google scholar
3. Ayhan, Halis. “İLÂHİYAT FAKÜLTESİ”. İçinde TDV İslâm Ansiklopedisi, 2. Basım, 22:70-72. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2000. https://islamansiklopedisi.org.tr/ilahiyat-fakultesi. google scholar
4. ———. “İlâhiyat Fakültesi”. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 22:70-72. İstanbul: TDV Yayınları, 2000. google scholar
5. Ayhan, Halis. Türkiyede Din Eğitimi. İstanbul: İFAV, 1999. google scholar
6. Ayni, Mehmet Ali. Darü’l-Fünun Tarihi. İstanbul: Pınar Yayınları, 1995. google scholar
7. Başgil, Ali Fuat. Din ve Laiklik. İstanbul: Yağmur Yayınları, 2003. google scholar
8. Bayraktar, Muhammet Mustafa. “Dârü’l-Fünûn’dan Günümüze Türkiye’de İlahiyat/İslâmi İlimler Fakültelerinin Akademik Yapılanma Sorunu Üzerine Bir İnceleme”. Eskiyeni, sy 47 (Eylül 2022): 47. https://doi.org/10.37697/eskiyeni.1125964. google scholar

9. Ev, Halit. “Türkiye’deki Yüksek Din Öğretimi Kurumları Programlarının Öğretmen Yetiştirme Bakımından Değerlendirilmesi”. Doktora Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, 1999. google scholar
10. “Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi”. t.y. Erişim 15 Ağustos 2025. https://www.fsm.edu.tr/resim/Dosya/2024_LISANS_MUFREDATI2024-10-07-11-53-21am.pdf. google scholar
11. İhsanoğlu, Ekmeleddin. “Dârülfünun”. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 8:521-25. İstanbul: TDV Yayınları, 1993. google scholar
12. Karadaş, Cağfer. “İlahiyat Fakülteleri Lisans Programları Üzerine Genel Değerlendirme ve Öneriler”. Bugünün İlahiyatı Nasıl Olmalı? Sorunlar ve Çözümleri, Ensar, 01 Haziran 2014, 205-38. google scholar
13. Kaya, Yakup. “Die Religionspolitik, die in der Religionsbildung und Strukturierung im Türkischen Modernisierungsprozess der Einparteienperiode (1923-1945/50)”. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, sy 62 (2024): 3656-68. google scholar
14. ———. Geschichte der staatlichen religiösen Bildung in der Republik Türkei (1946-2002). Ordu: Altınçekiç, 2018. google scholar
15. ———. Religiöse Bildung und staatliche Intervention in den frühen Jahren der Republik Türkei Die Einparteienzeit in der Türkischen Republik (1923-1946/1950). Ankara: Eskiyeni Yayınları, 2025. google scholar
16. ———. “The Closure of Darulfunun and Initiatives for Transmitting Religious Values During the Gap Years in Religious Education”. Kocaeli İlahiyat Dergisi 9, sy 1 (2025): 78-99. google scholar
17. Kırkpınar, Mahmut. “Mütevekkil-Alellah, Ca‘fer b. Muhammed”. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 32:212-14. İstanbul: TDV Yayınları, 2006. google scholar
18. Koştaş, Münir. “Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi (Dünü Bugünü)”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 39, sy 2 (1999): 2. google scholar
19. Öcal, Mustafa. “Cumhuriyet Döneminde Türkiye’de Din Eğitimi ve Öğretimi”. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 7, sy 7 (1998): 241-68. google scholar
20. ———. “İlahiyat Fakültelerinin Tarihçesi”. T.C. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 1, sy 1 (1986): 111-23. google scholar
21. ———. “Yüksek İslâm Enstitüsü”. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 44:48-52. İstanbul: TDV Yayınları, 2013. google scholar
22. Özdemi̇r, Murat. “Nitel Veri Analizi: Sosyal Bilimlerde Yöntembilim Sorunsalı Üzerine Bir Çalışma”. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 11, sy 1 (2010): 323-43. google scholar
23. Özdemi̇r, Murat, ve Gamze Tuti̇. “Nitel Araştırma Desenleri: Metodolojik Bir Temellendirme”. Çankırı Karatekin Üniversitesi Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi 11, sy 2 (Ekim 2023): 217-35. https://doi.org/10.57115/karefad.1331759. google scholar
24. Parmaksızoğlu, İsmet. Türkiye’de Din Eğitimi. İstanbul: Milli Eğitim Bakanlığı, 1966. google scholar
25. Reed, Howard A. “The Faculty of Divinity at Ankara”. The Muslim World, Hartford Seminary Foundation 47, sy 1 (1957): 22-35. google scholar
26. Süngü, İhsan. “Tevhid-i Tedrisat”. Belleten, Cd. II, Sayı: 7-8, 1938, 425-28. google scholar
27. Uçar, Ali, Abdurrahman Kaçmaz, Yahya Turan, ve Erdal Küçükoğlu. Okul ve Kurumlarda Stratejik Planlama. İstanbul: İstanbul İl Milli Eğitim Müdürlüğü Strateji Geliştirme Şubesi, 2010. google scholar
28. Weber, Max. Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu. Çeviren Göksu Birol. Ankara: Dorlion Yayınları, 2016. google scholar
29. Yüksek Öğretim Kurulu Başkanlığı Eğitim Öğretim Dairesi Başkanlığı: Hearing on 75850160-104.01.01.06/41638 before the YÖK Yürütme Kurulu (2015). google scholar