Development of the Internalized Religiosity Scale (Irs): Validity and Reliability Analysis

Öz

The aim of this research is to develop a valid and reliable measurement tool capable of measuring religiosity in depth. Although there are numerous religiosity scales in the literature, a ceiling effect—which implies a lack of measurement sensitivity—is often observed, particularly when measuring the relationship between psychological variables and religiosity. Therefore, a need arose to develop a scale that measures the extent to which individuals are committed to religion with greater sensitivity. In the initial application conducted for Exploratory Factor Analysis (EFA), a survey was administered to 573 individuals, and for Confirmatory Factor Analysis (CFA), to 236 individuals. As a result of the EFA, a scale consisting of 21 items gathered under a single factor was obtained. This single factor, with an eigenvalue of 12.99, explains 61.85% of the total variance of the scale. It was determined that the goodness of fit indices for the model tested with CFA were at quite high levels (CMIN/df = 2.70, RMSEA = .069, NFI = 0.92, IFI = .95, CFI = .95, SRMR = .035, TLI = .94, GFI = .90). The Cronbach‘s Alpha coefficient of the scale is .97. The McDonald‘s Omega coefficient, another value examined for reliability, was calculated as .97. The correlation between the two halves was found to be .936 in the Spearman-Brown test. Furthermore, item discrimination analysis (analysis of differences between the lower and upper 27% groups) was conducted to determine the reliability. All findings indicate that the Internalized Religiosity Scale (IRS) is a valid and reliable tool for deeply measuring the level of religiosity. The scale can be used in quantitative research within the social sciences in general—and specifically in religious sciences such as the psychology of religion, sociology of religion, and religious education—for studies targeting individuals over the age of 18 who identify themselves as Muslim.

Anahtar Kelimeler

• Religious Sciences
• Internalized Religiosity
• Scale
• Reliability
• Validity

İçselleştirilmiş Dindarlık Ölçeği’nin (İDÖ) Geliştirilmesi: Geçerlik ve Güvenirlik Analizi

Öz

Bu araştırmanın amacı, dindarlığı derinlemesine ölçebilecek geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı geliştirmektir. Literatürde çok sayıda dindarlık ölçeği bulunmakla birlikte özellikle psikolojik değişkenlerin dindarlıkla olan ilişkisinin ölçümlenmesi sırasında, ölçüm hassasiyetinin azlığı anlamına da gelen, tavan etkisi söz konusu olmaktadır. İnsanların dine ne ölçüde sargın olduklarını biraz daha hassas şekilde belirleyen bir ölçek geliştirmeye ihtiyaç duyulmuştur. Açımlayıcı faktör analizi için önce 573 kişiye, ardından doğrulayıcı faktör analizi için ise 236 kişiye anket uygulanmıştır. AFA sonucunda tek faktör altında toplam 21 maddeden oluşan bir ölçek elde edilmiştir. Öz değeri 12.99 olan bu tek faktör, ölçeğin toplanan varyansın %61,85’ini açıklamaktadır. DFA ile test edilen modelin uyum iyiliği indekslerinin (CMIN /df =2.70, RMSEA= .069, NFI = 0.92, IFI = .95, CFI = .95, SRMR = .035, TLI = .94, GFI = .90) iyi veya kabul edilebilir değerlerde olduğu saptanmıştır. Ölçeğin Cronbach‘s Alpha katsayısı .97’dir. Güvenirlik adına incelenen bir diğer değer olan McDonald’s Omega katsayısı, .97 olarak hesaplanmıştır. Spearman-Brown testi sonucunda iki yarı arasındaki korelasyon ise .936 bulunmuştur. Yine ölçek güvenirliğini belirlemek amacıyla madde ayırt edicilik analizi (alt ve üst yüzde 27’lik gruplar arası farkların analizi) yapılmıştır. Elde edilen tüm bulgular, İçselleştirilmiş Dindarlık Ölçeğinin (İDÖ) dindarlık düzeyini derinlemesine olarak geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçen bir araç olduğunu göstermektedir. Ölçek, genel olarak sosyal bilimlerde ve özel olarak din psikolojisi, din sosyolojisi ve din eğitimi gibi din bilimlerinde yapılacak nicel araştırmalarda kendisini Müslüman kabul eden 18 yaş üstü bireylere yönelik çalışmalarda kullanılabilir.

