A Fiqh-Based Evaluation of Bank Promotions Paid to Employees within the Framework of Reward Commitment

Öz

This study re-examines debates on promotional payments made by banks by identifying the material reality and the relevant legal phenomenon based on legislation, employment contracts, judicial decisions, and current practices. The fiqh dimension of promotion practices is analysed within the framework of general contract theory, ribā, reward-based commitments (juʿālah), ḥawāla, defective contracts, the change of cause in ownership, the non-specification of monetary assets, and the principle of precaution, drawing on interpretations across Islamic legal schools. The study identifies the bank and the employer as the direct parties to the promotion arrangement, with the employee indirectly related through statutory provisions or employment contracts. Accordingly, the transfer of promotion payments is examined within the classical framework of ḥawāla, and such payments are analysed as a distinct financial entitlement arising from reward-based commitments. The study aims to present a theoretical framework for promotion agreements within the scope of reward commitments and to offer an alternative analytical perspective through tabaddul al-sabab and the non-specification of monetary assets.

Anahtar Kelimeler

• Islamic Law
• Defective Contract
• Reward Commitment (Juʿālah)
• Bank Wage Promotions
• Principle of Precaution (Iḥtiyāṭ)

Ödül Taahhüdü Çerçevesinde Çalışanlara Ödenen Banka Promosyonları: Fıkhî Bir Değerlendirme

Öz

Bu makale, bankalar tarafından gerçekleştirilen promosyon ödemelerine ilişkin mevcut tartışmaları, farklı bir perspektiften yeniden ele almayı amaçlamaktadır. Bu çerçevede konu, maddi gerçeklikten hareketle hukukî olgunun tespit edilmesi amacıyla öncelikle ilgili yasal mevzuat, iş sözleşmeleri, yargı kararları ve mevcut uygulamalar bağlamında ortaya konulmaktadır. Çalışma, banka maaş promosyonlarına ilişkin meseleyi, normatif bir fetva metni oluşturma amacıyla değil, İslam hukukunda akit teorisi çerçevesinde hukukî nitelendirme ve tespit yapmaya yönelik analitik bir inceleme olarak ele almaktadır. Bu kapsamda promosyon uygulamalarının fıkhî boyutu; genel akit teorisi, ribâ, ödül taahhüdü, havale, fasit sözleşmeler, mülk edinme sebebinin değişmesinin mülkiyetin niteliğine etkisi, nakitlerin tayinle muayyen hâle gelmemesi ve ihtiyat ilkesi kapsamında mezheplerin konuya ilişkin içtihatları esas alınarak akit teorisi zemininde analitik bir bakışla incelenmektedir. Makalede banka ile işverenin promosyon sözleşmesinin doğrudan tarafları olduğu, çalışanın ise mevzuat veya iş sözleşmesi sebebiyle bu sözleşmeyle dolaylı olarak ilişkilendiği tespit edilmektedir. Bu bağlamda işveren ile çalışan arasındaki promosyon bedeli nakli, havale hükümleri çerçevesinde değerlendirilmekte; promosyon bedellerinin, ilgili yasal düzenlemeler ve iş sözleşmeleri kapsamında ücretlere eklenen malî bir hak niteliği taşıdığı ortaya konulmaktadır. Çalışma, mezheplerin ilgili içtihatları temelinde ödül taahhüdü kapsamında promosyon sözleşmelerine teorik bir çerçeve sunmayı ve promosyon ödemelerinin fıkhî niteliğini tebeddülü’s-sebeb ilkesi ile sözleşmelerde nakitlerin tayinle muayyen hâle gelmemesi kuralı çerçevesinde yeniden değerlendirmeyi hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

• İslam Hukuku
• Fasit Akit
• Ödül Taahhüdü (cuâle)
• Banka Maaş Promosyonları
• İhtiyat İlkesi

