BÜYÜK GÜÇ REKABETİ, JEOPOLİTİKA VE ASİMİLASYON GÖLGESİNDE ÇİN’İN DOĞU TÜRKİSTAN STRATEJİSİ
Öz
1990’lı yıllardan bu yana yakaladığı ekonomik büyümeyle birlikte yükselen bir güç olarak ortaya çıkan Çin Halk Cumhuriyeti’nin (Çin) uluslararası sistemin başat gücü Amerika Birleşik Devletleri (ABD) tarafından tehdit olarak algılanması sonrasında, iki gücün temel mücadele alanı olan Doğu ve Güneydoğu Asya’da Çin’in ABD ve müttefikleri tarafından çevrelendiği algısı artmıştır. Küresel ticaret zincirinin merkezinde bulunan Çin, büyük güç rekabetinin görünür hale gelmesiyle ekonomik, ticari ve jeopolitik çıkarlarının tehlikeye girme ihtimaliyle karşı karşıya kalmış, küresel çıkarlarını korumak adına alternatif yollar arayışına girmiştir. Nitekim Çin liderliği, deniz ticaret yollarının güvenliğinin tehlikeye girme ihtimaline karşı 2013 yılında Kuşak ve Yol Girişimi’ni (KYG) başlatmış; bu kapsamda ekonomik, ticari ve jeopolitik çıkarlarını koruma adına çıkış noktası olarak zayıf Türk-İslam coğrafyasını seçmiştir. Bu gerekçeyle, nüfusunun çoğunluğunu Uygur Türklerinin oluşturduğu Doğu Türkistan bölgesi üzerindeki baskısını artırmıştır. Bu çalışma, Çin devletinin “temel ilgi odağı (core interest)” olarak tanımladığı Doğu Türkistan bölgesinin Çin’in bölgesel ve küresel amaçlarına ne ölçüde katkı sunduğunu araştıracak ve bölge üzerinde kurulan baskının nedenlerini; tarihsel asimilasyon politikaları, ticaret, güvenlik ve jeopolitik kavramlarıyla büyük güç rekabeti çerçevesinde tartışacaktır. Çalışma, Çin ulusal hedef ve çıkarları çerçevesinde Doğu Türkistan’ın enerji güvenliği, ticaret ve güvenlik gibi konularda jeopolitik önemde olduğuna vurgu yapacak; kendisini üstün medeniyet olarak konumlandıran ve çeşitlilikleri ayrıştırma ve zamanla kendi içinde asimile etmeye dayalı Çin geleneksel felsefesini ortaya koyacaktır.
Anahtar Kelimeler
Doğu Türkistan, Jeopolitik, Kuşak ve Yol Girişimi, Asimilasyon
Kaynakça
- ALTAY, Kuzzat (2021), Why Erdogan Has Abandoned the Uyghurs, Foreign Policy,https://foreignpolicy.com/2021/03/02/why-erdogan-has-abandoned-the-uyghurs/
- BLAZEVIC, Jason J (2010), The Taiwan Dilemma: China, Japan, and the Strait Dynamic, Journal of Current Chinese Affairs, 4, s.154
- BRANDS, Hal ve Sullivan, Jake (2020), China has Two Paths to Global Domination, Foreign Policy, https://foreignpolicy.com/2020/05/22/china-superpower-two-paths-global-domination-cold-war/
- BUZAN, Barry (2014), The Logic and Contradictions of ‘Peaceful Rise/Development’ as China’s Grand Strategy, The Chinese Journal ofInternational Politics, 7,4 s.406
- CHANG, Yen–Chiang (2016), The South China Sea Disputes: An Opportunity for the Cross Taiwan Strait Relationship, Asian Yearbook of International Law, 22, s.5
- CHRISTENSEN, Thomas J. (2021), There Will Not Be a New Cold War, Foreign Affairs, https://www.foreignaffairs.com/articles/united-states/2021-03-24/there-will-not-be-new-cold-war CLARKE, Micheal (2017), The Impact of Ethnic Minorities on China’s Foreign Policy: The Case of Xinjiang and the Uyghur, China Report, 53, 1 s.7
- CLINTON, Hillary (2011), America’s Pacific Century, Foreign Policy, https://foreignpolicy.com/2011/10/11/americas-pacific-century/
- DEFAY, Alexandre (2005), Jeopolitik, Dost Kitapevi Yayınları, Ankara.
- FULLER, Graham E. ve Starr, S. Frederick (2003), The Xinjiang Problem, Central Asia-Caucasus Institute, s.14-45
- EMET, Erkin (2009), 5 Temmuz Urumçi Olayı ve Doğu Türkistan, Ankara, Grafiker Yayınları, s.86-87