BORSA İSTANBUL'DA FAALİYET GÖSTEREN ŞİRKETLERİN BAĞIMSIZ DENETİM GÖRÜŞLERİNİN İÇERİK ANALİZİ (2019–2024)

Öz

Bu çalışma, Borsa İstanbul’da bankacılık ve sigortacılık sektörü dışındaki 287 şirketin 2019–2024 yılları arasındaki bağımsız denetim raporlarını içerik analizi yöntemiyle incelemektedir. Araştırmanın amacı, bağımsız denetim görüşlerinin dağılımını, yıllara göre eğilimlerini ve denetçi değişimlerinin rapor sonuçlarına etkilerini ortaya koymaktır. Çalışmada üç temel model kullanılmıştır: (i) yıllara göre olumlu görüş oranı, (ii) denetçi değişimi ile görüş değişimi ilişkisi ve (iii) dört büyük denetim firmasının (PwC, Deloitte, EY, KPMG) raporlara etkisi. Elde edilen bulgular, olumlu denetim görüşü oranının yıllar içinde istatistiksel olarak anlamlı biçimde arttığını göstermektedir. Ayrıca denetçi değişimi yapan şirketlerde görüş değişim oranının daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Dört büyük denetim firmasının ise diğer denetim firmalarına kıyasla daha yüksek oranda olumlu görüş verdiği istatistiksel olarak kanıtlanmıştır. Çalışma, Türkiye’de bağımsız denetim uygulamalarının gelişimine dair güncel ve kapsamlı bir değerlendirme sunarak hem akademik literatüre katkı yapmakta hem de düzenleyici kurumlara yol gösterici nitelikte bulgular ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Bağımsız Denetim
• Denetim Görüşü
• Dört Büyük Denetim Firması

(A CONTENT ANALYSIS OF INDEPENDENT AUDIT OPINIONS IN BORSA ISTANBUL–LISTED COMPANIES (2019–2024))

Öz

This study examines the independent audit reports of 287 companies listed on the Istanbul Stock Exchange—excluding those in the banking and insurance sectors—for the period 2019–2024 using content analysis methods. The aim of the research is to reveal the distribution of independent audit opinions, their trends over the years, and the effects of auditor changes on report outcomes. Three main models were employed in the study: v the percentage of positive opinions by year, (ii) the relationship between auditor changes and opinion changes, and (iii) the impact of the Big Four audit firms (PwC, Deloitte, EY, KPMG) on the reports. The findings show that the percentage of positive audit opinions increased significantly over the years. It was also found that the rate of opinion changes was higher in companies that changed auditors. Moreover, it was statistically proven that the Big Four audit firms issued positive opinions at a higher rate compared to other audit firms. This study provides an up-to-date and comprehensive assessment of the development of independent auditing practices in Turkey, contributing to the academic literature and offering findings that may serve as a guide for regulatory bodies.

Anahtar Kelimeler

• Independent Audit
• Audit Opinion
• Big Four Audit Firms

Kaynakça

1. Akdoğan, N., & Kılıç, G. (2021). Borsa İstanbul (BIST) Şirketlerinin 2019 Yılındaki Denetim Görüşleri, Bağımsız Denetçi Raporlarında Verilen Görüşün Dayanağı ve Kilit Denetim Konularının İncelenmesine Yönelik Bir Araştırma. Muhasebe ve Denetime Bakış, 21(64), 1-18.
2. Arzova, S. B., & Şahin, B. Ş. (2020). ISA 701 (BDS 701) Kilit Denetim Konuları: BIST 30, BIST 50 ve BIST 100 Endekslerinde Yer Alan Finans Kurumlarına Yönelik Analiz. Muhasebe ve Denetime Bakış, 20(60), 75-94.
3. Ayanoğlu, Y., & Dölen, T. (2020). Sınırlı olumlu görüş verilen denetim raporlarının içerik analizi. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 22(3), 703-720.
4. Aydın, G. D. Y. (2024). 2013-2017 Dönemlerinde Türkiye’de Bağımsız Denetçi ve Bağımsız Denetim Kuruluşlarının Durumu. Socıal Sciences Studies Journal (SSSJournal), 4(20), 2483-2494.
5. Coşkun, S. (2025). Katılım Bankalarının Bağımsız Denetim Raporlarının İçerik Analizi ile İncelenmesi. Muhasebe ve Denetime Bakış, 24(74), 191-208.
6. Etçi, F., & Esmeray, A. (2024). Bağımsız Denetçi Raporlarında Yer Alan Kilit Denetim Konularının Sektörel Büyüklüklere Göre İncelenmesi: BİST Ana Metal Sanayi Örneği. Denetim ve Güvence Hizmetleri Dergisi, 4(1), 20-37.
7. Guiso, L., Sapienza, P., & Zingales, L. (2008). Trusting the stock market. the Journal of Finance, 63(6), 2557-2600.
8. Günay, E., & Tuğay, O. (2023). Bağımsız Denetimde Kilit Denetim Konuları: BIST’te Yer Alan İşletmelerin Bağımsız Denetçi Raporları Üzerine Bir Araştırma. Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 25(2), 356-388.