Kaynakça

1. Akbank. “SGK Emekli Maaş Ödemeleri”. Akbank. Erişim 01 Ağustos 2025. https://www.akbank.com/hizmetler/sgk-emekli-maas-odemeleri. google scholar
2. Ali Haydar Efendi. Dürerü’l-hukkâm şerhu Mecelleti’l-ahkâm. 2. bs. 4 vols. İstanbul: Diyanet İşleri Başkanlığı, 2017. google scholar
3. Altınöz, Süha. “İş Sözleşmesinde Aksine Bir Hüküm Yoksa, İşverenin Bankadan Aldığı Promosyon Parasını İşçiye Verme Mecburiyeti Yoktur”. altinoz.com.tr, 26 Aralık 2022. https://altinoz.com.tr/is-sozlesmesinde-aksine-bir-hukum-yoksa-isverenin-bankadan-aldigi-promosyon-parasini-isciye-verme-mecburiyeti-yoktur/. google scholar
4. Arat, Ayşe. “İsi̇msi̇z Sözleşmeleri̇n Tamamlanması”. Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi (Kayseri) 1, sy 2 (2006): 239-49. https://izlik.org/JA29EY86YT. google scholar
5. Bankacılık Kanunu, 5411 (2005). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5411&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5. google scholar
6. Baş, Seda. “Bankanın Mevduat Hesabı Üzerinde Takas veya Mahsup Yetkisi”. Necmettin Erbakan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Necmettin Erbakan University, 01 Ocak 2022, 468-93. https://doi.org/10.51120/NEUHFD.2021.29. google scholar
7. Büceyrimî, Süleymân b. Muhammed b. Ömer. Hâşiyetü’l-Büceyrimî ale’l-Hatîb/Tuhfetü’l-habîb ale şerhi’l-Hatîb. 4 vols. Beyrut: Dâru’l-fikr, 1995. google scholar
8. Bühûtî, Mansûr b. Yûnus. er-Ravdu’l-murabba’ şerhu Zâdi’l-müstenka’. 1. bs. Riyâd-Beyrut: Dâru’l-müeyyed-Müessesetü’r-risâle, 1996. google scholar

