‘Savaş’ Rizikosunun Yorumunda Güncel Yaklaşımlara Bir Örnek ve Deniz Sigortaları Bağlamında Değerlendirmeler

Öz

Zarar sigortası niteliğinde olan sigorta sözleşmelerinde savaş ile ilgili rizikolar teminatın kapsamına alınabilmekte veya kapsamın dışında bırakılabilmektedir. Bu bağlamda, meydana gelen sonucun savaş rizikosundan doğup doğmadığı ve bu riziko ile birlikte sonuca etkili başka sebeplerin bulunup bulunmadığı, sigortacının zararı tazmin borcu bakımından önem arz etmektedir. Ayrıca, savaş rizikosunun kapsamı ve özellikle rizikonun uzak geçmişte yaşanan savaşları içerecek şekilde yorumlanıp yorumlanamayacağı da değerlendirilmesi gereken sorunlardan biridir. Bu hususlar yakın zamanda İngiltere’de verilen bir ilk derece mahkemesi ve istinaf mahkemesi kararına (Allianz Insurance Plc v. The University of Exeter [2023] EWHC 630 (TCC); Allianz Insurance Plc v. The University of Exeter [2023] EWCA Civ 1484) konu olmuştur. Bu çalışmada, mahkemelerin, savaş rizikosunun nedensellik bağındaki yerine ve rizikonun kapsamına ilişkin yaklaşımları ele alınmaktadır. Kararlara konu olan sigorta sözleşmesi bir tür deniz sigortası sözleşmesi olmadığından, mahkemelerin yaklaşımlarına ilişkin olarak bu çalışmada İngiliz hukuku uyarınca yapılan değerlendirmeler ayrıca tekne ve yük sigortası sözleşmelerine eklenen Enstitü Şartları bağlamında irdelenmektedir. Son olarak, İngiliz hukukuna göre yapılan bu incelemenin Türkiye’de akdedilen tekne ve yük sigortası sözleşmeleri bakımından önemi ele alınmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Sigorta
• Savaş Rizikosu
• Sözleşmelerin Yorumu
• Nedensellik
• Enstitü Şartları

An Example of Current Approaches in the Interpretation of ‘War’ Peril and Evaluations in the Context of Marine Insurance

Öz

War-related risks may be covered or excluded under indemnity insurance contracts. In this context, whether the loss is caused by the war peril and whether there are other causes resulting in the loss are of significance in terms of the insurer's obligation to indemnify. Moreover, the scope of the war peril and particularly whether it can be interpreted to encompass wars from the distant past is one of the problems that should be addressed in this regard. These issues have been the subject of recent decisions of the High Court and the Court of Appeal of England and Wales (Allianz Insurance Plc v. The University of Exeter [2023] EWHC 630 (TCC); Allianz Insurance Plc v. The University of Exeter [2023] EWCA Civ 1484). This article analyses the courts' approaches to the war peril’s role in causation and to the interpretation of the peril’s scope. Since the insurance contract discussed in the decisions is not a type of marine insurance contract, the assessments in this study regarding the courts' approaches under English law are further elaborated in the context of the Institute Clauses incorporated into hull and cargo insurance contracts. Finally, the paper explores the significance of this analysis made under English law for hull and cargo insurance contracts concluded in Türkiye.

Anahtar Kelimeler

• Insurance
• War Peril
• Construction of Contracts
• Causation
• Institute Clauses

