Cyprus and Hala Sultan from the Early Ages to the Islamic Conquest

Öz

The island of Cyprus has been the focus of attention for many civilizations throughout history due to its strategic location, which has made it significant politically, militarily, and culturally. As a natural transit point between Anatolia, the Syrian-Palestinian coast, and Egypt, the island has also become an important part of the religious, cultural, and commercial relations that developed in the Mediterranean world. In this respect, Cyprus has emerged as one of the influential centers shaping the history of the Eastern Mediterranean since the Early Ages. Throughout history, the island became part of Greek culture during the Ancient Greek, Hellenistic, and Roman periods; during the Byzantine period, it played a strategic role in the Eastern Roman Empire’s Mediterranean defense line. Information about these periods has largely reached us through Greek and Byzantine sources. With the Islamic conquests during the reign of Caliph ʿUthmān (23-36/644-656), the political balance of the Eastern Mediterranean shifted, and Cyprus, in particular, gained great importance. In this new era, the island became a key center where the military, diplomatic, and cultural dimensions of Islamic-Byzantine relations took shape. The study examines the historical development of Cyprus from the Early Ages to the Islamic conquest, based on the sources of each period. It also touches upon topics such as the preparation process for the Cyprus expedition carried out during the reign of Caliph ʿUthmān (28/649), the formation of the first Islamic navy, the procurement of ships in coastal cities, and shipyard activities. Unlike previous studies, our research also covers topics such as the routes taken during the Cyprus expedition, the siege process, and the nature of the subsequent agreement. Furthermore, the symbolic and religious position of the island in Islamic history is examined through the figure of Umm Ḥarām bint Milḥān (d. 28/649), one of the companions of the Prophet Muḥammad. Thus, an attempt has been made to demonstrate that Cyprus was not only a political center but also a religious and cultural space.

Anahtar Kelimeler

• Islamic History
• Cyprus
• Eastern Mediterranean
• ʿUthmān
• Muʿāwiya b. Abī Sufyān

Destekleyen Kurum

No funding support has been received. There is no supporting organisation.

Etik Beyan

Ethics committee approval is not required.

İlk Çağlardan İslam Fethine Kıbrıs ve Hala Sultan

Öz

Kıbrıs Adası, tarih boyunca sahip olduğu stratejik konumu sebebiyle siyasi, askerî ve kültürel açıdan birçok medeniyetin ilgi odağında olmuştur. Anadolu, Suriye-Filistin sahilleri ve Mısır hattı arasında doğal bir geçiş noktası oluşturan ada Akdeniz dünyasında gelişen dinî, kültürel ve ticari ilişkilerin de önemli bir parçası hâline gelmiştir. Bu yönüyle Kıbrıs, İlk Çağlardan itibaren Doğu Akdeniz tarihinin şekillenmesinde etkili merkezlerden biri olarak öne çıkmaktadır. Tarihsel süreç içerisinde ada, Antik Yunan, Helenistik ve Roma dönemlerinde Grek kültürün bir parçası olmuş; Bizans döneminde ise Doğu Roma’nın Akdeniz savunma hattında stratejik bir rol üstlenmiştir. Bu dönemlere ilişkin bilgiler büyük ölçüde Grek ve Bizans kaynakları aracılığıyla günümüze ulaşmıştır. Hz. Osman döneminde (23-36/644-656) gerçekleşen İslam fetihleriyle birlikte, Doğu Akdeniz’in siyasi dengeleri değişmiş ve bilhassa Kıbrıs büyük bir önem kazanmıştır. Bu yeni süreçte ada, İslam-Bizans ilişkilerinin askerî, diplomatik ve kültürel boyutlarının şekillendiği önemli bir merkez hâline gelmiştir. Çalışmada, Kıbrıs’ın İlk Çağlardan İslam fethine kadar uzanan tarihsel gelişimi, her dönemin kendi kaynakları esas alınarak ele alınmıştır. Ayrıca Hz. Osman döneminde (28/649) gerçekleştirilen Kıbrıs seferine hazırlık süreci, ilk İslam donanmasının teşekkülü, sahil şehirlerinde gemi temini ve tersane faaliyetleri gibi konulara da değinilmiştir. Zira daha önceki çalışmalardan farklı olarak araştırmamızda Kıbrıs seferinde, adaya çıkartma yapılan güzergâhlar, kuşatma süreci ve ardından yapılan anlaşmanın mahiyeti ile ilgili konulara da yer verilmiştir. Bununla birlikte sahâbeden Ümmü Haram bint Milhân üzerinden adanın İslam tarihindeki sembolik ve dinî konumu incelenmiştir. Böylece Kıbrıs’ın yalnızca siyasi bir merkez değil, aynı zamanda dinî ve kültürel bir mekân olduğu ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• İslam Tarihi
• Kıbrıs
• Doğu Akdeniz
• Hz. Osman
• Muâviye b. Ebî Süfyân

Destekleyen Kurum

Herhangi Bir Fon Desteği Alınmamıştır. Destekleyen Kurum bulunmamaktadır.