9. Can, Oğuzhan, ve Necmeddin Güney. “Fıkhi Açıdan Süftece Uygulamaları”. Akif, 30 Haziran 2025, 1. https://doi.org/10.51121/akif.2025.74. google scholar
10. Desûkî, Muhammed b. Ahmed b. Arafe. Hâşiyetü’d-Desûkî ale’ş-Şerhi’l-kebîr. 4 vols. Dâru’l-fikr, t.y. google scholar
11. “Düzce Üniversitesi | Genel Sekreterlik | Banka Promosyon İhalesi (2025-2028)”. Erişim 02 Ağustos 2025. https://gensek.duzce.edu.tr/duyuru/2977/banka-promosyon-halesi-2025-2028. google scholar
12. Er, Beyza. “Mevduat Sözleşmesinin Tanımı, Kurulması ve Türleri”. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, sy 49 (Ocak 2022): 491-516. https://doi.org/10.54049/taad.1055809. google scholar
13. Ergin, Mehmet Salih. “Maaş Promosyonu Uygulamasının İslami Finans İlkeleri Çerçevesinde Değerlendirilmesi”. Yüksek Lisans, Necmettin Erbakan, 2024. google scholar
14. “Finansal Tablolar ve Bağımsız Denetim Raporları | Halkbank”. Erişim 31 Aralık 2025. https://www.halkbank.com.tr/tr/yatirimci-iliskileri/finansal-bilgiler/finansal-bilgiler/finansal-tablolar-ve-bagimsiz-denetim-raporlari.html. google scholar
15. Günay, Hacı Mehmet. “İslam Hukukunda Akid Teorisi Bağlamında Çağdaş Finansman Enstrümanlarından Murabaha Uygulamaları”. Fıkhi Açıdan Finans ve Altın İşlemleri -Tebliğ ve Müzakereler- Tartışmalı İlmi Toplantı (İstanbul), 27 Nisan 2012, 207-27. google scholar
16. Hamevî, Şihâbüddîn Ahmed b. Muhammed. Ğamzu uyûni’l-besâir fî şerhi’l-Eşbâh ve’n-nezâir. 1. bs. 4 vols. Beyrut: Dâru’l-kütübi’l-ilmiyye, 1985. google scholar
17. Haraşî, Muhammed b. Abdillâh b. Alî el-Mâlikî. Şerhu’l-Haraşî alâ Muhtasari Halîl. 2. bs. 8 vols. Bulâk: El-Matbaatü’l-kübrâ el-emîriyye, 1317. google scholar
18. Hattâb er-Ruaynî el-Mâlikî. Mevâhibü’l-celîl fî Muhtasari Halîl. 3. bs. 6 vols. Beyrut: Dâru’l-fikr, 1992. google scholar
19. Heyet. el-Meâyîru’ş-şer’iyye en-nassu’l-kâmilü li’l-meâyîri’ş-şer’iyye elleti temme i’timâdühâ hattâ safer 1439/2017. 2017. bs. Elektronik Kitap: Hey’etü’l-muhâsebe ve’l-mürâcea li’l-müessesâti’l-mâliyyeti’l-islâmiyye, t.y. Erişim 03 Ağustos 2025. https://iefpedia.com/arab/wp-content/uploads/2017/12/Shariaah-Standards-ARB.pdf. google scholar
20. ———. “Karâr bi şe’ni’l-mezâye’l-letî yemnehuhe’l-mesrifi li umelâi’l-hisâbi’l-cârî mine’l-manzûri’ş-şer’iyyi”. Mecmeu’l-fıkhi’l-islâmiyyi. Erişim 02 Ağustos 2025. https://iifa-aifi.org/ar/%d8%a7%d9%84%d9%82%d8%b1%d8%a7%d8%b1%d8%a7%d8%aa. google scholar
21. İbn Âbidîn, Muhammed Emîn b. Ömer b. Abdilazîz. Hâşiyetü Raddi’l-muhtâr ale’d-Dürri’l-muhtâr şerhu Tenvîri’l-ebsâr. 2. bs. 4 vols. Mısır: Şeriketi mektebetü ve matbaatü Mustafa el-Bâbî el-Halebî ve evlâdühü, 1966. google scholar
22. İbn Arafe, Muhammed b. Muhammed b. Muhammed b. Arafe. el-Muhtasaru’l-fıkhiyyi. 1. bs. 10 vols. Dubai: Müessesetü Halef Ahmed el-Habtûr li’l-a’mâli’l-hayriyye, 2014. google scholar
23. İbn Kudâme, Muvaffakuddîn Abdullâh b. Ahmed b. Muhammed b. Kudâme el-Cemmâîlî el-Makdisî. el-Kâfî fî fikhi’l-İmâm Ahmed. 1. bs. 4 vols. Beyrut: Dâru’l-kütübi’l-ilmiyye, 1994. google scholar
24. ———. el-Muğnî. 2. bs. 15 vols. Riyâd: Dâru âlemi’l-kütüb li’t-tıbâati ve’n-neşri ve’t-tevzî’, 1997. google scholar
25. İbn Nüceym, Sirâcüddîn Ömer B. İbrâhîm B. Muhammed. en-Nehrü’l-fâik fî şerhi Kenzi’d-dekâik. 1. bs. Edited by Ahmed İzzû İnâye. 3 vols. Beyrut: Dâru’l-kütübi’l-ilmiyye, 2002. google scholar
26. İbn Rüşd el-Ced, Muhammed b. Ahmed b. Ahmed el-Kurtubî. el-Beyân ve’t-tahsîl. 2. bs. 20 vols. Beyrut: Dâru’l-ğarbi’l-İslâmiyyi, 1988. google scholar
