YAPAY ZEKÂ YÖNETİM SİSTEMİ DENETİMİ VE SERTİFİKASYONU: ISO/IEC 42001 VE ISO/IEC 42006’NIN TÜRKİYE’DE SERTİFİKASYON AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ

Öz

Yapay zekâ teknolojilerinin hızla gelişmesi, kuruluşların etik, güvenilir ve sürdürülebilir sistemler kurma ihtiyacını ön plana çıkarmıştır. Bu bağlamda, ISO/IEC 42001:2023 standardı yapay zekâ yönetim sistemleri için küresel olarak kabul gören ilk referans çerçevesidir. ISO/IEC 42006:2025 standardı ise denetim ve sertifikasyon süreçlerinde uygulanacak ilkeleri tanımlayarak uyumluluk güvenilirliğini sağlamaktadır. Bu çalışmada, bu standartların teorik yönleri ve Türkiye'de uygulanma potansiyelleri incelenmektedir. Kamu kurumları, yüksek hacimli veri işleme bilgi sistemleri ve yapay zekâ destekli karar alma mekanizmaları nedeniyle öncelikli uygulama alanları arasındadır. Özel sektör ve KOBİ'ler için ise standartlar hem yasal uyumluluğu sağlama hem de uluslararası rekabet avantajı elde etme potansiyeli sunmaktadır. Üniversiteler ve teknoparklar, eğitim, araştırma ve pilot projeler aracılığıyla standartların yaygınlaştırılmasında kritik rol oynayabilecek aktörler olarak öne çıkmaktadır. Türkiye'de ISO/IEC 42001 ve ISO/IEC 42006 uygulamalarının etkinliğini artırmak için TÜRKAK'ın akreditasyon mekanizmalarının güçlendirilmesi, TSE'nin standardizasyon çalışmalarının hızlandırılması ve belgelendirme kuruluşlarının sürece aktif olarak katılması gerekmektedir. Ayrıca, TÜBİTAK ve KOSGEB destek programlarından sağlanan mali destekler uygulama kapasitesini artıracağı öngörülmektedir. Sonuç olarak, Türkiye'nin bu standartları stratejik bir yol haritasıyla benimsemesi, etik yapay zekâ yönetiminde ulusal güvenilirliği artıracak ve uluslararası rekabet ve uyumluluk avantajları sağlayacaktır.

Anahtar Kelimeler

• ISO/IEC 42001
• ISO/IEC 42006
• Yapay Zekâ Yönetim Sistemleri
• Denetim Standartları
• Türkiye.

ISO/IEC 42001 AND ISO/IEC 42006: ARTIFICIAL INTELLIGENCE MANAGEMENT SYSTEM, AUDIT AND CERTIFICATION IN TURKEY

Öz

The rapid development of artificial intelligence technologies has highlighted the need for organizations to establish ethical, reliable, and sustainable systems. In this context, the ISO/IEC 42001:2023 standard is the first globally accepted reference framework for artificial intelligence management systems. The ISO/IEC 42006:2025 standard ensures compliance reliability by defining the principles to be applied in auditing and certification processes. This study examines the theoretical aspects of these standards and their potential for implementation in Türkiye. Public institutions are among the priority application areas due to their high-volume data processing information systems and AI-supported decision-making mechanisms. As for the private sector and SMEs, standards offer the potential to both ensure legal compliance and gain international competitive advantage. Universities and technology parks stand out as actors who can play a critical role in disseminating standards through education, research, and pilot projects. To increase the effectiveness of ISO/IEC 42001 and ISO/IEC 42006 implementation in Türkiye, TÜRKAK's accreditation mechanisms must be strengthened, TSE's standardization efforts must be accelerated, and certification bodies must actively participate in the process. Furthermore, financial support from TÜBİTAK and KOSGEB support programs is estimated to increase implementation capacity. Consequently, Türkiye's adoption of these standards with a strategic roadmap will enhance national credibility in ethical AI management and provide international competitive and compliance advantages.

