Türkiye Demiryolu Yük Taşımacılığında Serbestleşme Süreci: Simar-Wilson Bootstrap Yöntemiyle Teknik Verimlilik Analizi

Öz

Bu çalışma, Türkiye demiryolu yük taşımacılığının (2003-2024) teknik verimliliğini ve 2017 serbestleşme politikasının etkilerini ampirik olarak analiz etmektedir. Kısıtlı örneklem sapmalarını gidermek için Simar-Wilson (2007) çift bootstrap regresyon prosedürü kullanılmıştır. Analizde ana hat uzunluğu ve vagon sayısı girdi, net ton-kilometre ise çıktı olarak tanımlanırken; serbestleşme politikasının, elektrifikasyon oranının ve COVID-19 pandemisinin sistem üzerindeki etkileri test edilmiştir. Bulgular, altyapı yönetimi ile tren işletmeciliğinin birbirinden ayrılması ve serbestleşmeye hazırlık sürecinde gerçekleşen kurumsal yapılanmanın ilk aşamada verimliliği anlamlı biçimde artırdığını göstermektedir. Ancak bu pozitif ivme kısa sürmüş; 2023-2024 yıllarında verimlilik hızla daralarak belirgin bir âtıl kapasiteye dönüşmüştür. Bootstrap sonuçları, bu keskin düşüşün pandemi kaynaklı olmaktan ziyade, yeni inşa edilen elektrikli hatların yük talebiyle yeterince bütünleşememesiyle birlikte 2023-2024 döneminde yaşanan deprem, uzun süreli hat kapamaları, doğal afetler ve jeopolitik gelişmeler gibi fiziksel ve operasyonel kısıtların eşzamanlı etkilerinden kaynaklandığına işaret etmektedir. Bu yapısal altyapı-talep uyumsuzluğu ışığında çalışma; gelecekteki hat ve güzergâh yatırımlarında yük talebi ve filo uyumu kriterinin öncelikli olarak değerlendirilmesini, yeni hatların doğrudan yük üretim ve çekim merkezlerine bağlanmasını ve pazara yeni giren özel sektörü destekleyecek spesifik teşviklerin devreye alınmasını önermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Demiryolu Taşımacılığı
• Serbestleşme
• VZA
• Simar-Wilson Bootstrap
• Teknik Verimlilik

The Liberalization Process in Türkiye Railway Freight Transport: A Technical Efficiency Analysis Using the Simar-Wilson Bootstrap Method

Öz

This study empirically analyzes the technical efficiency of railway freight transportation in Türkiye over the period 2003–2024 and the effects of the 2017 liberalization policy. To address limited-sample bias, the Simar-Wilson (2007) double-bootstrap regression procedure is employed. In the analysis, main line length and the number of wagons are defined as inputs, while net ton-kilometers are defined as the output; the effects of the liberalization policy, electrification rate, and COVID-19 pandemic on the system are also tested. The findings indicate that the separation of infrastructure management from train operations and the institutional restructuring undertaken during the preparation for liberalization significantly increased efficiency in the initial stage. However, this positive momentum was short-lived; efficiency declined sharply in 2023–2024, resulting in pronounced idle capacity. Bootstrap results suggest that this sharp decline was driven not primarily by the pandemic, but by the combined effects of the limited integration of newly constructed electrified lines with freight demand and physical and operational constraints experienced during 2023–2024, including the earthquake, prolonged line closures, natural disasters, and geopolitical developments. In light of this structural infrastructure–demand mismatch, the study recommends prioritizing freight demand and fleet compatibility in future line and route investments, directly connecting new lines to freight generation and attraction centers, and introducing specific incentives to support newly entering private-sector operators.

Anahtar Kelimeler

• Railway Freight Transport
• Liberalization
• DEA
• Simar-Wilson Bootstrap
• Technical Efficiency

Kaynakça

1. [1] P. Cantos, J. M. Pastor, and L. Serrano, "Vertical and horizontal separation in the European railway sector and its effects on efficiency," Journal of Transport Economics and Policy, vol. 44, no. 2, pp. 139-160, 2010, doi: 10.3828/jtep.2010.44.2.139
2. [2] M. Vokoun, F. Stellner, T. Nigrin, and J. Neugebauer, "Railway liberalization and efficiency: Incumbents vs. Entrants in Austria and Czechia," Case Studies on Transport Policy, vol. 23, p. 101710, 2026, doi: 10.1016/j.cstp.2026.101710
3. [3] Türkiye Demiryolu Ulaştırmasının Serbestleştirilmesi Hakkında Kanun, Kanun No. 6461, T.C. Resmî Gazete, No. 28634, 1 Mayıs 2013.
4. [4] E. A. Pehlivanlı, " From the strategic management perspective examining Turkish railways’ performance considering railway accidents," KMU Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, vol. 25, no. 45, ss. 1096-1109, 2023.
5. [5] R. Yıldız, "Examining the efficiency of national and international railway freight transportation during a specific time period," Stratejik Yönetim Araştırmaları Dergisi, vol. 7, no. 2, pp. 159-174, 2024, doi: 10.54993/syad.1534934.
6. [6] H. Doğan, "Türkiye'de demiryolu taşımacılığında 2000-2024 dönemi için verimlilik analizi," Demiryolu Mühendisliği, vol. 24, p. 1846899, 2026, doi: 10.47072/demiryolu.1846899.
7. [7] G. Manavgat and A. Demirci, "Estimating of efficiency based on different modes of transportation for OECD countries: Bootstrap DEA," LogForum, vol. 20, no. 4, pp. 515-532, 2024, doi: 10.17270/J.LOG.001116.
8. [8] L. Simar and P. W. Wilson, "Estimation and inference in two-stage, semi-parametric models of production processes," Journal of Econometrics, vol. 136, no. 1, pp. 31-64, 2007, doi: 10.1016/j.jeconom.2005.07.009.