Etik Beyan

Etik kurulu izni gerekmemektedir.

Kaynakça

1. Abū ʿUbayd al-Qāsim b. Sallām b. ʿAbd Allāh al-Harawī al-Baghdādī. Kitāb al-Amwāl. ed. Khalīl Muḥammad Ḥarrās. Beirut: Dār al-Fikr, n.d.
2. al-Balādhurī, Abū al-ʿAbbās Aḥmad b. Yaḥyā b. Jābir b. Dāwūd. Futūḥ al-Buldān. Ed. Riḍwān Muḥammad Riḍwān. Beirut: Dār al-Fikr, 1407/1987.
3. ———. Futūḥ al-Buldān. Ed. ʿAbd al-Qādir Muḥammad ʿAlī. Beirut: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyya, 1435/2014.
4. al-Bayhaqī, Abū Bakr Aḥmad b. al-Ḥusayn. al-Sunan al-Kubrā. Ed. Muḥammad ʿAbd al-Qādir ʿAṭā. Beirut: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyya, 1424/2003.
5. al-Bukhārī, Abū ʿAbd Allāh Muḥammad b. Ismāʿīl al-Juʿfī. al-Jāmiʿ al-Ṣaḥīḥ. Ed. Muḥammad Zuhayr b. Nāṣir. Beirut: Dār Ṭawq al-Najāh, 1422.
6. al-Bukhārī, Abū ʿAbd Allāh Muḥammad b. Ismāʿīl al-Juʿfī. al-Jāmiʿ al-Ṣaḥīḥ. ed. Muṣṭafā Dīb al-Bughā. Damascus: Dār Ibn Kathīr–Dār al-Yamāma, 1414.
7. al-Dārimī, Abū Muḥammad ʿAbd Allāh b. ʿAbd al-Raḥmān al-Samarqandī. Sunan al-Dārimī. Ed. Ḥusayn Salīm Asad al-Dārānī. Riyadh: Dār al-Mughnī, 1421/2000.
8. al-Dhahabī, Shams al-Dīn Muḥammad b. Aḥmad. Tajrīd Asmāʾ al-Ṣaḥāba. Beirut: Dār al-Maʿrifa, n.d.