Anahtar Kelimeler

• ISO/IEC 42001
• ISO/IEC 42006
• Artificial Intelligence Management Systems
• Audit Standards
• Türkiye

Kaynakça

1. Al, S., & Sağıroğlu, Ş. (2024). A review of explainable artificial intelligence in intrusion detection systems. 2024 17th International Conference on Information Security and Cryptology (ISCTürkiye) (pp. 1-6). Ankara: IEEE. doi:10.1109/ISCTrkiye64784.2024.10779325.
2. Aleksandra, N., Bojana, J., Maryan, R., & Dimitar, T. (2025). Evaluating trustworthiness in AI: risks, metrics, and applications across industries. electronics, 14(13), pp. 2-49. doi:10.3390/electronics14132717
3. Anna, J., Ienca, M., & Vayena, E. (2019, 09 2). The global landscape of AI ethics guidelines. Nature Machine Intelligence, 1, pp. 389–399. doi:https://doi.org/10.1038/s42256-019-0088-2
4. Bahangulu, J., & Owusu-Berko, L. (2025, 02 25). Algorithmic bias, data ethics, and governance: Ensuring fairness, transparency and compliance in AI-powered business analytics applications. World Journal of Advanced Research and Reviews, pp. 1746-1763. doi:10.30574/wjarr.2025.25.2.0571
5. Balasubramaniam, N., Kauppinen, M., Hiekkanen, K., & Kujala , S. (2022). Transparency and explainability of AI systems: Ethical guidelines in practice. Requirements Engineering: Foundation for Software Quality. 13216, pp. 3-18. Springer. doi:978-3-030-98464-9_1
6. Biroğul , S., Şahin, Ö., & əsgərli , H. (2025). Exploring the Impact of ISO/IEC 42001:2023 AI management standard on organizational practices. Advances in Artificial Intelligence Research, 5(1), pp. 14-22. doi:10.54569/aair.170962
7. Camilleri, M. (2023, 07 18). Artificial intelligence governance: Ethical considerations and implications for social responsibility. Expert Systems, 41(7). doi:https://doi.org/10.1111/exsy.13406
8. Erçorumlu, M. (2025, 05 25). Dijital sosyal koruma için çok katmanlı bir yapay zeka. Sosyal Güvence Dergisi, Özel Sayı, pp. 87-209. doi:10.21441/sosyalguvence.1682319