Kaynakça

1. Amasya S, ‘Some Turkish Law Issues Regarding the Governing Law for the Insurance Contracts Including Element of Foreignness’ (2020) 2 Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1153
2. Atamer YM ve Ünan S, Control of General and Special Conditions of Insurance under Turkish Law with Special Regard to the Transparency Requirement, Wandt M ve Ünan S (eds) Transparency in Insurance Law (Sigorta Hukuku Türk Derneği – Deutscher für Versicherungswissenschaft 2012) 65
3. Bennett H, The Law of Marine Insurance (B. 2, Oxford University Press 2006)
4. Birds J ve Richards K, Birds’ Modern Insurance Law (B. 12, Sweet & Maxwell 2022)
5. Buğra A, Insurance Law Implications of Delay in Maritime Transport (Informa Law from Routledge 2017)
6. –– –– Buğra Şar A, ‘Allianz Insurance Plc v. The University of Exeter [2023] EWHC 630 (TCC) Kararına İlişkin Değerlendirmeler’, “Ukrayna Rusya Savaşı’nın Deniz Sigortalarına Etkisi Konferansı Tam Metin Bildiri Kitabı”, İsmail Demir (ed) (DEHUKAM Yayınları, Ankara 2024) 165
7. Clarke MA, ‘Insurance: The Proximate Cause in English Law’ (1981) 40(2) Cambridge Law Journal 284
8. –– –– The Law of Insurance Contracts (B. 6, Informa Law from Routledge 2009)