9. [9] T. H. Oum and C. Yu, "Economic efficiency of railways and implications for public policy: A comparative study of the OECD countries' railways," Journal of Transport Economics and Policy, vol. 28, no. 2, pp. 121-138, 1994.
10. [10] T. Coelli and S. Perelman, "A comparison of parametric and non-parametric distance functions: With application to European railways," European Journal of Operational Research, vol. 117, no. 2, pp. 326-339, 1999, doi: 10.1016/S0377-2217(98)00271-9.
11. [11] P. Wanke, Z. Chen, W. Liu, J. J. M. Antunes, and M. A. K. Azad, "Investigating the drivers of railway performance: Evidence from selected Asian countries," Habitat International, vol. 80, pp. 49-69, 2018, doi: 10.1016/j.habitatint.2018.08.004.
12. [12] Y. Zong, J. Wu, X. Yu, and F. Yang, "Efficiency benchmarking and its determinants in high-speed railways: Reference for China," Research in Transportation Economics, vol. 102, p. 101355, 2023, doi: 10.1016/j.retrec.2023.101355.
13. [13] P. Wanke and C. P. Barros, "Slacks determinants in Brazilian railways: a distance friction minimization approach with fixed factors," Applied Economics, vol. 47, no. 47, pp. 5103-5120, 2015, doi: 10.1080/00036846.2015.1042145.
14. [14] M.-M. Yu and E. T. J. Lin, "Efficiency and effectiveness in railway performance using a multi-activity network DEA model," Omega, vol. 36, no. 6, pp. 1005-1017, 2008, doi: 10.1016/j.omega.2007.06.003.
15. [15] J. T. Schäfer, "Upstream vs. downstream grants: The role of public contributions in improving railway efficiency in Europe," Transport Policy, vol. 181, p. 104089, 2026, doi: 10.1016/j.tranpol.2026.104089.
16. [16] W. Augustyniak, L. López-Torres, and S. Kalinowski, "Performance of Polish regional airports after accessing the European Union: Does liberalisation impact on airports efficiency?," Journal of Air Transport Management, vol. 43, pp. 11-19, 2015, doi: 10.1016/j.jairtraman.2015.01.001.
17. [17] A. Acer and M. Timor, "The evaluation of Turkish container terminal efficiency using by data envelopment analysis (DEA)," Alphanumeric Journal, vol. 5, no. 2, pp. 341-352, 2017, doi: 10.17093/alphanumeric.356455.
18. [18] M. Michali, A. Emrouznejad, A. Dehnokhalaji, and B. Clegg, "Subsampling bootstrap in network DEA," European Journal of Operational Research, vol. 305, no. 2, pp. 766-780, 2023, doi: 10.1016/j.ejor.2022.06.022.
19. [19] Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları, "İstatistikler," 2026. [Online]. Available: https://www.tcdd.gov.tr/kurumsal/istatistikler, [Accessed: May 4, 2026].
20. [20] E. İpekçi, M. Tanyaş, and A. Toygar, "Evaluating carbon emission efficiencies in European Union transport: Pre-and post-pandemic analysis," LogForum, vol. 21, no. 2, 2025, doi: 10.17270/J.LOG.001221.
21. [21] M. J. Farrell, "The measurement of productive efficiency," Journal of the Royal Statistical Society, Series A, vol. 120, no. 3, pp. 253-290, 1957, doi: 10.2307/2343100
22. [22] TCDD Taşımacılık A.Ş., "2024 Faaliyet Raporu," 2024. [Online]. Available: https://adminapi.tcddtasimacilik.gov.tr/files/pdfs/2024%20Faaliyet%20Raporu.pdf. [Accessed: Aug. 25, 2026].
23. [23] T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı, "On İkinci Kalkınma Planı (2024-2028)" 2023. [Online]. Available: https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2023/12/On-Ikinci-Kalkinma-Plani_2024-2028_11122023.pdf. [Accessed: May 1, 2026].
24. [24] J. M. Wooldridge, Introductory Econometrics: A Modern Approach, 6th ed. Boston, MA: Cengage Learning, 2015.
25. [25] R. M. O'Brien, "A caution regarding rules of thumb for variance inflation factors," Quality & Quantity, vol. 41, no. 5, pp. 673-690, 2007, doi: 10.1007/s11135-006-9018-6.
26. [26] V. Bhatia and S. Sharma, "Trends and policy analysis: A case for sustainable transport systems in India," Transport Policy, 153, pp. 76-86, 2024, doi: 10.1016/j.tranpol.2024.05.006.
27. [27] E. Tsevegdorj and C. S. Kim, "Efficiency assessment of the Mongolian railway industry using data envelopment analysis: A comparative analysis with CAREC railways," Acta Logistica, 12(1), 187, 2025, doi: 10.22306/al.v12i1.615