Millî Eğitim Akademisi ve Din Dersi Öğretmeni Yetiştirme: Epistemolojik ve Tarihsel Bir Değerlendirme

Öz

Bu çalışma, Millî Eğitim Akademisi’ni din dersi öğretmeni yetiştirme bağlamında epistemolojik ve tarihsel bir perspektifle değerlendirmektedir. Öğretmen yetiştirme, program yapıları ve istihdam politikalarının ötesinde, öğretmenlik bilgisinin hangi temeller üzerine kurulacağını belirleyen kurucu bir problem alanıdır. Türkiye’de Tanzimat’tan itibaren Darülmuallimin, Öğretmen Okulları, Köy Enstitüleri, Eğitim Fakülteleri, Yüksek İslâm Enstitüleri ve İlahiyat Fakülteleri gibi farklı modeller uygulanmış; ancak öğretmen yetiştirme sorunu her dö-nemde yeniden tanımlanarak varlığını sürdürmüştür. Din dersi öğretmeni yetiştirme süreci bu gerilimin en yo-ğun yaşandığı alanlardan biridir. Çalışma, yorumlayıcı doküman analizi yöntemiyle yürütülmüş; 7528 sayılı Öğretmenlik Mesleği Kanunu, Millî Eğitim Akademisi’ne ilişkin 2025 ve 2026 tarihli düzenlemeler, öğretmen yetiştirme tarihi ve din dersi öğretmeni yetiştirme literatürü birlikte incelenmiştir. Kuramsal çerçevede Shul-man’ın pedagojik alan bilgisi, Polanyi’nin örtük bilgi, Schön’ün yansıtıcı uygulayıcı ve Cochran-Smith ile Lytle’ın öğretmen bilgisi yaklaşımlarından yararlanılmıştır. Tarihsel çözümlemede Emrullah Efendi’nin teori merkezli yaklaşımı ile Satı Bey’in uygulama temelli öğretmenlik tasavvuru analitik bir çerçeve sunmaktadır. Çalışmanın temel iddiası, Akademi’nin tarihsel teori-uygulama gerilimini tek başına çözecek bir yapı olmadı-ğıdır. Akademi, ancak ilahiyat alan bilgisini, pedagojik meslek bilgisini ve okul temelli uygulamayı hiyerarşik olmayan bir bilgi ortaklığı içinde ilişkilendirebildiği ölçüde anlamlı bir imkân sunabilir.

Anahtar Kelimeler

• Din Eğitimi
• Öğretmen Yetiştirme
• Din Dersi Öğretmeni
• Millî Eğitim Akademisi
• Öğretim Epistemolojisi

The National Education Academy and the Preparation of Religious Education Teachers: An Epistemological and Historical Evaluation

Öz

This study evaluates the National Education Academy in the context of religious education teacher preparation from an epistemological and historical perspective. Teacher education, beyond program structures and emp-loyment policies, is a foundational problem area that determines the knowledge foundation upon which teac-hing is constructed. Since the Tanzimat period, various models have been implemented in Turkey, including Darülmuallimin, teacher training schools, Village Institutes, Faculties of Education, Higher Islamic Institutes, and Faculties of Theology; nevertheless, the problem of teacher education has persisted by being redefined in each period. The preparation of religious education teachers is one of the areas where this tension has been has been most pronounced. The study was conducted through interpretive document analysis, examining Teaching Profession Law No. 7528, the 2025 and 2026 regulations concerning the National Education Academy, the history of teacher education, and the literature on religious education teacher preparation. The theoretical fra-mework draws on Shulman’s pedagogical content knowledge, Polanyi’s tacit knowledge, Schön’s reflective practitioner approach, and Cochran-Smith and Lytle’s perspectives on teacher knowledge. In the historical analysis, Emrullah Efendi’s theory-centered approach and Satı Bey’s practice-based conception of teaching provide an analytical framework. The central argument of the study is that the Academy is not, by itself, capable of resolving the historical theory-practice tension. The Academy can offer a meaningful opportunity only to the extent that it integrates theological field knowledge, pedagogical professional knowledge, and school-based practice within a non-hierarchical knowledge partnership.

Anahtar Kelimeler

• Religious Education
• Teacher Education
• Religious Education Teacher
• National Education Academy
• Episte-mology of Teaching