9. Etzkowitz, H., & Leydesdorff, L. (1995, 1 1). The triple helix - university-industry-government relations: A laboratory for knowledge based economic development. 14(1), pp. 14-19. Retrieved from https://ssrn.com/abstract=2480085
10. Ferrari, R. (2015). Writing narrative style literature reviews. Medical Writing, pp. 230-235. doi:https://doi.org/10.1179/2047480615Z.000000000329
11. Fidan, Ü. (2025). Yönetim bilişim sistemleri perspektifinden. In V. Sinap, Yönetim Bilişim Sistemleri Alanında Yenilikçi Çözümler ve Güncel Yaklaşımlar. (p. 115). Özgür Yayınları. doi:10.58830/ozgur.pub700.c2987
12. Floridi, L., Cowls, J., Beltrametti, M., Chatila, R., Chazerand, P., Dignum, V., Vayena, V. (2018, 11 26). AI4 People—an ethical framework for a good AI society: opportunities, risks, principles, and recommendations. Minds and Machines, pp. 689–707. doi:https://doi.org/10.1007/s11023-018-9482-5
13. Gohil, A. (2025, 03 10). Managing AI risk: A comprehensive approach. Retrieved from https://dx.doi.org/10.2139/ssrn.5173413
14. Grubenmann, R. (2025). ISO/IEC 42001: a new standard for AI governance. Retrieved 08 10, 2025, from https://kpmg.com/ch/en/insights/artificial-intelligence/iso-iec-42001.html
15. Hattangadi, V. (2022, 09 26). What is the Triple Helix Model for Innovation. Retrieved from https://drvidyahattangadi.com/what-is-the-triple-helix-model-for-innovation/
16. Holzinger, A., Zatloukal, K., & Müller, H. (2025, 03 25). Is human oversight to AI systems still possible? New Biotechnology, 85, pp. 59-62. Retrieved 08 20, 2025, from https://doi.org/10.1016/j.nbt.2024.12.003
17. ICAEW Insights. (2025, 08 01). New standard for firms certifying AI management systems. Retrieved 08 10, 2025, from https://www.icaew.com/insights/viewpoints-on-the-news/2025/aug-2025/new-standard-for-firms-certifying-ai-management-systems
18. Jesus, S.-C. (2025). Human oversight of artificial intelligence: An operations management perspective. Journal of Industrial Engineering and Management, 18(2), pp. 285-304. Retrieved from https://doi.org/10.3926/jiem.8567
19. Kör, B., Taşkın, N., & Metin, B. (2025). Perceptions of digitalisation and cyber security: impacts on organisational practices through the NIST Cybersecurity Framework. Journal of Decision Systems, 34(1). doi:10.1080/12460125.2025.2522848
20. Kunwar , R., & Ulak, N. (2024, 06 20). Extension of the triple helix to quadruple to quintuple helix model. doi:https://doi.org/10.3126/japfcsc.v7i1.67006
21. Kuş, M., & Çıtak, N. (2025, 09 03). Yapay zeka destekli iç denetim ve uygulamalı bir model yaklaşımı. Denetişim, pp. 213 - 237. doi:10.58348/denetisim.1713359 Mete, M., & Çubuk, E. (2025). A Research on the effective use of AI technologies by public officials in Türkiye. In E. Çubuk, Digital Competency Development for Public Officials: Adapting New Technologies in Public Services (pp. 153-180). IGI Global. doi:10.4018/979-8-3693-6547-2.ch007
22. Mökander, J. (2023, 11 08). Auditing of AI: legal, ethical and technical approaches. Digital Society, 2(49). doi:https://doi.org/10.1007/s44206-023-00074-y
23. Özlü , R. (2024, 12 28). Artificial intelligence and public administration in Türkiye: A Descriptive Analysis. Journal of Trends and Challenges in Artificial Intelligence, pp. 151-162. doi:10.61552/JAI.2025.04.006
24. Popkova, E. G., & Gulzat, K. (2020). Technological revolution in the 21st century: Digital Society vs. Artificial Intelligence. The 21st Century from the Positions of Modern Science: Intellectual (pp. 339–345). Springer. doi:10.1007/978-3-030-32015-7_38
25. Saha , P., & Katta, S. (2025, 03 17). The role of explainable AI in enhancing data-driven decision making. International Journal of Artificial Intelligence, Data Science, and Machine Learning (IJAIDSML) , pp. 1-11.
