"Alman İslamı” ve “İslam’ın Yerlileştirilmesi” Kavramları Odağında Alman Dilinde İslam Din Kültürü/Bilgisi Ders Kitaplarının İçerik Analizi
Öz
Almanya’da anayasaya uygun, düzenli bir İslam din dersi yolunda önemli gelişmeler kaydedilmektedir. Fakat bu gelişim sürecinde, devlet denetiminde verilen ders modelleri ile İslam’ın Batı bağlamında yeni bir şekilde yorumlanması, Alman şekilli, liberal bir İslam anlayışının oluşturulması, bu anlamda “İslam’ın yerlileştirilmesi” ve neticede “Alman İslamı” oluşturulması gibi tartışmalar söz konusudur. Bu çalışmada, bahsi geçen iddiaları ders kitapları örnekleminde analiz etmek amaçlanmıştır. Bu amaçla Almanya’da çoğunlukla İslam bilgisi/kültürü ders modelinde, 5-8. sınıf düzeyinde okutulmakta olan iki farklı ders kitap serisi (Saphir ve Ein Blick in den Islam) örneklem olarak seçilmiş ve içerik analizi tekniğiyle incelenmiştir. Söz konusu tartışmaların kitaplara yansıma durumunu tespit etmek amacıyla analiz kategorileri geniş tutulmuş ve “İslam dininin tasviri” ile “hassas dinî kavram ve konuların sunumu” şeklinde iki analiz kategorisi belirlenmiştir. Böylece kitaplarda nasıl bir İslam anlayışının ortaya konduğu tespit edilmiş ve bu çerçevede Alman İslamı ve İslam’ın yerlileştirilmesinden bahsetmenin imkânı tartışılmıştır. Çalışmanın sonunda, ders kitaplarında İslam’ın nasıl takdim edildiği çeşitli alt kategorilerle ortaya konmuştur. Bu bağlamda Saphir ders kitaplarında İslam’ın barış dini olduğu yönündeki vurguların dikkat çektiği, Ein Blick in den Islam ders kitaplarında ise tek bir vurgunun temayüz etmediği görülmüştür. Fakat elde edilen bulgulardan hareketle ders kitaplarında Alman İslamının inşa edildiği şeklinde net bir sonuca ulaşmak zordur. Hassas dinî kavram ve konuların sunumu kategorisine ilişkin olarak da her iki yayında da cihat ve kısas gibi İslam dininin bazı meselelerinden kaçınıldığı tespit edilmiştir. Bunun yanı sıra Saphir ders kitaplarında benimsenen ayet tercüme usulü ile anayasa ve demokrasi değerleriyle önemli ölçüde örtüşen bir İslam anlayışının takdim edildiği görülmüştür. Saphir ders kitaplarında Kur’an’ın ve İslam’ın yerlileştirilmesine işaret eden bu içeriğe karşılık Ein Blick in den Islam ders kitaplarında bu kapsamda bir içerik tespit edilmemiştir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Altunbaş, A. U. (2008). Konzepte islamischer religionspaedagogik anhand von experteninterviews: Eine qualitativ-emprische untersuchung. Norderstedt: GRIN Verlag.
- Aydın, H., Halm, D. und Şen, F. (2003). “Euro-Islam”, Das neue Islamverstaendnis der Muslime in der migration, Stiftung Zentrum für Türkeistudien/Renner Institut, Essen, Erişim: 2 Eylül 2015, http://archiv.renner-institut.at/download/texte/euroisla.pdf.
- Bal, H. (2013). Nitel araştırma yöntemi. Isparta: Fakülte Kitabevi.
- Bilgin, N. (2014). Sosyal bilimlerde i̇çerik analizi: Teknikler ve örnek çalışmalar. (3. Baskı). Ankara: Siyasal Kitabevi.
- Ceylan, R. (2008). Islamische religionspaedagogik in moscheen und schulen: ein sozialwissenschaftlicher vergleich der ausgangslage, lehre und ziele unter besonderer berücksichtigung der auswirkungen auf den integrationsprozess der muslimischen kinder und jugendlichen in Deutschland. Hamburg: Dr. Kovač Verlag.
- Çetin, M. E. (2006). Der Islamische religionsunterricht. Eine stellungnahme der DİTİB. (Hrsg.: C. D.-Sander und F. Kraft) Islamischer religionsunterricht –Wohin führt der weg?– Zwischenbilanz und ausblick, (42-45). Hannover: Haus kirchlicher dienste der evangelisch-lutherischen landeskirche Hannovers.
- Davarcı, A. (2006). Alman ilk ve orta öğretim tarih ders kitaplarında metodoloji ve Türk imajı üzerine bir araştırma. Yüksek lisans tezi, Konya: Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
- de M., T. (2011). Islamischer religionsunterricht in deutschland: ein wertvoller beitrag zur integration. (Dokumentation Deutsche Islam Konferenz) Islamischer religionsunterrricht in Deutschland: perspektiven und herausforderungen, (6-19). Nürnberg, Erişim: 14 Eylül 2015, http://www.deutsche-islam-konferenz.de/shareddocs/anlagen/dik/de/downloads/sonstiges/dokumentation%20iru-tagung%201011.Pdf?__blob=publicationfile.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Eğitim Üzerine Çalışmalar
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Semra Çinemre
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
25 Haziran 2019
Gönderilme Tarihi
13 Ağustos 2018
Kabul Tarihi
5 Nisan 2019
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2019 Cilt: 17 Sayı: 37
Cited By
İslam Din Eğitimcilerinin Almanya İslam İlahiyatının Bugünü ve Geleceğine İlişkin Düşünceleri Üzerine Bir Araştırma
Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi
https://doi.org/10.33227/auifd.1755512