Kaynakça

1. Akyüz, Y. (2018). Türk Eğitim Tarihi: M.Ö. 1000—M.S. 2018. Pegem Akademi.
2. Akyüz, Y. (2022). Osmanlı Devletinin Son Döneminde ve Türkiye Cumhuriyetinde Öğretmen Yetiştirme ve Bu Konuda Orta Asya Türk Dünyası İle Bazı İlişkiler. Türkiye Eğitim Dergisi, 7(1), 1-17. https://doi.org/10.54979/turkegitimdergisi.1133657
3. Altaş, N. (2025). Din Eğitimi’nin Bilimselleşme Süreci ve Geleceği. Rize İlahiyat Dergisi, (30), 69-90. https://doi.org/10.32950/rid.1785834
4. Altın, H. (2010). II. Meşrutiyet Dönemi Maarif Nazırlarından Emrullah Efendi ve Öğretmen Yetiştirme Tarihimize Katkıları. F.Ü. İlahiyat Fakültesi Dergisi, 15(2), 151-165.
5. Aras, İ., & Öztürk, V. (2019). İmam Hatip Ortaokulu Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmen-lerinin Özel Alan Yeterlilikleri. Türkiye Din Eğitimi Araştırmaları Dergisi, (7), 101-123.
6. Arıcı, İ. (2018). Din Dersi Öğretmeni Yetiştirme Faaliyetlerinin Dünü ve Bugünü. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(56), 1307-9581.
7. Aydın, A. (1998). Eğitim Fakültelerinin Yeniden Yapılandırılması ve Öğretmen Yetiştirme So-runu. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 15(15), 275-286.
8. Aydın, M. Ş. (2016). Cumhuriyet Döneminde Din Eğitimi Öğretmeni Yetiştirme ve İstihdamı. DEM Yayınları.