9. Güvemli, O., & Özbirecikli, M. (2011). Türkiye'de bağımsız muhasebe denetiminin gelişim süreci 1990-2011. Muhasebe ve Finans Tarihi Araştırmaları Dergisi, (1), 146-180.
10. İşseveroğlu, G. (2019). Bağımsız denetim raporunda kilit denetim konuları: BİST sigorta şirketlerinin 2017-2018 yılları analizi. Muhasebe ve finansman dergisi, (84), 49-64.
11. Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu [KGK]. (2014). Bağımsız Denetim Standardı 700: Finansal Tablolara İlişkin Görüş Oluşturma ve Raporlama. https://www.kgk.gov.tr/Portalv2Uploads/files/BDS%20700.pdf
12. Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu. (2012). Bağımsız denetim yönetmeliği (RG: 26.12.2012, Sayı: 28509). T.C. Resmî Gazete.
13. Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu. (2025, 31 Mart). Tablo 3–Sicile kaydedilen bağımsız denetim kuruluşları [Web sayfası]. Erişim adresi: https://www.kgk.gov.tr/DynamicContentDetail/8028/
14. Kavut, F. L., & Güngör, N. (2018). Bağımsız denetimde kilit denetim konuları: BİST-100 şirketlerinin 2017 yılı analizi. Journal of Accounting Institute, 16(59), 59-70.
15. Kurt, A., & Özbek, C. Y. (2022). Şeffaflık raporları ve denetim kalitesi ilişkisinin incelenmesi. Denetim ve Güvence Hizmetleri Dergisi, 2(1), 58-76.
16. Özkul, F. U., & Özdemir, Z. (2015). Türkiye’de bağımsız denetim raporlarının 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ve Sermaye Piyasasında Finansal Raporlamaya İlişkin Esaslar Tebliği çerçevesinde incelenmesi: BIST-100 endeksindeki işletmelerin bağımsız denetim raporlarının analizi. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 17(2), 227–244.
17. Özveren, C., & Türel, A. (2021). Türkiye’de Bağımsız Denetim Raporları: 2016-2020 Yılları Arası Bir İnceleme. Hitit Sosyal Bilimler Dergisi, 14(2), 429-441.
18. PwC. (2017). Understanding a financial statement audit. PwC. Retrieved from https://www.pwc.com
19. Sağlar, J., & Kılıç, İ. (2022). Bağımsız denetim raporunda yer alan kilit denetim konuları ile ilgili betimsel bir içerik analizi. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(3), 1471–1493.
20. Smith, K. W. (2023). Tell me more: A content analysis of expanded auditor reporting in the United Kingdom. Accounting, Organizations and Society, 108, 101456.
21. Süer, A. Z. (2021). Önemli muhasebe tahminlerinin kilit denetim konuları çerçevesinde incelenmesi. Muhasebe Enstitüsü Dergisi, (65), 23-37.
22. Türel, A., & Türel, A. (2019). Bağımsız denetim ve kilit denetim konuları: BIST şirketleri. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12(68), 1268-1272.
23. Uyar, S., & Çelik, M. (2009). İMKB’nda işlem gören şirketlerin görüşlerinin ve denetim raporlarının denetim şirketleri açısından araştırılması. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (41), 140-156.
24. Wu, H., Shi, X., & Zhang, X. (2025). Peer effect of key audit matters disclosure. China Journal of Accounting Research, 18(4), 100445.