26. Şener, U. (2024, 10 25). İç denetimde yapay zeka kullanımını etkileyen faktörler. Denetişim, 31, pp. 210-223. doi:10.58348/denetisim.1541957
27. Thottoli, M. (2024, 02 14). Leveraging information communication technology (ICT) and artificial intelligence (AI) to enhance auditing practices. Accounting Research Journal , 37(2), pp. 134–150. doi:https://doi.org/10.1108/ARJ-09-2023-0269
28. Topcu, İ., Karpak, B., Ülengin, F., & Aktaş, E. (2025, 11 11). Big data analytics in supply chain management: uncovering emerging trends through a bibliometric network analysis and a systematic literature review. Journal of Enterprise Information Management, pp. 1-34. doi:10.1108/JEIM-07-2024-0374
29. Wirtz, B., Weyerer, J., & Geyer, C. (2019). Artificial Intelligence and the public sector-applications and challenges. International Journal of Public Administration,, 42(7), pp. 596-615. doi:10.1080/01900692.2018.1498103 Yang, F., & Yao, Y. (2022, 10 7). A new regulatory framework for algorithm-powered recommendation services in China. Nature Machine Intelligence, 4, pp. 802–803. doi:10.1038/s42256-022-00546-9
30. Yang, L. (2025, 05 20). Effects of ISO technical standards on China’s digital exports. Applied Economics Letters, pp. 1-6. doi:10.1080/13504851.2025.2509282
31. İnternet Kaynakları A-LIGN. (2025). Understanding ISO 42001: The world’s first AI management system standard. https://www.a-lign.com/articles/understanding-iso-42001 adresinden alındı. (Erişim Tarihi: 12.08.2025)
32. ARYA. (2025, 09 10). ISO 42001 yapay zekâ yönetim sistemi: https://aryakalitedanismanlik.com/39-831-iso-42001-yapay-zek%C3%A2-yonetim-sistemi.html adresinden alındı (Erişim Tarihi: 08.09.2025)
33. BİLGİNÇ. (2025). ISO/IEC 42001 nedir? Yapay zekâ için ilk uluslararası standart! https://bilginc.com/tr/egitim/certified-iso-iec-42001-lead-auditor-7822-egitimi/ adresinden alındı (Erişim Tarihi: 08.09.2025)
34. BSI. (2025). Uzaktan denetimler. https://www.bsigroup.com/globalassets/localfiles/tr-tr/uzaktan-denetim/bsi-remote-audit-flyer-final.pdf adresinden alındı (Erişim Tarihi: 30.08.2025)
35. BSI Belge. (2025). ISO 42001 Yapay zekâ yönetim sistemi. https://www.bsigroup.com/tr-TR/products-and-services/standards/iso-42001-ai-management-system/ adresinden alındı. (Erişim Tarihi: 12.09.2025)
36. CBDDO. (2024). Ulusal yapay zekâ stratejisi 2021-2025. https://cbddo.gov.tr/uyzs adresinden alındı (Erişim Tarihi: 08.09.2025)
37. Cloud Security Alliance. (2025, 08 05). ISO 42001: Lessons learned from auditing and implementing the framework. 08 22, 2025 tarihinde https://cloudsecurityalliance.org/blog/2025/05/08/iso-42001-lessons-learned-from-auditing-and-implementing-the-framework adresinden alındı
38. Deloitte. (2024). The state of generative AI in the enterprise : 2024 year-end generative AI report. Retrieved from https://www.deloitte.com/us/en/what-we-do/capabilities/applied-artificial-intelligence/content/state-of-generative-ai-in-enterprise.html (Erişim Tarihi: 10.09.2025)
39. DEPAR. (2025, 09 10). ISO/IEC 42001 Yapay zeka yönetim sistemleri eğitimleri: https://www.deparakademi.com.tr/iso-iec-42001-yapay-zeka-yonetim-sistemleri-egitimi/ adresinden alındı. (Erişim Tarihi: 12.09.2025)
40. DNV. (2025). AI regulations and standards compliance: AI assurance and auditor competence. https://www.dnv.com/digital-trust/services/ai-regulations-and-standards-compliance/ adresinden alındı. (Erişim Tarihi: 12.09.2025)
41. EKAGLOBAL. (2025). ISO/IEC 42001:2023 Yapay zekâ yönetim sistemi. https://ekaglobal.com.tr/hizmet/iso-iec-42001-2023-yapay-zeka-yonetim-sistemi.html adresinden alındı. (Erişim Tarihi: 02.09.2025)
42. EKOL. (2025, 09 10). ISO 42001 Yapay zeka yönetim sistemi: https://www.ekolbelgelendirme.com/iso-42001-yapay-zeka-yonetim-sistemi/ adresinden alındı. (Erişim Tarihi: 11.09.2025)