27. İbn Rüşd, Muhammed b. Ahmed b. Muhammed el-Kurtubî. Bidâyetü’l-müçtehid ve nihâyetü’l-muktesid. 4 vols. Kâhire: Dâru’l-hadîs, 2004. google scholar
28. İbn Şıhne, Muhibbüddîn Muhammed b. Muhammed b. Mahmûd. Lisânü’l-hukkâm fî ma’rifeti’l-ahkâm. 2. bs. Kâhire: El-Bâbü’l-halebî, 1973. google scholar
29. Kâdî Abdülvehhâb, Abdülvehhâb b. Alî b. Nasr et-Tağlibî el-Bağdâdî. el-İşrâf alâ nüketi mesâili’l-hilâf. 1. bs. 2 vols. Beyrut: Dâru İbn Hazm, 1999. google scholar
30. Kâdîhân, Fahrüddîn Hasen b. Mansûr b. Mahmûd el-Özkendî el-Fergânî. Şerhu’z-ziyâdât. Edited by Kâsım Eşref Ahmed Nûr. 6 vols. Karaçi: El-Meclisü’l-ilmiyyü, 2000. google scholar
31. Kâsânî, Alâüddîn Ebû Bekr b. Mes‘ûd b. Ahmed. Bedâiu’s-sanâi’ fî tertîbi’ş-şerâi’. 1. bs. 7 vols. Mısır: Matbaatü şeriketi’l-matbûâti’l-ilmiyye, Matbaatü’l-cemâliyye, 1327. google scholar
32. Kaya, Münir Yaşar, ve Doğan Öztürk. “Fıkhi Açıdan Maaş Promosyonları ve Katılım Finans Sistemi İçin Alternatif Ürün Önerisi: Karz Limiti”. Kocatepe İslami İlimler Dergisi 6, sy 2 (Aralık 2023): 359-92. https://doi.org/10.52637/kiid.1369226. google scholar
33. Komisyon. el-Mevsûatü’l-fıkhiyye. 37 vols. Kuveyt: Vizâratü’l-evkâf ve’ş-şüûni’l-İslâmiyye, 1404. google scholar
34. ———. el-Muâmelâtü’l-mâliyye asâleten ve muâsaraten. 2. bs. 20 vols. Riyâd: Mektebetü’l-melik el-Fehd el-vataniyye, 1332. google scholar
35. Mâverdî, Alî b. Muhammed b. Habîb. el-Hâvi’l-kebîr fî fıkhi mezhebi’i-İmâm eş-Şâfiî. 1. bs. 19 vols. Beyrut: Dâru’l-kütübi’l-ilmiyye, 1999. google scholar
36. Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye (1868). google scholar
37. Mecmeu’l-fıkhi’l-İslâmî. “Karar No: 140 (6/15), Karâr bi şe’ni’l-istismâr fi’l-vakfi ve ğallâtihî ve ray’ihî”. Içinde Karârât ve tavsiyât Mecmeu’l-fıkhi’l-İslâmî, 5. bs, 450-54. Cidde: Mecmeu’l-fıkhi’l-İslâmî, 2025. google scholar
38. Merğînânî, Burhânüddîn Alî b. Ebî Bekr b. Abdilcelîl el-Fergânî. el-Hidâye şehu Bidâyeti’l-mübtedî. 1. bs. 4 vols. Beyrut: Dâru ihyâi’t-türâsi’l-Arabiyyi, 2004. google scholar
39. Mevduat ve Katılım Fonlarının Vadeleri ve Türleri Hakkında Tebliğ (2023). https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/5f1a77a3-155d-4bba-b85f-43c803497080/Mevduat+ve+Kat%C4%B1l%C4%B1m+Fonlar%C4%B1n%C4%B1n+Vadeleri+ve+T%C3%BCrleri+Hakk%C4%B1nda+Tebli%C4%9F+-+25.11.2023.pdf?MOD=AJPERES&CACHEID=ROOTWORKSPACE-5f1a77a3-155d-4bba-b85f-43c803497080-oMfOHZx. google scholar
40. Mevsılî, Abdullâh b. Mahmûd b. Mevdûd. el-İhtiyâr li ta’lîli’l-muhtâr. 5 vols. Kâhire: Mektebetü’l-Halebî, 1937. google scholar
41. Mevvâk, Muhammed b. Yûsuf b. Ebi’l-Kâsım el-Mevvâk el-Abderî. et-Tâc ve’l-iklîl li Muhtasari Halîl. 1. bs. 8 vols. Beyrut: Dâru’l-kütübi’l-ilmiyye, 1994. google scholar
42. MuhasebaTR. “İşçilere Banka Promosyonu Ödeme Zorunluluğu Var Mı?” Erişim 02 Ağustos 2025. https://www.muhasebetr.com/yazarlarimiz/ufukyola/005/. google scholar
43. Müslim, Müslim b. el-Haccâc b. Müslim el-Kuşeyrî. el-Câmiu’s-sahîh (Sahîh-i Müslim). Edited by Muhammed Fuâd Abdülbâkî. 5 vols. Kâhire: Matbaatü Îsâ el-Bâbî el-Halebî, 1955. google scholar
44. Nâyif b. Nehâr. “İkrâdu’l-masrifi el-amîle mukâbile tahvîli’r-râtibi dirâse fıkhiyye takvîmiyye”. Mecelletü İsrâ ed-devliye li’l-mâliyyeti’l-İslâmiyye 7, sy 2 (Aralık 2016): 102-18. https://doi.org/10.55188/ijifarabic.v7i2.284. google scholar
45. Onuş, Muhammed Usame. “Cuâle’nin Bir Finansman Vasıtası Olarak Kullanılması: Karz Temini İçin Yapılan Ödül Vaadi (Cuâle ale’l-iktiraz)”. Tasavvur / Tekirdağ İlahiyat Dergisi 8, sy 2 (Aralık 2022): 1397-428. https://doi.org/10.47424/tasavvur.1179259. google scholar