9. al-Kūfī, Abū Bakr ʿAbd Allāh b. Muḥammad b. Abī Shayba al-ʿAbsī. al-Muṣannaf. ed. Saʿd b. Nāṣir b. ʿAbd al-ʿAzīz Abū Ḥabīb al-Shathrī. Riyadh: Dār Kunūz Ishbīliyā li’l-Nashr wa’l-Tawzīʿ, 1436.
10. al-Marwazī, Abū ʿAbd al-Raḥmān ʿAbd Allāh b. al-Mubārak b. Wāḍiḥ al-Ḥanẓalī al-Turkī. Kitāb al-Jihād. ed. Nazīh Ḥammād. Tunis: al-Dār al-Tūnisiyya, 1972.
11. al-Mizzī, Jamāl al-Dīn Abū al-Ḥajjāj Yūsuf b. ʿAbd al-Raḥmān al-Mizzī. Tahdhīb al-Kamāl fī Asmāʾ al-Rijāl. Ed. Bashshār ʿAwwād Maʿrūf. Beirut: Muʾassasat al-Risāla, 1413/1992.
12. al-Ṭabarī, Abū Jaʿfar Muḥammad b. Jarīr. Tārīkh al-Rusul wa’l-Mulūk. Ed. Muḥammad Abū al-Faḍl Ibrāhīm. Cairo: Dār al-Maʿārif, 1387/1967.
13. ———. Tārīkh al-Rusul wa’l-Mulūk. Ed. M. J. de Goeje. Leiden: E. J. Brill, 1879–1901.
14. al-Yaʿqūbī, Aḥmad b. Abī Yaʿqūb. Tārīkh al-Yaʿqūbī. Ed. ʿAbd al-Amīr Muhannā. Beirut: Sharikat al-Aʿlamī li’l-Maṭbūʿāt, 1413/1993.
15. Erzen, Afif. “Kıbrıs Tarihine Bir Bakış.” Milletlerarası Birinci Kıbrıs Tetkikleri Kongresi (14–19 Nisan 1969) Türk Heyeti Tebliğleri. 81–112. Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları, 1971.
16. Freeman, Charles. Mısır, Yunan ve Roma: Antik Akdeniz Uygarlıkları. Trans. Suat Kemal Angı. Ankara: Dost Kitabevi, 2003.
17. Hendrich, Béatrice. “Hala Sultan Tekke—A Small Mosque in a Sea of Narratives”. Constructing and Contesting Holy Places in Medieval Islam and Beyond. ed. Andreas Görke and Mattia Guidetti. 288-319. Leiden: Brill, 2024. 301.
18. Hill, George. A History of Cyprus. Cambridge: Cambridge University Press, 1940.
19. Ibn al-Athīr, Abū al-Ḥasan ʿAlī b. Muḥammad b. ʿAbd al-Karīm al-Shaybānī al-Jazarī. al-Kāmil fī al-Tārīkh. Ed. ʿUmar ʿAbd al-Salām Tadmurī. Beirut: Dār al-Kitāb al-ʿArabī, 1417/1997.
20. ———. al-Kāmil fī al-Tārīkh. Beirut: Dār Ṣādir, 1385/1965.
21. ———. al-Kāmil fī al-Tārīkh. Ed. Abū al-Fidāʾ ʿAbd Allāh al-Qāḍī. Beirut: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyya, 1407/1987.
22. Ibn Kathīr, Abū al-Fidāʾ Ismāʿīl b. ʿUmar b. Kathīr al-Dimashqī. al-Bidāya wa’l-Nihāya. Ed. ʿAbd Allāh b. ʿAbd al-Muḥsin al-Turkī. Giza: Dār Hijr, 1418/1997.
23. Ibn Māja, Abū ʿAbd Allāh Muḥammad b. Yazīd al-Qazwīnī. Sunan Ibn Māja. Ed. Muḥammad Fuʾād ʿAbd al-Bāqī. Beirut: Dār al-Fikr, n.d.
24. Ibn Saʿd, Abū ʿAbd Allāh Muḥammad b. Saʿd b. Manīʿ al-Hāshimī al-Baṣrī al-Baghdādī. al-Ṭabaqāt al-Kubrā. Ed. ʿAlī Muḥammad ʿUmar. Cairo: Maktabat al-Khānjī, 1421/2001.
25. ———. al-Ṭabaqāt al-Kubrā. Ed. Iḥsān ʿAbbās. Beirut: Dār Ṣādir, 1968.
26. ———. al-Ṭabaqāt al-Kubrā. Ed. Muḥammad ʿAbd al-Qādir ʿAṭā. Beirut: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyya, 1410/1990.
27. ———. Kitāb al-Ṭabaqāt al-Kabīr (al-Ṭabaqāt al-Kubrā). Ed. Eduard Sachau et al. Leiden: E. J. Brill, 1904–1940.İlbars, Emre. İslam Tarihi Kaynaklarına Göre Kıbrıs (Fāṭımīlerin Sonuna Kadar). Istanbul: Istanbul University, Institute of Social Sciences, Department of Islamic History and Arts, MA thesis, 2023.
28. Kınal, Füruzan. “Kıbrıs Tarihi Üzerinde Çalışmalar II: İlk Çağlarda Kıbrıs.” Belleten 28/111 (1964), 383–417.
29. Lynch, Ryan J. “Cyprus and Its Legal and Historiographical Significance in Early Islamic History”. Journal of the American Oriental Society 136/3 (2016), 535-550.
30. Mansel, Arif Müfid. Ege ve Yunan Tarihi. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1988.
31. Muslim, Abū al-Ḥusayn Muslim b. al-Ḥajjāj al-Nīsābūrī. al-Jāmiʿ al-Ṣaḥīḥ. Ed. Muḥammad Fuʾād ʿAbd al-Bāqī. Beirut: Dār Iḥyāʾ al-Turāth al-ʿArabī, n.d.
32. Panteli, Stavros. A History of Cyprus: From Foreign Domination to Troubled Independence. London: East–West Publications, 2000.
33. Strabon. Geographika. Trans. Şükrü Kileci. LIBRI: Kitap Tanıtımı, Eleştiri ve Çeviri Dergisi 3/3 (2017), 232–342.
34. Şahin, İsmail. Kıbrıs Başpiskoposluğu (1571–1821). Ankara: Ankara University, Institute of Social Sciences, MA thesis, 2005.
35. Şahin, Seyhun. VI. ve VII. Yüzyıllarda Kıbrıs. Elazığ: Fırat University, Institute of Social Sciences, MA thesis, 2006.
36. Tarkan, M. Tevfik. Kıbrıs (Genel Çizgileriyle). Erzurum: Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları, 1975.
37. Theodoulou, T. Ναυτική δραστηριότητα στην Κλασική Κύπρο: Το λιμενικό δίκτυο στα τέλη του 4ου αι. π.Χ. Nicosia: University of Cyprus, Unpublished PhD thesis, 2006.