43. European Commission. (2024). Laying down harmonised rules on artificial intelligence and amending regulations. Official Journal of the European Union: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=OJ:L_202401689&qid=1757534213106 adresinden alındı. (Erişim Tarihi: 20.08.2025)
44. European Union. (2024). Artificial intelligence act: Regulation (EU) 2024/1689 of the European Parliament and of the Council. Retrieved from https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32024R1689
45. European Union AI act. (2024). https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/regulatory-framework-ai adresinden alındı. (Erişim Tarihi: 11.09.2025)
46. FUJI. (2025, 09 10). ISO 42001:2023 Belgesi: https://www.fujicert.com.tr/iso-420012023-belgesi/ adresinden alındı
47. GDPR. (2025, 07 11). ISO IEC 42006 2025: Everything you need to know. https://gdprlocal.com/iso-iec-42006-2005/ adresinden alındı. (Erişim Tarihi: 25.07.2025)
48. ICT. (2025, 09 10). ISO/IEC 42001 Yapay zeka yönetim sistemi: https://ictcertify.com/hizmet-detay-ISOIEC-42001-Yapay-Zeka-Yonetim-Sistemi-53 adresinden alındı. (Erişim Tarihi: 10.09.2025)
49. IDEA. (2025, 09 10). ISO 42001 Yapay zeka yönetim sistemi danışmanlığı. https://www.ideaproje.com.tr/hizmetlerimiz/iso-42001-yapay-zeka-yonetim-sistemi-danismanligi/ adesinden alındı. (Erişim Tarihi: 10.09.2025)
50. ISO 9001. (2015). ISO 9001:2015. Retrieved from quality management systems — Requirements: https://www.iso.org/standard/62085.html (Erişim Tarihi: 08.09.2025)
51. ISO/IEC. (2025). About ISO members. Retrieved from https://www.iso.org/about/members (Erişim Tarihi: 08.09.2025)
52. ISO/IEC 22989. (2022). ISO/IEC 22989:2022. Retrieved from Information technology — Artificial intelligence — Artificial intelligence concepts and terminology: https://www.iso.org/standard/74296.html?browse=tc (Erişim Tarihi: 08.09.2025)
53. ISO/IEC 23894. (2023). ISO/IEC 23894:2023. Retrieved from Information technology — Artificial intelligence — Guidance on risk management: https://www.iso.org/standard/77304.html?browse=tc (Erişim Tarihi: 08.09.2025)
54. ISO/IEC 27001. (2022). ISO/IEC 27001:2022. Retrieved from Information security, cybersecurity and privacy protection — Information security management systems — Requirements: https://www.iso.org/standard/27001 (Erişim Tarihi: 08.09.2025)
55. ISO/IEC 42001. (2023). ISO/IEC 42001:2023. Retrieved from information technology — Artificial intelligence — Management system: https://www.iso.org/standard/42001?browse=tc (Erişim Tarihi: 08.09.2025)
56. ISO/IEC 42006. (2025, 07). ISO/IEC 42006:2025. Retrieved from information technology — Artificial intelligence — Requirements for bodies providing audit and certification of artificial intelligence management systems: https://www.iso.org/standard/42006 (Erişim Tarihi: 08.09.2025)
57. ISO/IEC 5259. (2024). ISO/IEC 5259-3:2024. Retrieved from artificial intelligence — Data quality for analytics and machine learning (ML): https://www.iso.org/standard/81092.html?browse=tc (Erişim Tarihi: 08.09.2025)
58. ISO/IEC JTC 1/SC 42. (2017). Standards by ISO/IEC JTC 1/SC 42. Artificial intelligence. Retrieved 08 21, 2025, from https://www.iso.org/committee/6794475.html (Erişim Tarihi: 21.08.2025)
59. ISO/IEC JTC 1/SC 42. (2024). Standards by ISO/IEC JTC 1/SC 42. Retrieved from Artificial intelligence: https://www.iso.org/committee/6794475/x/catalogue/ (Erişim Tarihi: 08.09.2025)
60. KOSGEB. (2025). KOBİ dijital dönüşüm destek programı. Retrieved from https://www.kosgeb.gov.tr/site/tr/genel/destekdetay/9144/kobi-dijital-donusum-destek-programi (Erişim Tarihi: 22.08.2025)
61. LRQA. (2025). Navigating AI regulations: Ensuring compliance in a data-driven world. https://www.lrqa.com/en/insights/articles/navigating-ai-regulations-ensuring-compliance-in-a-data-driven-world/ adresinden alındı. (Erişim Tarihi: 12.09.2025)