9. Çelikel A ve Erdem BB, Milletlarası Özel Hukuk (B. 16, Beta 2020)
10. Davey M, Davey J ve Caplin O, Miller’s Marine War Risks (B. 4, Informa Law from Routledge 2020)
11. Demir Gökyayla C, Milletlerarası Özel Hukukta Tek Satıcılık Sözleşmeleri (Münhasır Bayilik Sözleşmeleri) (B. 2, Vedat Kitapçılık 2013)
12. Demirkol B, Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un 24. Maddesi Çerçevesinde Sözleşmeye Uygulanacak Hukuk (B. 2, Vedat Kitapçılık 2014)
13. Dunt J, Marine Cargo Insurance (B. 2, Informa Law from Routledge 2015)
14. Ekşi N, Türk ve Avrupa Birliği Hukukunda Yabancı Unsurlu Sigorta Sözleşmelerine Uygulanacak Hukuk (Beta 2012)
15. Erbaş Açıkel A, İngilizce Sözleşme Koşullarının Sigorta Sözleşmesi İçeriğine Dahil Edilmesi Sorunu, Prof. Dr. Rayegân Kender'e Saygı Günü - Sigorta Genel Şartlarının Düzenlenmesi, Denetlenmesi ve Uygulamada Ortaya Çıkan Sorunlar Sempozyumu (Filiz Kitabevi 2020) 49
16. Eren F, Sorumluluk Hukuku Açısından Uygun İlliyet Bağı Teorisi (Sevinç Matbaası 1975)
17. –– –– Borçlar Hukuku Genel Hükümler (B. 21, Yetkin Yayınları 2017)
18. Gilman J, Templeman M, Blanchard C, Hopkins P, Hart N ve Walsh D, Arnould: Law of Marine Insurance and Average (B. 20, Sweet & Maxwell 2021)
19. Goodacre JK, Goodbye to the Memorandum: An In-depth Study of the Standard Cargo, War, and Strikes Clauses (Witherby & Co. Ltd 1988)
20. Gürses Ö, ‘The Proximate Causes of Loss’, D. Rhidian Thomas (ed), The Modern Law of Marine Insurance (Volume Five) (Informa Law from Routledge 2023) 170
21. Hudson NG, Madge T ve Sturges K, Marine Insurance Clauses (B. 5, Informa Law from Routledge 2012)
22. Konfidan M, Deniz Araçları Sorumluluk Sigortası Sözleşmesi, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi, Özel Hukuk Doktora Tezleri Dizisi (On İki Levha Yayıncılık 2023)
23. –– –– ‘Savaş Rizikolarının Deniz Tehlikelerinden Ayırt Edilmesi’, İsmail Demir (ed) Ukrayna Rusya Savaşı’nın Deniz Sigortalarına Etkisi Konferansı Tam Metin Bildiri Kitabı (DEHUKAM Yayınları 2024) 37
24. Lowry J ve Rawlings P, ‘Proximate Causation in Insurance Law’ (2009) 68(2) Modern Law Review 310
25. Melbourne W, ‘Common Sense and Inevitable Loss: Proximate Causation in Marine Insurance’ (2022) 28 Journal of International Maritime Law 12
26. Memiş T, Sigorta Sözleşmesi Şartlarının Yargısal Denetimi (On İki Levha Yayıncılık 2016)
27. Merkin R, Hjalmarsson J, Bugra A, Lavelle J, Marine Insurance Legislation (B. 5, Informa Law from Routledge 2014)
28. Merkin R, Colinvaux’s Law of Insurance (B. 13, Sweeet & Maxwell 2022)
29. –– –– Lowry, Rawlings and Merkin’s Insurance Law: Doctrines and Principles (B. 4, Hart Publishing 2022)
30. Michel K, War, Terror and Carriage by Sea (LLP 2004)
31. Nomer E, Devletler Hususi Hukuku (B. 23, Beta 2021)
32. Oğuzman MK, Öz MT, Borçlar Hukuku Genel Hükümler Cilt – 2 (B. 12, Vedat Kitapçılık 2016)
33. –– –– Borçlar Hukuku Genel Hükümler Cilt – 1 (B. 16, Vedat Kitapçılık 2018)
34. Özdemir Kocasakal H, Doğrudan Uygulanan Kurallar ve Sözleşmeler Üzerindeki Etkileri (Galatasaray Üniversitesi Yayınları 2001)
35. –– –– ‘Sözleşmelere Uygulanacak Hukukun MÖHUK m. 24. Çerçevesinde Tespiti ve Üçüncü Devletin Doğrudan Uygulanan Kuralları’ (2010) 1-2 Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk Bülteni 27
36. Padfield A, Insurance Claims (B. 5, Bloomsbury Professional 2021)
37. Robertson S, ‘Making Sense of Commercial Common Sense’, (2018) 49(2) Victoria University of Wellington Law Review 279
38. Rose FD, Marine Insurance: Law and Practice (B. 2, Informa 2012)
39. Sarıöz Büyükalp Aİ, ‘Deniz Yoluyla Taşımalarda Yük Sigortalarına Uygulanacak Hukuk ve Sigorta Sözleşmelerinde Yer Alan Hukuk Seçiminin Sigortalı Açısından Bağlayıcılığı Sorunu’, (2024) 10(1) Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 133
40. Song M, Causation in Insurance Contract Law (Informa Law from Routledge 2014)
41. –– –– Causation in Insurance Contract Law (B. 2, Informa Law from Routledge 2024)
42. Şanlı C ve Esen E, Ataman-Figanmeşe İ, Milletlerarası Özel Hukuk (B. 10, Beta 2023)
43. Şeker Z, Deniz Yoluyla Yük Taşınmasında Sigorta Himayesinin Kapsamı (Beta 2001)