Anahtar Kelimeler

• Din Bilimleri
• İçselleştirilmiş Dindarlık
• Ölçek
• Güvenirlik
• Geçerlik

Kaynakça

1. Ahmed b. Hanbel. Müsned. thk. Şu‘ayb el-Arnaût - Âdil Mürşid. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 2001. google scholar
2. Allport, Gordon W., ve J. Michael Ross. “Personal Religious Orientation and Prejudice”. Journal of Personality and Social Psychology 5 (1967): 432-443. google scholar
3. Atalay, Talip. “İlköğretim ve Liselerde Dindarlık Üzerine Bir Araştırma” (Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi, 2002). google scholar
4. Avan, Oğuzhan. “Genç Yetişkin Bireylerin Evrim Teorisine Yönelik Tutumlarının, Dindarlık, Dini Kimlik, Din-Evrim Arasında Algılanan Çatışma ve Evrim Bilgisi ile İlişkisi” (Doktora Tezi, Çukurova Üniversitesi, 2024). google scholar
5. Ayten, Ali. “Prososyal Davranışlarda Dindarlık ve Empatinin Rolü” (Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi, 2009). google scholar
6. Büyüköztürk, Şener. Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı. Ankara: Pegem Akademi Yayınları, 2008. google scholar
7. Büyüköztürk, Şener. Veri Analizi El Kitabı: İstatistik, Araştırma Deseni SPSS Uygulamaları ve Yorum (Ankara: Pegem Akademi Yayınları, 2012). google scholar
8. Çokluk, Ömay, vd. Sosyal Bilimler İçin Çok Değişkenli İstatistik (Ankara: Pegem Akademi Yayınları, 2012). google scholar