62. McKinsey and Company. (2023, 08). The state of AI in 2023: Generative AI’s breakout year. Retrieved from https://www.mckinsey.com/~/media/mckinsey/business%20functions/quantumblack/our%20insights/the%20state%20of%20ai%20in%202023%20generative%20ais%20breakout%20year/the-state-of-ai-in-2023-generative-ais-breakout-year_vf.pdf (Erişim Tarihi: 22.08.2025)
63. MOBIN. (2025, 09 10). ISO/IEC 42001 Yapay zeka yönetim sistemi danışmanlık hizmeti. https://www.mobintek.com/ne-yapariz/danismanlik-hizmetleri/iso-iec-42001-yapay-zeka-y%C3%B6netim-sistemi-dan%C4%B1%C5%9Fmanl%C4%B1k-hizmeti (Erişim Tarihi: 22.08.2025)
64. NIST. (2023, 01). Artificial intelligence risk management framework (AI RMF 1.0). doi:10.6028/NIST.AI.100-1
65. OECD. (2023). Digital government review of Türkiye: Towards a Digitally-Enabled Government. Paris: OECD Publishing. doi:10.1787/3958d102-en.
66. OECD. (2024). OECD AI Principles overview. Retrieved 09 01, 2025, from https://oecd.ai/en/ai-principles
67. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı. (2025, 09 13). Teknopark sayımız 113’e ulaştı. Retrieved from https://teknopark.sanayi.gov.tr/Agtm/AnnouncementDetail?YVfJmcnnrXMtnNIpQ6gdaR8vdUPzmO6kRJLf8F4Jdmg%253d=JRLrpUXd0YUemKHF3k4q3g%253d%253d (Erişim Tarihi: 13.09.2025)
68. SDBT. (2025, 09 10). ISO/IEC 42001 – Yapay zeka yönetim sistemi. Retrieved from https://sdbt.com.tr/uluslararasi-bt-standartlari/iso-iec-42001-yzys/ (Erişim Tarihi: 10.09.2025)
69. Szarmach, K. & Sullivan, P. (2024). Responsible AI practices for auditors. Retrieved from LinkedIn. https://www.linkedin.com/top-content/artificial-intelligence/ai-governance-practices/responsible-ai-practices-for-auditors (Erişim Tarihi: 12.09.2025)
70. T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı. (2021, 08). Ulusal yapay zeka stratejisi (2021-2025). Retrieved from http://www.sp.gov.tr/upload/xSPTemelBelge/files/Rpbea+TR-UlusalYZStratejisi2021-2025.pdf (Erişim Tarihi: 22.08.2025)
71. TAKSİM. (2025, 09 10). ISO/IEC 42001:2023 Bilgi Teknolojisi Yapay zekâ yönetim sistemi. Retrieved from https://www.taksimdanismanlik.com/iso-iec-42001%3A2023-bilgi-teknolojisi-yapay-zek%C3%A2-yonetim-sistemi/ (Erişim Tarihi: 10.09.2025)
72. The Governors. (2025, Eylül 02). A comprehensive guide to strategic AI governance. Retrieved from https://www.thegovernors.eu/iso-42001-vs-nist-ai-rmf/: https://www.thegovernors.eu/iso-42001-vs-nist-ai-rmf/
73. TSE Standard. (2025). Standard arama. Retrieved 09 10, 2025, from https://intweb.tse.org.tr/Standard/Standard/StandardAra.aspx
74. TÜBİTAK. (2021, 08). Ulusal yapay zekâ stratejisi 2021–2025. Retrieved from https://bilgem.tubitak.gov.tr/wp-content/uploads/sites/8/TR-UlusalYZStratejisi2021-2025-1.pdf
75. TÜİK (2025, 10 20). Araştırma-Geliştirme Faaliyetleri Araştırması, 2024. Retrieved from https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Arastirma-Gelistirme-Faaliyetleri-Arastirmasi-2024-53932 (Erişim Tarihi: 02.11.2025)
76. TÜRKAK. (2025, 02 17). TÜRKAK Yapay zekaya hazır. Retrieved 09 10, 2025, from https://www.turkak.org.tr/haberler/turkak-yapay-zekaya-hazir.html
77. TÜRKAK Arama. (2025). Akredite kuruluş arama. Retrieved 09 12, 2025, from https://asist.turkak.org.tr/tr/accreditation/accreditationagencysearch
78. Türkiye Yapay Zekâ İnisiyatifi. (2024, 04 16). Türkiye yapay zeka inisiyatifi’nin nisan 2024 yapay zeka girişimleri haritası yayınlandı. Retrieved from https://turkiye.ai/turkiye-yapay-zeka-inisiyatifinin-nisan-2024-yapay-zeka-girisimleri-haritasi-yayinlandi/ (Erişim Tarihi: 22.08.2025)
79. UNESCO. (2021, 11 23). Ethics of artificial intelligence. Retrieved from https://www.unesco.org/en/artificial-intelligence/recommendation-ethics (Erişim Tarihi: 22.08.2025)