9. Aydın, M. Ş. (2025). Yüksek Din Öğretiminde Farklı Bir Tecrübe: Yüksek İslam Enstitüsü. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 12(2), 674-698. https://doi.org/10.51702/esoguifd.1678104
10. Baltacı, A. (2019). Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenlerinin Örgütsel Adalet Algısı ve İş Doyum Düzeyleri Arasındaki İlişki. İnönü Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Der-gisi, 6(11), 28-49. https://doi.org/10.29129/inujgse.449760
11. Baltacı, A., & Özkan, F. (2021). Covid-19 Salgın Sürecinde Din Dersi Öğretmenlerinin Ölçme ve Değerlendirme Faaliyetlerine İlişkin Yeterlik Algıları. Pamukkale Üniversitesi İlahi-yat Fakültesi Dergisi, 8(2), 1158-1182. https://doi.org/10.17859/pauifd.1002570
12. Bowen, G. A. (2009). Document Analysis as a Qualitative Research Method. Qualitative Rese-arch Journal, 9(2), 27-40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
13. Ceylan, T. (2025). Öğretmen Adaylarının Millî Eğitim Akademisi’ne Yönelik Görüş ve Bek-lentileri: İlahiyat Fakültesi Örneği. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 25(2), 1579-1612. https://doi.org/10.33415/daad.1688439
14. Cochran-Smith, M., & Lytle, S. L. (1999). Chapter 8: Relationships of Knowledge and Practi-ce: Teacher Learning in Communities. Review of Research in Education, 24(1), 249-305. https://doi.org/10.3102/0091732X024001249
15. Dağlı, A. (2006). 2547 Sayılı Yüksek Öğretim Kanunu ve Öğretmen Yetiştiren Kurumların Üniversitelere Devredilmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 5(18), 44-53.
16. Dikbaş, E., & Gül, İ. (2025). Öğretmen Okullarının Dünü-Bugünü (Lâdik Akpınar Öğretmen Lisesi Örneği). Ondokuz Mayis University Journal of Education Faculty, 44(2), 871-900. https://doi.org/10.7822/omuefd.1795257
17. Ergün, M. (1982). Emrullah Efendi Hayatı- Görüşleri—Çalışmaları. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 30(1-2), 7-35.
18. Ergün, M. (1990). Türk Eğitiminin Batılılaşmasını Belirleyen Dinamikler. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 6(17), 435-457.
19. Gelici, Z. (2020). Türkiye ve Norveç’te Din Dersi Öğretmenlerinin Yetiştirilmesi. Türkiye Din Eğitimi Araştırmaları Dergisi, (9), 97-115.
20. Göküş, Ş. (2014). Tevhid-i Tedrisat’tan Günümüze Türkiye’de Yüksek Din Eğitiminin Kurum-sallaşma Süreci. 2014 INTE: International Conference on New Horizons in Education Proceedings Book, June 25-27 2014, Paris/France, IV, 499-504.
21. Gümüş Sarı, A. (2023). İmkân ve Sınırlılıkları Açısından İlahiyat Fakültelerinde Öğretmen Ye-tiştirme [Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=weFMBHaUra8rsS5wi2bmHDH_8pVT4AyLiUy8Rq0K4gZJRqyrusSvXq0IrQZUxq4W
22. Gümüş Sarı, A., & Altın, Z. Ş. (2024). Aktörlerinin Gözünden İlahiyat Fakültelerinde Öğret-men Yetiştirme. Değerler Eğitimi Dergisi, 22(48), 349-394. https://doi.org/10.34234/ded.1502597
23. Gündüz, M. (2022). Öğretmen Yetiştirme. https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/ogretmen-yetistirme
24. Güneş, F. (2016). Öğretmen Yetiştirme Yaklaşım ve Modelleri. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(3), 413-435.
25. Güneş, G. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ve Öğretmen Yetiştirme Süreci: Karşılaştır-malı Bir Değerlendirme. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, (19), 168-194. https://doi.org/10.21733/ibad.1762302
26. Işıkdoğan, D. (2007). Türkiye’de İlköğretimde Din Kültürü Ve Ahlak Bilgisi Öğretmeni Yetiş-tirme ve 1998-2006 Dönemi Uygulaması. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 6(22), 298-318.
27. Karataş, İ. H. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ve Millî Eğitim Akademisi Eğitim Fakül-telerinin Sonunu mu Getirdi? Alanyazın, 6(1), 1-7.
28. Kavak, Y., Aydın, A., & Akbaba Altun, S. (2007). Öğretmen Yetiştirme ve Eğitim Fakülteleri (1982-2007): (Öğretmenin Üniversitede Yetiştirilmesinin Değerlendirilmesi). T.C. Yük-seköğretim Kurulu.
29. Kavcar, C. (2002). Cumhuriyet Döneminde Dal Öğretmeni Yetiştirme. Ankara Universitesi Egitim Bilimleri Fakultesi Dergisi, 35(1), 001-014. https://doi.org/10.1501/Egifak‗%200000000058
30. Kızılabdullah, Y. (2012). Başlangıçtan Günümüze Medreselere Kadar Eğitim-Öğretim ve Me-kan Anlayışlarının Din Eğitimi Açısından Analizi. Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 17(2), 171-190.
31. Koç, A. (2010). Din Kültürü ve Ahlâk Bilgisi Öğretmenlerinin Yeterlikleri. Değerler Eğitimi Dergisi, 8(19), 107-149. MEB. (2025, Mart 19). Millî Eğitim Akademisi Başkanlığı Yönetmeliği. Resmî Gazete. https://www.resmigazete.gov.tr/
32. Millî Eğitim Akademisi Sözleşmeli Eğitim Personeli Yönetmeliği, Resmî Gazete 32971 (2025). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=42513&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
33. Millî Eğitim Bakanlığı Öğretmenlik Mesleğine Hazırlık Eğitimi Yönetmeliği, Resmî Gazete 33199 (2026). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=45073&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
34. Öcal, M. (2015). Osmanlı’dan Günümüze Türkiye’de Din Eğitimi (Dergâh Yayınları’nda 1. baskı, C. 32). Dergâh Yayınları.
35. Öğretmen ve Eğitim Uzmanı Yetiştiren Yükseköğretim Kurumlarında Parasız Yatılı veya Burs-lu Öğrenci Okutma ve Bunlara Yapılacak Sosyal Yardımlara İlişkin Kanun, Mevzuat Sy. 3580, Resmî Gazete 20215 (1989). http://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/KANUNLAR_KARARLAR/kanuntbmmc072/kanuntbmmc072/kanuntbmmc07203580.pdf
36. Öğretmenlik Mesleği Kanunu, Mevzuat Sy. 7528, Resmî Gazete 32696 (2024). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=7528&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
37. Polanyi, M. (2009). The Tacit Dimension. University of Chicago Press.
38. Schön, D. A. (1991). The reflective practitioner: How professionals think in action. Routledge Taylor & Francis Group.
39. Shulman, L. S. (1986). Those Who Understand: Knowledge Growth in Teaching. Educational Researcher, 15(2), 4-14. https://doi.org/10.3102/0013189X015002004
40. Susar Kırmızı, F. (2015). Köy Enstitülerinde Öğretmen Yetiştirmede Kullanılan Yöntemler. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (43). https://dergipark.org.tr/tr/pub/dpusbe/article/66009?issue_id=4785
41. Şanal, M. (2002). Mustafa Sâtı Bey (Sâtı EI-Husri) (1880-1968), Hayatı ve Türk Eğitim Tarihi İçerisindeki Yeri. Milli Eğitim Dergisi, (153-154), 60-67.
42. Şanal, M., & Çelikten, M. (2006). Mustafa Sâtı Bey’e Göre Öğretmenlik Mesleği. Erciyes Üni-versitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(21), 339-348.
43. Şanal, M., & Güçlü, M. (2005). Yenileşme Dönemi Eğitimcilerinin Öğretmenlik Mesleğine Bakışları. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(18), 137-154.
44. Tangülü, Z. (2022). Usul-i Tedris Bağlamında Osmanlı’da Öğretmen Yetiştirme Ve Formasyon Tartışmaları. Araştırma ve Deneyim Dergisi, 7(1), 19-27. https://doi.org/10.47214/adeder.1116286
45. Turan, E. Z. (2017). Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmen Yeterlikleri: Veli Beklentileri. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 17(2), 185-204.
46. Turan, E. Z., & Tavukçuoğlu, M. (2014). Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmen Yetiştirme Programlarına İlişkin Kalite Standartlarının Belirlenmesi. Researcher: Social Science Studies, 2(2), 73-88.
47. Yavaş Taşdelen, T., Oruç, C., & Çiçek, V. (2015). Yükseköğretimin Yapılandırılmasında Em-rullah Efendi’nin “Tuba Ağacı Nazariyesi”ni Yeniden Düşünmek (Sy. 2). 10(2), Maka-le 2.
48. YÖK. (2017). İlahiyat Formasyon Programları (Sy. 75850160-104.01.07.01-690). Yükseköğre-tim Kurulu Başkanlığı.
49. YÖK. (2022). Pedagojik Formasyon Eğitimi. https://egitim.yok.gov.tr/tr/page/496