44. Tarman ZD, ‘5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) Uyarınca Yabancılık Unsuru Taşıyan Akdi Borç İlişkilerinde Hukuk Seçimi’, (2010) 26(1) Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi 143
45. Tekinalp G, Milletlerarası Özel Hukuk – Bağlama ve Usul Hukuku Kuralları (B. 13, Vedat Kitapçılık 2020)
46. Ülgener MF, Deniz Sigortalarında Nedensellik ve Causa Proxima Kuralı (Der Yayınevi 1994)
47. –– –– Deniz Sigortacısının Sorumluluğu – Causa Proxima (Der Yayınları 2021)
48. Ünan S, ‘Some Private International Law Problems Relating to Insurance Law in Turkish Practice’ (2012) 4 European Insurance Law Review 60
49. –– –– Sigorta Tüketici Hukuku, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2016
50. –– –– ‘En Üst Derecedeki İngiliz Mahkemesi’nin (United Kingdom Supreme Court) Covid-19 Nedeniyle Meydana Gelen İş Durması Zararları Hakkında Verdiği 15 Ocak 2021 Tarihli “Test Case” Kararı (Financial Conduct Authority v. Arch and Others)’, Sezer Ilgın ve Bülent Sözer (eds), 2020 Sonrasında Deniz Ticareti ve Sigorta Hukuku: Olası Sorunlar (Vedat Kitapçılık 2021) 135
51. Yazıcıoğlu E, Tekne Sigortası Sözleşmesi (Beta 2003)
52. İstanbul 3. Fikrî ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi, E. 2021/81 K. 2022/55, T. 12.5.2022 (www.lexpera.com.tr)
53. Amin Rasheed Shipping Corporation v. Kuwait Insurance Co (The Al Wahab) [1983] 2 Lloyd’s Rep. 365 (HL)
54. Allianz Insurance Plc v. The University of Exeter [2023] EWHC 630 (TCC)
55. Allianz Insurance Plc v. The University of Exeter [2023] EWCA Civ 1484
56. Arnold v. Britton [2015] UKSC 36
57. Chartbrook Ltd. v. Persimmon Homes Ltd. [2009] UKHL 38
58. Costain-Blankevoort (U.K.) Dredging Co. Ltd. v. Davenport (The Nassau Bay) [1979] 1 Lloyd’s Rep. 395
59. FCA v. Arch [2021] UKSC 1
60. Impact Funding Solutions Ltd v. Barrington Support Services Ltd (formerly Lawyers At Work Ltd) [2016] UKSC 57
61. Investors Compensation Scheme Ltd. v. West Bromwich Building Society [1998] 1 WLR 896
62. Leyland Shipping Company v. Norwich Union Fire Insurance Society Limited [1918] AC 350
63. Lloyd Instruments Ltd. v. Northern Star Ins. Co. Ltd. (The Miss Jay Jay) [1987] 1 Lloyd’s Rep 32
64. Lukoil Asia Pacific Pte Ltd v. Ocean Tankers (Pte) Ltd (The Ocean Neptune) [2018] EWHC 163 (Comm)
65. Navigators Insurance Company Limited and others v. Atlasnavios-Navegacao LDA (formerly Bnavios-Navegacao LDA) [2018] UKSC 26
66. Rainy Sky SA v. Kookmin Bank [2011] UKSC 50
67. Reischer v. Borwick 1894 2 QB 548
68. Thomas Crema v. Cenkos Securities Plc [2010] EWCA Civ 1444
69. Wayne Tank and Pump v. Employers Liability Assurance Corp. [1974] QB 57
70. Wood v. Capita Insurance Services Ltd. [2017] UKSC 24
71. Yorkshire Dale Steamship Co Ltd v. Minister of War Transport [1942] AC 691
72. ‘Bombensprengung in München: Haus Ausgebrannt, Modegeschäft Komplett Zerstört’ (Spiegel Panorama, 29 Ağustos 2012) s.e.t. 15 Nisan 2024
73. Curran J, ‘Proximate Cause: Don’t Mention the War Exclusion’ (Indemnity Legal, 17 Nisan 2023) s.e.t. 15 Nisan 2024
74. ‘Exeter WW2 Bomb: People not Able to Go Home on Sunday’ (BBC, 28 Şubat 2021) s.e.t. 15 Nisan 2024
75. Gangcuangco T, ‘Allianz Wins Bomb Case – Ruling “Likely to Be Appealed” (Insurance Business, 27 Mart 2023) < https://www.insurancebusinessmag.com/uk/news/legal-insights/allianz-wins-bomb-case--ruling-likely-to-be-appealed-440722.aspx> s.e.t. 15 Nisan 2024
76. ‘Millionenschaden im Verwüsteten Straßenzug’ (Welt, 29 Ağustos 2012) s.e.t. 15 Nisan 2024
77. Milmo C, ‘Ukraine Faces Decades of Landmine Tragedies from Unexploded Russian Munitions’ (iNews, 22 Mart 2022) s.e.t. 15 Nisan 2024
78. Radevsky R ve Scott D, ‘War and Terrorism – Collateral Consequences for Engineering and Construction Insurers’ (International Association of Engineering Insurers 49th Annual Conference – Qatar 2016, Conference Paper) s.e.t. 15 Nisan 2024
79. Rolwes L, ‘The Munich Bomb’ (Munich Re, 15 Temmuz 2013) s.e.t. 15 Nisan 2024
80. Quinn Á, ‘Removing Russian Sea Mines Near Key Ukraine Ports Could Take Months: U.N.’ (Insurance Journal, 9 Haziran 2022) s.e.t. 15 Nisan 2024