9. Doğan, Mebrure. “Dindarlık Sabır ve Psikolojik İyi Olma Arasındaki İlişkiler” (Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi, 2014). google scholar
10. Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl b. İbrâhîm el-Cu’fî. el-Câmiʿu’s-sahîh. thk. Mustafa Dîb el-Bugâ. 6 Cilt. Dımaşk: Daru İbn Kesir, 1990. google scholar
11. Erkorkmaz, Ünal v.dğr., “Doğrulayıcı Faktör Analizi Uyum İndeksleri”, Türkiye Klinikleri J Med Sci., 33/1, (2013): 210-223. google scholar
12. Geçioğlu, Ahmet Rifat. “Evlilik Uyumu-Dindarlık İlişkisi: Adana Örneği” (Doktora Tezi, Çukurova Üniversitesi, 2018). google scholar
13. Gorsuch, Richard L., ve Susan E. McPherson. “Intrinsic/Extrinsic Measurement: I/E-Revised Single-Item Scales.” Journal for the Scientific Study of Religion 28, no. 3 (1989): 348-354. google scholar
14. Gürsu, Orhan. “Ergenlik Döneminde Psikolojik Sağlık ve Dindarlık İlişkisi” (Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi, 2011). google scholar
15. Güven, Metin. “Narsisizm Alçakgönüllülük ve Dindarlık İlişkisi” (Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi, 2019). google scholar
16. Hoge, Dean R. “A Validated Intrinsic Religious Motivation Scale.” Journal for the Scientific Study of Religion 11 (1972): 369-376. google scholar
17. İnce, Abdullah vd. “Beliren Yetişkinlerde Din Anlayışı Ölçeğinin Geliştirilmesi: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması”. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 24 no. 46 (2022), 607-633. https://doi.org/10.17335/sakaifd.1152006 . google scholar
18. Kalıç, Murat. “Dünyevileşme ve Dindarlık İlişkisi Üzerine Bir Araştırma” (Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi, 2021). google scholar
19. Karaca, Faruk. “Din Psikolojisinde Metot Sorunu ve Bir Dindarlık Ölçeğinin Türk Toplumuna Standardizasyonu.” Ekev Akademi Dergisi 3, no. 1 (2001): 187-201. google scholar
20. Karaca, Faruk, ve E. H. Kırıcı. “Dinî Adanmışlık Ölçeği: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması.” Bilimname, no. 54 (2025): 57-77. google scholar
21. Karakoç, F.Y, Dönmez L. “Ölçek Geli̇şti̇rme Çalışmalarında Temel İlkeler”. Tıp Eğitimi Dünyası / Mayıs 2014 / Sayı 40, 39-49, s. 46. google scholar
22. Karslı, Necmi. “Öfke Kontrolü ve Dindarlık İlişkisi: Erzurum Örneği” (Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi, 2011). google scholar
23. Kayıklık, Hasan. “Bireysel Dindarlığın Boyutları ve İnanç-Davranış Etkileşimi”. İslami Araştırmalar Dergisi 19/3, (2006), 491-499. google scholar
24. Kıraç, Ferdi. “Dindarlık Eğilimi, Varoluşsal Kaygı ve Psikolojik Sağlık” (Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi, 2006). google scholar
25. Kline, Rex B. Principles and Practice of Structural Equation Modeling (Fourth Editing). London: The Gillford Press, 2016. google scholar
26. Kızılgeçit, Muhammed. “Yalnızlık Umutsuzluk ve Dindarlık İlişkisi” (Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi, 2011). google scholar
27. Kimter, Nurten. “Benlik Saygısı Dindarlık İlişkisi” (Doktora Tezi, Uludağ Üniversitesi, 2008). google scholar
28. Memiş, Mustafa. “Yükseköğrenim Görmüş Bireylerde Dindarlıkla Demokratik, Bilimsel ve Sanata Yönelik Tutum Arasındaki İlişki Üzerine Bir Araştırma: Antalya Örneği” (Doktora Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi, 2022). google scholar
29. Ok, Üzeyir. “Dini Tutum Ölçeği: Ölçek Geliştirme ve Geçerlik Çalışması”. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi 8, no. 2 (2011): 528-549. google scholar
30. Ok, Üzeyir. “Biyografik Anlatıya Dayalı İnanç Gelişimi Biçimleri ve Nicel Ölçümler”. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 12, no. 2 (2012): 121-155. google scholar
31. Ok, Üzeyir. “Ok-Dinî Tutum Ölçeği-G: Genişletilmiş Versiyon”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 65, no. 2 (2024): 479-514. google scholar
32. Özcan, Zeynep. “Empati ve Dindarlık Arasındaki İlişki”. İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi 5, no. 8 (2016): 2758-2781. google scholar
33. Öztürk, Eyüp Ensar. “İyimserlik ve Dindarlık” (Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi, 2013). google scholar
34. Sedikides, Constantine, ve Jochen E. Gebauer. “Religiosity as Self-Enhancement: A Meta-Analysis of the Relation Between Socially Desirable Responding and Religiosity”. Personality and Social Psychology Review 14, no. 1 (2010): 17-36. google scholar
35. Tirmizî, Muhammed b. ‘İsâ et-. Sünen. thk. ‘Izzuddîn Dali vd. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle Nâşirûn, 2015. google scholar
36. Uysal, Veysel, vd. “Motivasyonel Dindarlık Ölçeği (MMRI) Üzerine Bir Değerlendirme.” Journal of Islamic Research 25, no. 1 (2014): 15-27. google scholar
37. Yoğurtcu, Fatma. “Yetişkinlerde Dindarlık ve Ruh Sağlığı” (Doktora Tezi, Sakarya Üniversitesi, 2009). google scholar