46. Pala, Ali İhsan. “Bir Dindarlık Algısı Olarak ‘İhtiyatî Tutum’un Fıkhî Tahlili”. Uluslararası Yanlış Algılar ve Doğru İslam Sempozyumu Bildiriler (Şanlıurfa), 28 Ekim 2016, 411-31. https://isamveri.org/pdfdrg/G00123/2016/2016_PALAAI.pdf. google scholar
47. ———. İslâm Hukukunda İhtiyat İlkesi. 2. bs. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2019. google scholar
48. Pekgenç, Deniz. “Pekgenç Hukuk Bürosu”. Pekgenç Hukuk Bürosu | Hukuki Danışmanlık ve Avukatlık, 07 Kasım 2022. https://pekgenc.av.tr/banka-promosyonu-calisanlara-mi-odenir/. google scholar
49. Remlî, Şemsüddîn Muhammed b. Ahmed b. Ahmed b. Hamza. Nihâyetü’l-muhtâc ilâ şerhi’l-Minhâc. 8 vols. Beyrut: Dâru’l-fikr, 1984. google scholar
50. Sadrüşşerîa es-Sânî, Ubeydullah b. Mes’ûd b. Ömer. Şerhu’l-Vikâye. 1. bs. Edited by Salâh Muhammed Ebü’l-Hâc. 5 vols. Ammân: Dâru’l-verrâk, 2006. google scholar
51. Serahsî, Şemsü’l-eimme Muhammed b. Ebî Sehl Ahmed. el-Mebsût. 31 vols. Beyrut: Dâru’l-ma’rife, 1993. google scholar
52. Sığnâkî, Hüsâmüddîn Hüseyn b. Alî b. Haccâc el-Buhârî. en-Nihâye fî şerhi’l-Hidâye. 25 vols. Mekke: Merkezü’dirâsâti’l-İslâmiyye bi külliyyeti’-şerîa ve’d-dirââti’il-İslâmiyye bi Câmiati Ümmi’l-kurâ, 1435. google scholar
53. “Sosyal Güvenlik Kurumu”. Erişim 01 Ağustos 2025. https://www.sgk.gov.tr/Content/Post/d5821676-c474-4544-b65c-d64a04a7b741/Genel-Bilgi-2024-12-26-02-07-58. google scholar
54. Şehabeddîn Remlî, Ebü’l-Abbâs Şihâbüddîn Ahmed b. Ahmed b. Hamza er-Remlî el-Menûfî. Fethu’r-rahmân bi şerhi Zeyd İbn Raslân. 1. bs. Beyrut: Dâru’l-minhâc, 2009. google scholar
55. “T.C. Kozluk Kaymakamlığı - 2023 Yılı Kozluk Kaymakamlığı Banka Promosyon İhalesi”. Erişim 02 Ağustos 2025. http://www.kozluk.gov.tr/2023-yili-kozluk-kaymakamligi-banka-promosyon-ihalesi. google scholar
56. Turan, M. Fatih. “İslam Hukuku Açısından Usulsüz Vedia Akdi”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi 8, sy 15 (2010): 401-30. google scholar
57. Türk Borçlar Kanunu, 6098 (2011). https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.6098.pdf. google scholar
58. Uyanık, Memet Zeki. “Bankaların Memur, İşçi ve Emeklilere Verdiği Maaş Promosyonlarının Fıkhî Durumu”. Marife Dini Araştırmalar Dergisi 18, sy 2 (Aralık 2018): 631-48. https://doi.org/10.33420/marife.458906. google scholar
59. “Ücret, Pri̇m, İkrami̇ye ve Bu Ni̇teli̇kteki̇ Her Türlü İsti̇hkakın Bankalar Aracılığıyla Ödenmesi̇ne Dai̇r Yönetmeli̇k”. Erişim 17 Şubat 2026. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=12605&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5. google scholar
60. Ücret, Prim, İkramiye ve Bu Nitelikteki Her Türlü İstihkakın Bankalar Aracılığıyla Ödenmesine Dair Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına İlişkin Yönetmelik (2025). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2025/06/20250604-9.htm. google scholar
61. Yapı Kredi. “Emekli Promosyonu 2025 | 27.000 TL’ye Varan Ödeme”. Erişim 02 Ağustos 2025. https://www.yapikredi.com.tr/bireysel-bankacilik/odemeler-ve-hizmetler/sgk-emekli-maas-promosyonu. google scholar
62. Zeylaî, Muhammed Fahruddîn Osmân b. Alî b. Mihcen b. Yûnus es-Sûfî el-Bâriî (ö. 743/1343). Tebyînü’l-hakâik şerhu Kenzi’d-dekâik. 1. bs. 6 vols. Bulâk-Kâhire: El-Matbaatü’l-kübrâ el-emîriyye, 1314. google scholar
63. Zuhaylî, Muhammed Mustafa. el-Kavâidü’l-fıkhiyye ve tatbîkâtühâ fi’l-mezâhibi’l-erbea. 1. bs. 2 vols. Dımeşk: Dâru’l-fikr, t.y. google scholar